عن أبي هريرة قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا توضأ العبد المسلم أو المؤمن فغسل وجهه خرجت من وجهه كل خطيئة نظر إليها بعينيه مع الماء أو مع آخر قطر الماء أو نحو هذا وإذا غسل يديه خرجت من يديه كل خطيئة بطشتها يداه مع الماء أو مع آخر قطر الماء حتى يخرج نقيا من الذنوب. رواه الترمذي
Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilinadi: Rosululloh (s.a.v.): "Musulmon banda yoki mo‘min banda tahorat olib, yuzini yuvsa, ikki ko‘zi bilan qilgan barcha xatolari (gunohlari) suv bilan chiqib ketadi yoki suvning oxirgi qatrasi (tomchisi) bilan chiqib ketadi. Vaqtiki, ikki qo‘lini yuvsa, o‘sha ikki qo‘li bilan qilgan barcha xatolari (gunohlari) suv bilan chiqib ketadi yoki oxirgi qatra (tomchi) suv bilan chiqib ketadi. Shunday qilib, (banda) gunohlardan pok holda chiqadi", dedilar. Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن علي عن النبي صلى الله عليه وسلم قال مفتاح الصلاة الطهور وتحريمها التكبير وتحليلها التسليم. رواه الترمذي
Ali (r.a)dan rivoyat qilinadi. «Nabiy (s.a.v): "Tahorat namozning kalitidir. (Namozning) tahrimasi (boshlanishi) takbirdir (ya’ni, «Allohu akbar» degan kalima) tahlili (tugatilishi) taslim (salom berishdir)», dedilar». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن مجاهد عن جابر بن عبد الله رضى الله تعالى عنهما قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم مفتاح الجنة الصلاة ومفتاح الصلاة الوضوء. رواه الترمذي
Jobir ibn Abdulloh roziyalloxu anhudan rivoyat qilinadi: «Rosululloh sollallohu alayhi vasallam «(Namoz jannatning kalitidir) tahorat namozning kalitidir», dedilar. Imom Termiziy rivoyati.
* * *
حدثنا وكيع عن شعبة عن عبد العزيز بن صهيب عن أنس بن مالك قال كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا دخل الخلاء قال اللهم إني أعوذ بك قال شعبة وقد قال مرة أخرى أعوذ بك من الخبث والخبيث أو الخبث والخبائث. رواه الترمذي
Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam hojatga kirsalar, «Allohim, men sendan erkagu ayol shaytonlardan (yomonliklardan va yomonlardan) panoh so‘rayman», deb aytardilar. Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن أنس بن مالك أن النبي صلى الله عليه وسلم كان إذا دخل الخلاء قال اللهم إني أعوذ بك من الخبث والخبائث قال أبو عيسى هذا حديث حسن صحيح. رواه الترمذي
Anas ibn Molikdan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam hojatga kirsalar, «Allohim, men sendan erkagu ayol shaytonlardan (yomonliklardan va yomonlardan) panoh so‘rayman», deb aytardilar. Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن عائشة رضى الله تعالى عنها قالت كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا خرج من الخلاء قال غفرانك. رواه الترمذي
Oisha roziyalloxu anhodan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam hojatdan chiqsalar, «g‘ufronaka» («Gunohlarimni mag‘firat qilgin») deb aytardilar». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
حدثنا أبو كريب حدثنا عبدة بن سليمان عن محمد بن عمرو عن أبي سلمة عن أبي هريرة قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم لولا أن أشق على أمتي لأمرتهم بالسواك عند كل صلاة. رواه الترمذي
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, aytdi: Rasululloh sallallohu alayhi va sallam dedilar: «Ummatimni mashaqqatga qo‘yishdan xavotirlanmasam edim: ularga har bir namoz oldidan misvok ishlatishni buyurgan bo‘lar edim». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن أبي سلمة عن زيد بن خالد الجهني قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول لولا أن أشق على أمتي لأمرتهم بالسواك عند كل صلاة ولأخرت صلاة العشاء إلى ثلث الليل قال فكان زيد بن خالد يشهد الصلوات في المسجد وسواكه على أذنه موضع القلم من أذن الكاتب لا يقوم إلى الصلاة إلا استن ثم رده إلى موضعه قال أبو عيسى هذا حديث حسن صحيح. رواه الترمذي
Zayd ibn Xolid Al-Juhaniydan rivoyat qilinadi; dedi: Rasululloh sallallohu alayhi va sallamdan eshitdim, aytdilarki: «Ummatimni mashaqqatga qo‘yishdan xavotirlanmasam edim, ularga har bir namoz oldidan misvok ishlatishni buyurgan va xufton namozini kechaning uchdan biriga ta’xir etgan (kechiktirgan) bo‘lar edim». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال إذا استيقظ أحدكم من الليل فلا يدخل يده في الإناء حتى يفرغ عليها مرتين أو ثلاثا فإنه لا يدري أين باتت يده وفي الباب عن بن عمر وجابر وعائشة. رواه الترمذي
