Alloh taolo shunday marhamat qiladi:      

وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ

 (Ey, Muhammad,) biz sizni (butun) olamlarga ayni rahmat qilib yuborganmiz. (Anbiyo: 107).

 Ushbu oyatdagi (رَحْمَةً) – (rohmatan) kalimasi masdar bo‘lib, ma’noni ta’kidlash, kuchaytirishni ifodalaydi. Shunda  uning ma’nosi quyidagicha bo‘ladi: “ayni rahmat”, “butunligicha rahmat”, “haqiqiy rahmat”. 

  (العَالَمِينَ) - (Olamiyn) kalimasi esa ko‘plik shaklida bo‘lib, Alloh taolodan boshqa barcha narsani o‘z ichiga oladi; Farishtalar olami, Jinlar olami, insonlar olami, hayvonot, o‘simliklar, jonsiz narsalar olami va hokazo...   

 Darhaqiqat, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam umuman olganda barcha olamlarga; farishtalar olami, jinlar olami, insonlar olami, hayvonot, o‘simliklar, jonsiz narsalar olamiga, xususan, mo‘minlarga, g‘ayri dinlarga, munofiqlarga, ahli oilalariga, farzandlariga, erkagu ayollarga, yoshlarga, yetim-yesirlarga, zaifhollarga, toinki barcha maxluqotlarga ayni rahmat bo‘lganlar.

Farishtalarga rahmat bo‘lganlari

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam payg‘ambar bo‘lishlaridan ilgari Jabroil alayhis salom Alloh taolo nazdida qay darajada hurmatga sazovor ekanlarini bilmay xavotirlanardi. Muhammad sollallohu alayhi vasallam Payg‘ambar bo‘lganlaridan keyin ul zotga:

ذِي قُوَّةٍ عِندَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ

 “(U) Jabroil quvvatli, Arshning sohibi (Alloh) nazdida martabali”, (takvir surasi) mazmunidagi oyati karima nozil bo‘lganida, Jabroil alayhis salom xotirjam bo‘lgan ekanlar. 

Jinlarga rahmat bo‘lganlari

 Muhammad sollallohu alayhi vasallam rasul bo‘lishlaridan oldin jinlar to‘g‘ri yo‘lda emasdilar va oralaridagi iblisning “Allohning jufti – xotini va farzandi bor”, degan tutruqsiz gaplariga ishonib, Alloh taologa shirk keltirishardi. Biroq, Muhammad sollallohu alayhi vasallam butun olamga payg‘ambarlik risolatini olib kelganlarida jinlar ham insonlar kabi Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamga ummat bo‘lish sharafiga muyassar bo‘lishdi, ular ham iymon keltirishdi. Bu esa Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ularga ham rahmat bo‘lib kelganlariga ochiq-oydin dalildir. Bu haqida oyati karimada shunday deyiladi:

  (Ey, Muhammad,) ayting: "Menga vahiy qilindiki, jinlardan bir guruhi (Qur’on tilovatimni) eshitib, (o‘z qavmlariga borib), dedilar: "Darhaqiqat, bizlar ajib bir Qur’onni eshitdik. U to‘g‘ri yo‘lga hidoyat qiladi. Bas, darhol unga imon keltirdik. Bizlar (endi) Robbimizga hech kimni sira sherik qilmasmiz. Albatta, buyukligi oliy bo‘lmish rabbimiz biror juft va yo farzand tutgan emasdir. Albatta, bizlarning ichimizdagi ablah (iblis) Alloh sha’niga ("uning xotini va farzandi bor", - deb) tutruqsiz so‘z aytar edi. (Jin: 1-4 oyatlar).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ahli-ayollariga va farzandlariga rahm-shafqatlari

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan ko‘ra o‘z farzandlariga mehribonroq kishini ko‘rmadim. Farzandlari Ibrohim roziyallohu anhu Madina oilalaridan birida emizilar edi. Uzot o‘g‘illarini ko‘rgani borsalar, biz ham birga borar edik. Uyga kirganlarida, uydan tutun chiqardi. Ibrohimning emizikli otasi temirchi va zargar edi. Keyin Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam farzandlari Ibrohimni qo‘llariga olardilar va uni o‘pib yana joyiga qo‘yardilar”, dedi.

