Sabzining shifobaxsh xususiyatlari
SABZI (Daucus) — soyabonguldoshlar oilasiga mansub ikki, qisman bir yillik o‘tsimon o‘simliklar turkumi, sabzavot ekini. Sabzining 60 dan ortiq turi bor. Bir turi (Daucus carota) — madaniy sabzi. ekiladi. Bu tur G‘arb (O‘rta Yer dengizi havzasidan kelib chiqqan 4 tur-xil — karotinli, sariq, oq, binafsharang sabzilar) va Osiyo (Afg‘oniston va unga yaqin hududlardan kelib chiqqan 6 tur-xil — sariq, binafsharang, qizil, to‘q binafsharang, pushti, oq sabzilar) kenja turiga bo‘linadi.
Urug‘i mayda, 1000 donasi 1—1,5 g. Ildizmevasi sersuv, naviga qarab dumaloqroq, silindrsimon, rangi sariq, oq va ba’zan qizg‘ish, och kizil, uzunligi 8—17 sm, vazni 30—200 g va undan ortiq. Sabzisi (ildizmevasi)da 10—12 % qand, 9,2% uglevodlar, 1,1% azotli moddalar va S, V,, V2, RR vitaminlari, 9,0 (20—25 gacha) mg% karotin bor. Sabzi inson oziq-ovqat ratsionida muhim o‘rinda turadi. Yangiligida iste’mol qilinadi, konservalar tayyorlanadi, tibbiyotda esa sabzidan turli dori-darmonlar tayyorlanadi. Shimoliy rayonlarda va Yevropa mamlakatlarida, asosan, qizil, Markaziy Osiyo mamlakatlarida sariq sabzi ekiladi. O‘zbekistonda xalq seleksiyasida sabzining juda ko‘p navlari yaratilgan. Hozirgi davrda sabzining Mushak 195 (ertapishar) va Nurli (o‘rtapishar), Mirzoy qizil 228, Mirzoy sariq 304 (o‘rta ertagi), Nant 4, Shantane 2461 (o‘rtagi) va Ziynatli, Kaskade G‘, Puma G‘, va boshqa navlari va duragaylari ekiladi.
(“O‘zME”dan)
Uning shifobaxsh xususiyatlari qadimdan ma’lum. O‘rta asrlarda undan yurak, qon-tomir, jigar kasalliklarini, shuningdek sariq va yo‘talni davolashda keng foydalanilgan.
Bugungi kunda sabzi kamqonlik, me’da-ichak yo‘llari, yog‘ bosgan organizm, buyrak kasalliklari va boshqa qator illatlarni davolashda muolajaviy ovqatlanish tarkibida asosiy o‘rinlardan birini egallaydi.
Sabzi karotin moddasiga juda boy bo‘lgan sabzavotdir.Organizmni bu modda zapasi bilan 2 kunga yetarli ta’minlash uchun o‘rtacha kattalikdagi bitta sabzini iste’mol qilish yetarli bo‘ladi. Bundan tashqari bu sabzavot turi V, RR, K, Ye vitaminlari, kalsiy tuzi, kaliy, fosfor, natriy, temir, yod, magniy va boshqa foydali moddalarga boy. Sabzida oqsil moddasi kam, lekin uning tarkibida taxminan 7% uglevod (uning asosiy qismini organizmda yaxshi hazm bo‘luvchi glyukoza tashkil etadi) bor.
Xom sabzini iste’mol qilish soch va tirnoqlarning sinuvchanligida, ko‘rish qobiliyati pasayganda juda foydali. U organizmning kasalliklardan himoyalanish kuchini ko‘paytiradi, yuqumli kasalliklardan muhofaza qiladi. Xuddi shuning uchun ham undan organizm vitamin yetishmasligidan toliqadigan qish kunlari, xalqimiz “ilik uzildi” deb ataydigan erta bahor kunlari iste’mol qilib turish tavsiya etiladi.
Bu sabzavot og‘iz bo‘shlig‘i uchun faol antibakterial vositadir. Stomatit (milk yallig‘lanib, chaqa bo‘lishi)ni davolashda xalq tabobati sabzi sharbatiga bir oz asal qo‘shib chayishni tavsiya qiladi.
Sabzi qabziyatda mislsiz shifobaxsh sabzavot bo‘lib, oshqozon-ichak yo‘llaridagi illatlarda ham foydalidir. Surgi sifatida qirg‘ichda qirilgan sabzini va shuningdek, uning sharbatini (150-200 ml kechqurun uyquga yotish oldidan) iste’mol qilish nihoyatda foydali. Bavosirda sabzi bargini damlab choy sifatida ichish yordam beradi. Uzoq vaqt bitishi qiyin bo‘lgan yaraga sabzi bo‘tqasi bog‘lanadi. Sabzi mineral modda almashinuvini me’yorga keltirishda foyda beradi, uning sharbati katarakta va kon’yuktivit kasalliklarida ko‘z holatini yaxshilaydi.
Shuni ta’kidlash lozimki, qalqonsimon bez kasalliklarida sabzi tarkibidagi karotin organizmda o‘zlashtirilmaydi. Shuningdek ingichka ichakning o‘tkir shamollashi jarayonida sabzi iste’mol qilish tavsiya etilmaydi.
Qon bosimida sabzi sharbati
Qon bosimi oshishida 1 dona sabzini mayda tishli qirg‘ichdan chiqarib, 1 dona xren ildizini qo‘shish va ularning sharbatini chiqarish, 40 ml limon soki va 30 g asal qo‘shib, aralashtirish lozim. Kuniga 3 mahal, 15 ml dan ovqatlanishdan 30 minut oldin 6-8 hafta davomida iste’mol qilinadi.