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi; aytdi: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam aytdilarki, «Agar sizlardan biror kishi tungi uyqudan uyg‘onsa, qo‘lini ikki marta yoki uch marta suv to‘kib yuvmasdan turib suv idishiga botirmasin, chunki u qo‘li qayerda tunaganini bilmaydi». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن رباح بن عبد الرحمن بن أبي سفيان بن حويطب عن جدته عن أبيها قالت سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول لا وضوء لمن لم يذكر اسم الله عليه. رواه الترمذي
Raboh ibn Abdurrahmon ibn Abu Sufyon ibn Huvaytib (roziyallohu anhu) momosi orqali bobokalonidan (momosining otasidan) rivoyat kiladi: Rasululloh sallallohu alayhi va sallamdan eshitdim, aytdilarki, «Tahoratda Allohning ismini aytmagan («bismilloh» deb boshlamagan) kishining tahorati yo‘q». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن سلمة بن قيس قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا توضأت فانتثر وإذا استجمرت فأوتر. رواه الترمذي
Salama ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi; aytdi: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam aytdilar: «Agar tahorat olsang, burningni (suv olib) mishir, agar (qazoi hojat etib) istinjo qilsang, kesakii (yoki toshni) toq ishlat» (ya’ni uchta yoki beshta). Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن عبد الله بن زيد قال رأيت النبي صلى الله عليه وسلم مضمض واستنشق من كف واحد فعل ذلك ثلاث. رواه الترمذي ا
Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi; aytdi: «Nabiy sallallohu alayhi va sallamni ko‘rdim, og‘iz va burunlarini bir hovuch suv bilan chayqadilar va buni uch marta (takror) qildilar». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن عبد الله بن محمد بن عقيل عن الربيع بنت معوذ بن عفراء أنها رأت النبي صلى الله عليه وسلم يتوضأ قالت مسح رأسه ومسح ما أقبل منه وما أدبر وصدغيه وأذنيه مرة واحدة. رواه الترمذي
Mu’avviz ibn Afro qizi Ar-Rubayyi’ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy sallallohu alayhi va sallamni tahorat olayotganlarida ko‘rdi: deydiki, «Boshlariga mas'h tortdilar, boshlarining oldi va orqasiga, ikki chakkalariga va quloqlariga (birdaniga) bir marta mas'h tortdilar». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن عبد الله بن زيد أن رسول الله صلى الله عليه وسلم مسح رأسه بيديه فأقبل بهما وأدبر بدأ بمقدم رأسه ثم ذهب بهما إلى قفاه ثم ردهما حتى رجع إلى المكان الذي بدأ منه ثم غسل رجليه. رواه الترمذي
Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam boshlariga ikki qo‘llari bilan mas'h tortdilar: qo‘llarini oldinga va orqaga yurgizdilar: (avval) peshonalaridan boshladilar, keyin ensalarigacha surib bordilar, keyin yana to boshlagan joylarigacha qaytarib keldilar, undan keyin oyoqlarini yuvdilar». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن أنس أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يتوضأ لكل صلاة طاهرا أو غير طاهر قال قلت لأنس فكيف كنتم تصنعون أنتم قال كنا نتوضأ وضوءا واحدا. رواه الترمذي
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi; «Nabiy sallallohu alayhi va sallam har bir namoz uchun tahorat olar edilar, xoh tahoratli bo‘lsinlar, hoh tahoratli bo‘lmasinlar». (Xumayd aytadi): «Anasga dedimki, «Sizlar qanday qilar edingizlar?» (Anas) dedi: «Bizlar bitta tahorat olar edik (tahoratli bo‘lganda qayta tahorat olmoqni lozim ko‘rmas edik)». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عن أنس أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يتوضأ لكل صلاة طاهرا أو غير طاهر قال قلت لأنس فكيف كنتم تصنعون أنتم قال كنا نتوضأ وضوءا واحدا. رواه الترمذي
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi; Nabiy sallallohu alayhi va sallam aytdilar: «Tahorat ustiga tahorat olgan kishiga Alloh bu tufayli o‘n hasana (savob) yozgaydir». Imom Termiziy rivoyati.