Amr ibn Sa’id aytadi: “Ibrohim vafot etganida, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “O‘g‘lim Ibrohim ko‘krak sutidan chiqmagan go‘dakligida vafot etdi. Uning ikki enagasi bor. Hali ular jannatda emizish davrlarini to‘ldirib qo‘yadilar”, dedilar. Ibrohim vafot etanida o‘n olti yoki o‘n yetti oylik go‘dak edi”. (Imom Navaviyning sharhlaridan)

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam uy ishlarida ham oilalariga qarashardilar.

Asvad roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Oisha roziyallohu anhodan: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam o‘z ahllari orasida nima qilardilar”, deb so‘radim. “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam o‘z ahllarining xizmatida bo‘lardilar. Agar namoz hozir bo‘lsa, namozga chiqardilar. U zot katta zang kishilardan bo‘lmaganlar. Balki, ko‘pincha o‘z ishlarini o‘zlari bajarardilar”, dedilar.

Ahmad rohimahullohning “Musnad”larida kelgan rivoyatda Oisha roziyallohu anho: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam kiyimlarini o‘zlari tikardilar, kavushlarini yamardilar va sizlar o‘z uyingizda nima qilsangiz, shuni qilardilar”, dedilar.

Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Oisha roziyallohu anhoga: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uylarida nima qilardilar?”, deyildi. Oisha roziyallohu anho: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam (oddiy) odamlardan biri edilar. Kiyimlarini tozalar, qo‘ylarini sog‘ardilar”, dedilar.

Yoshlarga, yetim-yesirlarga, bevalar, kasallar va zaifhollarga rahm-shafqatlari

Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Men namozni o‘qimoqchi bo‘lib boshlayman-da, go‘dak yig‘isini eshitib qolsam, yig‘isi sababli onasining qattiq iztirobga tushishini bilganimdan, namozni yengil qilaman”, dedilar”. (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati)

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam yoshlarga juda mehribon edilar.

Oisha onamizdan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam Aliyning ikki farzandi Hasan va Husayn o‘ptilar.  Huzurlarida Aqro’ ibn Hobis at-Tamimiy bor edi. Shunda Aqro’: “Mening o‘nta farzandim bor. Lekin men ularning birortasini hechham o‘pmaganman”, dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam unga qarab: “Kim rahm qilmasa, unga ham rahm qilinmaydi”, dedilar”. (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati)

Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi,  u kishi aytadilar: “Bir a’robiy Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzuriga kelib: “Sizlar yosh go‘daklaringizni o‘par ekansizlar, biz esa ularni o‘pmaymiz”, dedi.  Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Axir Alloh taolo sening qalbingdan rahm-shafqatni chiqarib tashlagan bo‘lsa, mening qo‘limdan nima ham kelardi?”, dedilar”.

Ya’ni, kimning qalbida yoshlar, go‘daklarga nisbatan rahm-shafqat bo‘lsa, bu shafqat o‘z sohibini yoshlarni o‘pishga undaydi. Ana endi kimning qalbidan o‘sha rahm-shafqat olib qo‘yilgan bo‘lsa, ularni o‘pishlikdan tiyiladi.

Barro roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni ko‘rdim, Ul zot yelkalarida Hasanni ko‘tarib: “Ey, Alloh, men uni yaxshi ko‘raman, sen ham uni yaxshi ko‘rgin”, deb aytardilar”. (Imom Buxoriy va Muslim hamda Imom Termiziy rivoyatlari)

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamga: “Ahli baytingizdan qaysi biri sizga mahbubroq”, deyildi. Ul zot: “Hasan va Husayn”, dedilar.

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam Fotima roziyallohu anhoga: “Menga ikki farzandimni chaqir”, deb aytardilar. Keyin Hasan va Husayn roziyallohu anhumolarni bag‘rlariga bosib quchoqlardilar. (Imom Termiziy rivoyati)

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam doimo yoshlarni shodlantirib, ularni xursand qilishga qiziqardilar. Huzurlariga eng avval pishgan mevalardan keltirilsa, oldilaridagi yoshlarga tarqatardilar.

Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam huzurlariga eng avval pishgan mevalar keltirilsa, undan olib ko‘zlariga keyin lablariga qo‘yib: “Yo, Alloh buning avvalini ko‘rsatganingdek, oxirini ham ko‘rsatgin”, deb duo qilardilar. Keyin mevalarni huzurlaridagi yoshlarga tarqatardilar. (Imom Tabaroniy rivoyati. Ushbu hadisni Ibn Sinniy Abu Hurayradan rivoyat qilgan)

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam farzandlari Ibrohim vafot etganida ko‘zlaridan yosh oqqandi.

Anas roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Farzandlari Ibrohimning huzuriga kirdilar. Ibrohim jon talvasasida edi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ko‘zlaridan yosh to‘kila boshladi. Shunda Abdurrohman ibn Avf: “Siz hammi Yo, Rasululloh! (ya’ni siz ham yig‘laysizmi), dedilar. Ul zot: “Ey, Ibn Avf, bu rahim-shavqatdandir”, dedilar. Boshqa rivoyatda esa: “Ko‘z yosh to‘kiladi, qalb mahzun bo‘ladi va biz faqat Robbimizni rozi qiladigan so‘zlarni gapiramiz. Biz sening firoqingga mahzunmiz ey, Ibrohim”, dedilar. (Imom Buxoriy rivoyati. Ba’zi jumlalarini Imom Muslim rivoyat qilgan)

Usoma ibn Zayd roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi, u zot aytadilar: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga farzandlari Ibrohim vafot etayotgan holatida ko‘tarib olib kelinganda, u zotning ikki ko‘zlaridan yosh oqdi. Shunda Sa’d: “Yo Rasululloh, nimaga yig‘layapsiz?”, dedi. Shunda: “Bu Alloh taolo bandalarining qalbiga joylagan rahmatidir. Albatta, Alloh taolo faqat rahim-shavqatli bandalariga rahim qiladi”, dedilar”.  (Muttafaqun alayhi)

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam yetim-yesirlar bilan birga yurishdan hazar qilmasdilar. Balki, ular bilan birga yurardilar, ularning hojatlarini ravo qilardilar.  (Imom Nasoiy shu ma’nodagi hadisni rivoyat qilgan)

Yetimlarga nisbatan o‘zlari go‘zal muomalada bo‘lardilar, ularga yaxshilik qilardilar va sahobalarni ham shunday qilishga, yetimlarni o‘z qaramog‘iga olishlariga targ‘ib qilib, uning fazilatlarini bayon qilardilar.

Abu Huraryra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: “Men bilan yetimni qaramog‘iga olgan kishi jannatda mana shundoq bo‘ladi”, deb ko‘rsatkich va o‘rta qo‘llarini birlashtirib ishora qildilar. (Imom Buxoriy rivoyati)

Boshqa bir rivoyatda Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Musulmonlardagi eng yaxshi uy bu unda yetimga xayr-saxovat qilinadiganidir”, deb aytganlar. (Ibn Moja rivoyati)

 Musulmon ummatlariga rahmat bo‘lganlari

 Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam boshqalardan ko‘ra musulmon ummatlariga mehribonroq edilar. Bu haqida Qur’oni karmida shunday deyiladi:

 { لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ } (3)

 “Haqiqatan, sizlarga o‘zlaringizdan (chiqqan), sizlarning qiyinchiliklaringizdan alam chekadigan, sizlar bilan qiziquvchi va mo‘minlarga mushfiq va rahmdil rasul kelgandir”. (Tavba: 127).

 Huzayfa roziyallohu anhu rivoyat qiladilar, Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “G‘azablangan holatimda ummatimdan qay birini so‘kkan bo‘lsam yoki la’natlagan bo‘lsam, men ham Odamning farzandiman. Men ham sizlar g‘azab qilganingizdek, g‘azab qilaman. Biroq, Alloh taolo meni olamlarga ayni rahmat etib yubordi. O‘sha la’nat va so‘kish ularga mendan duo sifatida qabul bo‘lishini istayman”, degan edilar.

 Abu Muso Ash’ariy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Xushxabarlar beringlar, nafrat qildirmanglar, osonlashtiringlar, qiyinlashtirmanglar”, dedilar. (Imom Muslim rivoyati. Ushbu hadis Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining “RASULULLOH sollallohu alayhi vasallam” nomli kitoblaridan).

 Usoma roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning qizlari u zotga: “Tezroq keling, o‘g‘lim qabzi ruh bo‘lmoqda”, deb odam yubordi. Ul zot sollallohu alayhi vasallam aytib: “Albatta, olgani ham Allohnikidir, bergani ham Unikidir. Uning nazdida har bir narsaning ajali belgilangandir. Sabr qilsin va talabi savobda bo‘lsin”, deb odam yubordilar. U (qiz) qasam ichib: “Albatta kelsinlar”, deb odam yubordi. Bas, u zot turdilar. Ul zot bilan birga Sa’d ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Ka’b, Zayd ibn Sobit va bir qancha kishilar ham turdilar. Bolani Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ko‘tarib olib kelinganda, uning joni meshga o‘xshab po‘killab qolgan edi. Bas, u zotning ikki ko‘zlaridan yosh oqdi. Shunda Sa’d: “Yo Rasululloh, bu nima?”, dedi. “Bu Alloh bandalarining qalbiga solgan rahmatidur. Alloh faqat rahimlik bandalarigagina rahim qiladir”, dedilar”. (Imom Buxoriy va Muslim rivoyat qilishgan. Ushbu hadis ham o‘sha kitobdan).

 Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam ummatlariga biror narsa buyuradigan bo‘lsalar, qiyinlashtirib qo‘yishdan qo‘rqardilar. “Agar ummatimga qiyinlashtirib qo‘ymaganimda edi, ularni har namoz oldidan misvok ishlatishga buyurgan bo‘lardim”, der edilar. 

Zaifhol, betob bo‘lgan musulmonlarning oldilariga borib, ziyorat qilardilar, janozalarida qatnashardilar. (Bu ma’nodagi hadisni Abu Ya’lo va Tabaroniy rivoyat qilishgan)

Payg‘ambar sollalohu alayhi vasallam biror sahobalarini og‘ir, mashaqqatli holatda, qiynalib turganini ko‘rsalar juda mahzun bo‘lardilar, qalblari erib, u holatdan ta’sirlanib yig‘lar edilar. Payg‘ambar alayhis salom Sa’d ibn Uboda roziyallohu anhuni ziyorat qilib kelganlarida, u zot bilan Abdurrohman ibn Avf roziyallohu anhu ham bor edi. Payg‘ambar alayhis salom u kishini ko‘rib yig‘ladilar, u zot bilan birga bo‘lganlar ham yig‘ladilar. (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati)

Usmon ibn Maz’un vafot etganlarida Payg‘ambar alayhis salom yig‘lagan holatlarida u kishini o‘ptilar bu haqida Oisha roziyallohu anhu shunday deydilar: “O‘shanda men Payg‘ambar alayhis salomning ko‘z-yoshlari Usmonning yanoqlariga to‘kilayotganini ko‘rdim”. Boshqa bir rivoyatda: “Payg‘ambar alayhis salom Usmonning ikki ko‘zi orasini o‘ptilar so‘ng uzoq yig‘ladilar”, deyilgan”.

  Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning davrlarida quyosh tutildi. Bas, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam namoz o‘qidilar. Qiyomda uzoq turdilar. So‘ng ruku’ qilib, ruku’da uzoq turdilar. Keyin tiklanib, uzoq turdilar. Shu’ba aytadi: “Menimcha, sajdada ham shunga o‘xshash. Va sajdalarida yig‘lay va puflay boshladilar va: ”Robbim, men Senga istig‘for aytib tursam ham, nima uchun buni va’da qilmoqdasan? Men ularning ichida tursam ham, nima uchun buni va’da qilmoqdasan?”, dedilar. Namozni tugatganlaridan so‘ng: “Menga jannat ko‘rsatildi. Hattoki, qo‘limni uzatsam, mevasidan uzib olardim. Menga do‘zax ko‘rsatildi. Uning olovi sizlarni o‘rab olmasin deb puflay boshladim”, dedilar. (Abu Dovud, Nasaiy va Ibn Xuzayma rivoyat qilishgan. Ushbu hadis Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining “RASULULLOH sollallohu alayhi vasallam” nomli kitoblaridan).