* * *
عمرو بن عامر الأنصاري قال سمعت أنس بن مالك يقول كان النبي صلى الله عليه وسلم يتوضأ عند كل صلاة قلت فأنتم ما كنتم تصنعون قال كنا نصلي الصلوات كلها بوضوء واحد ما لم نحدث. رواه الترمذي
Amr ibn Omir Al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi; u aytdi: Anas ibn Molikdan eshitdim, u dediki, «Nabiy sallallohu alayhi va sallam har namoz oldidan tahorat olar edilar». (Anasdan): «Sizlar nima qilar edingizlar?» deb so‘radim. (Anas) dedi: «Biz to tahoratimiz buzilmaguncha, hamma namozlarni bitta tahorat bilan o‘qiyverardik». Imom Termiziy rivoyati.
Xalqimizda qiz farzand tarbiyasi bilan odatda ona va buvilar shug‘ullanadi. Biroq bu borada otaning ham o‘z o‘rni bor. Ayniqsa, qizlar orasida beodobliklar ko‘payayotgan bugungi kunda bu masala yanada dolzarblashdi. Chunki farzand tarbiyasiga oid muammolar tahlil qilinganda aksar axloqsiz o‘g‘il-qizlar otasiz ulg‘ayotgani yoki ijtimoiy tarmoqlarga haddan ortiq berilib ketayotgani ma’lum bo‘lgan.
Bugun o‘spirin qizlar orasida TikTok, Instagram, Likee kabi ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik avj olgan. Ular tarmoqlar orqali e’tiborni jalb qilish, “layk” va kuzatuvchilar bilan o‘z qadrini o‘lchashni odat qilyaptilar. Bu esa ularning tarbiyasida jiddiy muammolarni keltirib chiqaryapti.
Mohira Ochilova bunday deydi: «Oilada qizimning tarbiyasi bilan asosan o‘zim mashg‘ul bo‘lardim. Dadasi uning ra’yiga qarar, qattiq gapirmasdi. Oxirgi paytlarda u internet va telefonga mukkasidan ketib, oddiy tanbehni ko‘tara olmay qoldi. Undan telefonni olib qo‘yganimda, uydan qochib ketdi. Shahar tashqarisida yashaydigan “Tik Tok” orqali tanishib olgan qizning uyiga ketibdi. Profilaktika nozirlari yordamida zo‘rg‘a topdik. Keyingi hunari oshib tushdi. O‘z joniga qasd qilishga urindi. Zo‘rg‘a qutqarib qoldik. Ruhshunosga murojaat qildik. Shifokor “Muolajalarga dadasi bilan birga kelsin”, dedi. Uning aytishicha, qizlar otasining gapini ikki qilolmaydi, undan hadiksiraydi va aynan uning gapini qonun deb qabul qiladi. Bu gapi to‘g‘ri chiqdi, qizimning tarbiyasiga dadasi e’tiborli bo‘lgach, u o‘zgardi. Ingliz tili darslariga qatnay boshladi, maktabdagi baholari yaxshilandi, fe’li ham o‘zgardi. Chamamda onalar qalban mehribon va yumshoq bo‘ladi, bolalar buni suiiste’mol qilishadi. Shu bois ayni kunda qizlar tarbiyasida otalarning o‘rni har qachongidan ko‘ra zarur deb bilaman».