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Muhammad sollallohu alayhi vasallam: “Qiyomat bo‘lganida, butun olamon bir-birlariga aralashib ketib, hayajonda bo‘ladilar. Ular Odamning (alayhissalom) oldilariga kelib: “Bizlar uchun Robingizdan shafoat so‘rang”, deyishadi. U zot: “Men haqli emasman, sizlar Ibrohimdan (alayhissalom) so‘ranglar, u Rahmon zotning xalilidir (do‘sti)”, deydilar. Insonlar Ibrohim (alayhissalom) oldilariga kelishadi. U zot ham: “Men haqli emasman, sizlar Musoning (alayhissalom) oldiga boringlar, chunki, u kalimullohdir (Alloh taolo bilan bevosita gaplashgan payg‘ambar), deb aytadilar. Insonlar Muso (alayhissalom) oldilariga kelishganida, u zot ham xuddi shunday javob beradilar va “Sizlar Isoning oldiga boringlar, chunki, u Alloh puflagan ruhi va kalimasidir”, deydilar. Keyin insonlar  Iso (alayhissalom) oldilariga kelishadi, u zot ham “Men shafoat so‘rashga haqli emasman, sizlar Muhammadning (sollallohu alayhi vasallam) oldiga boringlar”, deydilar. Insonlar mening oldimga kelib so‘rashadi, shunda men: “Men sizlarni shafoat qilaman”, deyman. So‘ngra Robbimdan izn so‘rayman, Robbimdan menga izn beriladi va Ul zot menga, men Ul zotni maqtaydigan maqtovli so‘zlarni ilhom qiladi. Lekin u qanday maqtovli so‘zlar ekanini hozir bilmayman. So‘ngra men o‘sha maqtovli so‘zlar bilan Ul zotni maqtayman va sajda qilaman. Shunda menga: “Ey Muhammad, boshingni ko‘tar, aytgin, seni tinglayman, so‘ra, beraman, shafoat talab qil, shafoat qilishinga ruxsat beraman”, deyiladi. Men: “Ummatim, ummatim”, deyman. Keyin menga: “Bor, qalbida arpa donichalik iymoni bo‘lgan kishilarni jahannamdan chiqar”, deyiladi. Borib, (aytilgan narsalarni) bajaraman. So‘ngra yana qaytaman va o‘sha maqtovli so‘zlar bilan Ul zotni maqtayman va sajda qilaman. Shunda menga: “Ey Muhammad, boshingni ko‘tar, aytgin, seni tinglayman, so‘ra, beraman, shafoat talab qil, shafoat qilishinga ruxsat beraman”, deyiladi. Men yana: “Ummatim, ummatim”, deyman. Keyin menga: “Bor, jahannamdan qalbida zarra (yoki xantal) miqdorichalik  iymoni bo‘lgan kishilarni chiqargin”, deyiladi. Borib, (aytilgan narsalarni) bajaraman. So‘ngra yana qaytib boraman va o‘sha maqtovli so‘zlar bilan Ul zotni maqtayman va sajda qilaman. Shunda menga: “Ey Muhammad, boshingni ko‘tar, aytgin, seni tinglayman, so‘ra, beraman, shafoat talab qil, shafoat qilishinga ruxsat beraman”, deyiladi. Men yana: “Ummatim, ummatim”, deyman. Keyin menga: “Bor, jahannamdan qalbida xantal donining miqdoridan-da ozroq, kichikroq iymoni bo‘lgan kishilarni ozod qil”, deyiladi.  Borib, yana (aytilgan narsalarni) qilaman. Keyin to‘rtinchi bor yana qaytib boraman va o‘sha maqtovli so‘zlar bilan Ul zotni maqtayman va sajda qilaman. Shunda menga yana: “Ey Muhammad, boshingni ko‘tar, aytgin, seni tinglayman, so‘ra, beraman, shafoat talab qil, shafoat qilishinga ruxsat beraman”, deyiladi. Shunda men: “Robbim, menga “Laa ilaaha illalloh” kalimasini aytgan kishilar haqida izn ber”, deyman. Ul zot: “Izzatimga, jalolimga, buyukligim, ulug‘ligimga qasamki, men undan (jahannamdan) “Laa ilaaha illalloh” kalimasini aytgan kishilarni ham chiqaraman”, deydi”, dedilar. (Imom Buxoriy  va Muslim rivoyat qilishgan).

Hayvonlarga rahmat bo‘lganlari

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hayvonlarga shafqatli bo‘lib, ularni ayashga buyurardilar. Hayvonlarni boquvchi egalarini ularga aziyat berish, og‘ir yuklarni yuklash, toqati ko‘tara olmaydigan ishlar bilan qiynashdan qaytarardilar.

Payg‘ambar alayhis salom qorni beli bilan birlashib ketay degan, ya’ni ochlikning qattiqligidan ozib ketgan bir tuya oldidan o‘tayotib: “Bu gapira olmaydigan chorvalar borasida Alloh taolodan qo‘rqinglar. (Ya’ni, ularga go‘zal munosabatda bo‘lish, zarar yetkazmaslik, haqqini rioya qilish, muhtoj bo‘ladigan narsasini berish va aziyat bermaslik borasida) Ularni (minmoqchi bo‘lsangizlar) minishga yaraydigan, yurishga quvvati yetadigan holida mininglar, agar yemoqchi bo‘lsangizlar semiz, sog‘ holida yenglar”, dedilar. (Abu Dovud va Ibn Xuzayma o‘z sahih kitoblarida rivoyat qilganlar)

Bir kuni Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam bir ansoriyning bog‘iga kirganlarida, bir tuyaga ko‘zlari tushadi. Tuya ham Payg‘ambar  sollallohu alayhi vasallamni ko‘rishi bilan ikki ko‘zi yoshlangan holida  ul zot tomon intildi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uning oldiga kelib, ikki qulog‘idan silab qo‘ydilar. Tuya tinchlandi. Ul zot sollallohu alayhi vasallam: “Bu tuyaning egasi kim? “Bu tuya kimga qarashli?”, dedilar. Ansoriy bir yigit keldi. Ul zot sollallohu alayhi vasallam unga: “Alloh taolo senga mulk qilib bergan mana bu hayvon xususida Allohdan qo‘rq! U, menga og‘ir, toqati yetmaydigan yuklarni yuklab aziyat berayotganingdan shikoyat qildi”, dedilar.(Imom Ahmad va Abu Dovud rivoyat qilgan hamda Imom Hokim o‘zlarining “al-Mustadrak”larida ham rivoyat qilgan.)

Payg‘ambar alayhis salom zaruratsiz hayvonlarni to‘xtatib olib, ustida uzoq turib aziyat berishdan qaytarganlar. Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir qavmning oldidan o‘tsalar, ular o‘z ulovlari ustida o‘tirgan edilar. Shunda U zot: “Ulovlaringizga salomat holida mininglar, salomat holida tark qilinglar. Ulovlarni yo‘llarda, bozorlarda gurunglashib turishingiz uchun o‘tiradigan joy (kursi) qilib olmanglar. Zero, ayrim ulovlar egasidan ko‘ra yaxshiroq va Alloh taoloni ko‘proq zikr qiluvchi bo‘ladi”, dedilar.(Imom Ahmad, Abu Ya’lo va Tabaroniylar rivoyati)

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qurbaqani o‘ldirishdan qaytarib: “Uning qurillashi tasbeh aytishidir”, deb aytganlar. (Nasoiy rivoyati)