* * *
Nigora Qodirova, Sariosiyo tumanidagi 12-maktab o‘qituvchisi: «Maktabda 18 yildan beriishlayman. Turli o‘quvchilarni ko‘rdim. Taassufki, hozir nafaqat o‘g‘il bolalar, balki qizlarning tarbiyasiga jiddiy qarash zamon talabiga aylandi. Oldin qizlarni tikish, to‘qish, pazandachilik kabi to‘garaklarga jalb qilardik. Ular bunga qiziqishardi ham. Ammo hozir qizlar telefonga o‘ch, bizning maktab olis qishloqda bo‘lishiga qaramay, ko‘pchilik o‘quvchilarda smartfonlar bor va bu narsa ularning yurish-turishiga, o‘qishiga salbiy ta’sir qilyapti. Eng yomoni, bo‘sh qoldi deguncha be’mani videolar olishga sho‘ng‘ib ketadi. Bunday qizlarni nazorat qilish, tartibga chaqirish qiyin. Ular o‘qituvchiga qo‘pol muomala qilishi ham mumkin. Ammo erkak o‘qituvchilardan biroz hadiksirashadi, baribir erkak kishining qattiqqo‘lligi ta’lim jarayonida ham sezilar ekan. Biroq maktablarda erkak o‘qituvchilar juda kam.
Odatda axloqida muammoasi bor qizlarning onasini emas, aynan otasini chaqiramiz. Chunki oilada otalarning talabchanligi yoki tarbiyaga to‘g‘ri yondashuvi farzandlar kamolida muhim. Shu bois maktabdagi ota-onalar majlisiga faqat otalar kelishini talab qilamiz». Qur’oni karimda bunday marhamat qilinadi: “Ey iymon keltirganlar! O‘zlaringizni va oila a’zolaringizni yoqilg‘isi odamlar va toshlar bo‘lmish do‘zaxdan saqlangiz…” (Tahrim surasi, 6-oyat). Bu oyat oilada ota nafaqat moddiy ta’minlovchi, balki ma’naviy muhofiz sifatida ham mas’ul ekanini anglatadi. Afsuski, bugun oramizda shunday erkaklar borki, oilada ularning o‘rni yo‘q. Na ro‘zg‘orga qaraydi, na bolalar tarbiyasiga. Soatlab telefon tomosha qilish bilan ovora. Bundaylar ertaga qiyomatda oilasi haqida so‘roqqa tutilganda, nima deb javob berarkin?!
Qiz farzand tarbiyasini tamomila onaga tashlab qo‘yish ham to‘g‘ri emas. Ota ham u bilan hamfikr bo‘lishi zarur. Aslida qiz bola juda sezgir bo‘ladi. Padari bilan vaqtini o‘tkazishni, muvaffaqiyatini e’tirof etishini, xato qilganida to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatishini istaydi. U otasi timsolida qo‘lidan har ish keladigan haqiqiy himoyachini ko‘radi, shuning uchun uning so‘zini ikki qilolmaydi. Shu bilan birga, qiz farzandga otaning ortiqcha qattiqqo‘lligi ham uning ruhiyatiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Ortiqcha erkalatish esa mas’uliyat hissini pasaytiradi. Shuning uchun ota – mehr bilan qat’iyatni uyg‘unlashtirishi, ham do‘st, ham rahbar bo‘lgani durust.
Oramizda begona yurtlarda mehnat qilib oila boqayotgan otalar ham talaygina. Ular telefon orqali farzandlarining yurish-turishi, o‘qishini doimiy nazorat qilishlari zarur. “Yuzimni yerga qaratma, to‘g‘ri bo‘l, mehnatdan qochma, doim o‘qish bilan band bo‘l, oyingga yordam ber. Sen oilamiz nomusisan” kabi so‘zlarni tas’irchan tarzda aytish farzand tarbiyasida manfaatli bo‘ladi, inshoalloh.
Onalar ham oilada otaning nufuzini, o‘rnini farzandlariga anglatishi kerak. O‘zi ham itoatda bo‘lib, farzandlariga namuna bo‘lishi lozim. Chunki bola onaga qarab ulg‘ayadi. Oilada ko‘rganini qiladi. Ona otani behurmat qilsa, farzandlar ham shunga o‘rganadi va butun jamiyat shunday degan fikrga boradi. So‘ngra uni nazorat qiluvchi kishi yo‘qligidan o‘zboshimchalikni o‘rganadi. Ustozu o‘qituvchilarning ko‘rsatmayu dakkilari ham kor qilmaydi. Shu bois otalar oilada ham boshqaruvchi, ham tarbiyachi ekanini unutmasdan, bolalarimizga ham shuni anglataylik!
Nafisa DO‘STMUHAMMAD tayyorladi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 12-soni
http://hidoyatuz.taplink.ws