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Bir mushukni bog‘lab qo‘yib na unga taom berib sug‘organ va na yerdagi qurt-qumursqalardan ozuqalanib yeyishiga yo‘l qo‘ygan ayol jahannamga kiradi”, deb aytganlar. (Buxoriy va boshqa roviylar rivoyat qilishgan)

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Bir odam yo‘lda ketayotib, qattiq chanqadi. Bir quduqni topib, unga tushib suv ichdi. Keyin qaytib chiqib, chanqoqligidan tuproqni yalayotgan itni ko‘rdi. Haligi odam: “Bu it ham menga o‘xshab chanqabdi”, dedi. Quduqqa tushib, mahsisini suvga to‘ldirdi va og‘ziga tishlab qaytib chiqdi. Itga suv berdi. Alloh taolo uni taqdirlab mag‘firat qildi”, dedilar. Yo Rasululloh! Bizga hayvonlarda ajr bormi”, deyishdi. “Ha! Har bir ho‘l jigarlida (tirik jonda) ajr bor”, dedilar”. (Buxoriy va Muslim rivoyat qilishgan. Ushbu hadis Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining “RASULULLOH sollallohu alayhi vasallam” nomli kitoblaridan iqtibos olindi)

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Bir kishi Rasululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlarida o‘tirganida bir burga chaqdi. U kishi burgani la’natladi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Burgani la’natlamanglar chunki, u payg‘ambarlardan birini namozga uyg‘otgan”, dedilar”. (Imom Tabaroniy rivoyati. Tillarda mashhur bo‘lganida “Burgani so‘kmanglar…” deyilgan. Umuman burga haqidagi rivoyatni ba’zilar za’if deganlar)

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hayvonlarni bir-biriga gij-gijlatib urishtirishdan qaytarganlar.

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam qushlarning bolasiga biror bir foje’a yetkazishdan ham qaytarardilar.

Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan safarda edik. Ul zot hojatga ketdilar. Biz Humarrani (kichik qush) ikkita jo‘jasi bilan ko‘rib qoldik, keyin jo‘jalarini oldik. Shunda Humarra (bezovtalanganidan) pirillab ucha boshladi. Rasululloh uni ko‘rib: “Qay biringiz buni bolasiga foje’a yetqazdi?! Uning bolasini qaytaringlar! - dedilar. Yana U zot alayhis salom chumolining uyasini kuydirib yuborganimizni ham ko‘rib qoldilar va: “Buni kim kuydirdi?!”, dedilar. “Biz”, dedik. “Albatta, olovning Robbisidan boshqa hech kimning olov bilan azoblashga haqqi yo‘q”, dedilar”. (Abu Dovud rivoyati)

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qushlarni yeyish maqsadida emas, balki befoyda o‘ldirishdan qaytarib shunday der edilar: “Kim biror qushni o‘ldirsa, o‘sha qush Qiyomat kuni Alloh taologa: “Yo robbim, falonchi meni bekordan-bekorga o‘ldirdi, biror bir manfaatni ko‘zlab o‘ldirmadi”, deb shikoyat qiladi”. (Nasoiy rivoyati)

Shuningdek, U zot alayhis salom hayvonlarni so‘yishda rahm-shafqatli, yumshoq munosabatda bo‘lishni uqtirardilar. Qo‘yni yotqizib, ustida pichog‘ini o‘tkirlab turgan kishiga: “Sen nima uni ikki martalab o‘ldirmoqchisan? (ya’ni  hayvonni) Uni yotqizishdan oldin pichog‘ingni o‘tkirlasang bo‘lmasmidi?”, deb tanbeh berganlar. (Tabaroniy rivoyati)

Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam hayvonlarni va jonivorlarni (o‘q otishga) mo‘ljal qilinadigan nishon qilib olishdan  ham qaytarardilar. (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyatlari)

Butun olamga mehribon va shafqatli Muhammad sollallohu alayhi vasallamdek Zotning ummati bo‘lish sharafiga muyassar qilgan Alloh taologa beadad hamdu sanolarimiz bo‘lsin. Omin!

Kitoblar asosida Ko‘kaldosh o‘rta maxsus islom bilim yurti mudarrisi

 Baratov G‘iyos tayyorladi.