Yo‘talda sabzi sharbati
- 200 ml sabzi sharbatini 200 ml sutga qo‘shiladi. Aralashmani iliq
holatda kuniga 20 ml dan 5-6 marta ichiladi.
- Mayda tishli qirg‘ichdan 400 g sabzini o‘tkazib, sharbati olinadi, uni 500 ml qaynatilgan sut, 200 g toza tabiiy asal bilan aralashtiriladi.
Aralashmani kuniga ovqatlanishdan oldin 6-7 mahal 70 ml dan ichiladi.
Jigar kasalliklarida sabzi sharbati
150 g sabzini va 100 g xren ildizini qirg‘ichdan o‘tkazib, 20 ml spirt, 20 g asal qo‘shib aralashtiriladi. Aralashma 1-2 oy davomida kuniga 3 mahal 20 ml dan ichiladi.
Sabzi sharbati gerpes (terining muayyan qismi shamollashi) kasalligida
Mayda tishli qirg‘ichda 100 g sabzi va 150 g olma chiqarib, turupini siqib, sharbati olinadi. Kuniga 4-6 mahal 50 ml dan ichiladi.
Sabzi sharbati va urug‘i siydik qopida tosh paydo bo‘lganda
- Ikki oy davomida yangi olingan sabzi sharbatidan 20 ml dan kuniga 4 mahal ichiladi.
- Yigirma besh g sabzi urug‘iga 600 ml qaynagan suv quyiladi. Aralashma qizdirib, o‘chirilgan duxovkaga bir necha soat yopib qo‘yiladi. Tayyor bo‘lgan aralashma dokadan o‘tkazilib, kuniga uch mahal 150 ml dan ichiladi.
Gripda sabzi sharbati va chesnok
Mayda tishli qipg‘ichdan 1 ta sabzi va chesnokdan 4 ta tishchasi o‘tkaziladi va ularni siqib, sharbati olinadi. Burunning har bir katagiga kuniga 3 mahal 2-3 tomchidan tomiziladi.
Sabzi sharbati dermatitda
100 g sabzi qirg‘ichdan o‘tkazilib, uning turupi salfetkaga bir tekis qalinlikda solinadi, terining kasallangan qismiga 20-30 daqiqa qo‘yiladi.
Sabzi damlamasi organizmni tozalashda
Sabzini quritilganidan 20 g iga 250 ml qaynagan suv quyiladi va 10 daqiqaga idish qopqog‘i yopib qo‘yiladi. Damlama bir necha qismga bo‘lib, kun davomida ichiladi.
Jaloliddin Nuriddinov tayyorladi.
17 noyabr 2016 yil
Halol ham, harom ham aniqdir
Islom dini inson hayotining barcha jabhalarini qamrab olgan va uning turmush tarzini tartibga soluvchi hayot tarzi sifatida tushuniladi. Islom halol va harom tushunchalarini aniq belgilab, insonlarga faqatgina halol narsalardan foydalanishni tavsiya qiladi. Halollik nafaqat moddiy jihatdan, balki ma’naviy va ruhiy poklik uchun ham muhimdir.
Qur’oni karimda halol rizq haqida
Alloh taolo insonlarga halol va pokiza rizqlarni tanlashni buyuradi. Qur’oni karimda shunday marhamat qilinadi:
“Ey odamlar, yerdagi halol-pok narsalardan tanovul qilingiz va shaytonning izlaridan ergashmangiz! Albatta, u sizlarga aniq dushmandir” (Baqara surasi, 168-oyat).
Bu oyatdan anglashiladiki, inson halol va pokiza rizq iste’mol qilishi kerak. Harom narsalar nafaqat jismoniy, balki ruhiy zarar ham yetkazadi.
Halol kasb
Islom halol mehnat qilish va halol kasb topishga katta ahamiyat beradi. Rosululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
Miqdom ibn Ma’dikarib roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
“Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Hech kim qo‘l mehnati bilan topib yeganidan yaxshi taom yegan emas. Allohning nabiysi Dovud alayhissalom qo‘l mehnati bilan kun ko‘rar edi”, – dedilar”.
(Imom Buxoriy “Sahih”da rivoyat qilgan).
Halol kasb insonga nafaqat moliyaviy barqarorlik, balki ruhiy xotirjamlik ham olib keladi. Halol mehnat qilib topilgan rizqda baraka bo‘ladi va oila ham tinch-osoyishta hayot kechiradi.
Halol nikoh
Nikoh insoniyatning ma’naviy va jismoniy pokligi uchun muhim vositadir. Qur’oni karimda shunday buyurilgan:
“ ….Sizlar uchun (nikohi) halol bo‘lgan ayollarga, ikkita, uchta, to‘rttadan uylanaveringiz….” (Niso surasi, 3-oyat).
Halol nikoh oilaviy tinchlik va muhabbat manbai bo‘lib, kelajak avlodning sof va tarbiyali bo‘lishiga xizmat qiladi. Rosululloh (sollallohu alayhi vasallam) shunday deganlar:
“Nikoh mening sunnatimdir, kimki sunnatimdan yuz o‘girsa, u bizdan emas” (Imom Buxoriy rivoyati).
Shuning uchun ham Islom halol nikohni qo‘llab-quvvatlaydi va uni muqaddas deb biladi.
Halol taom
Halol taom insonning sog‘lig‘i va ruhiy holatiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam shunday deganlar:
“Halol va pokiza taom yenglar, shunda duolaringiz qabul bo‘ladi.” (Imom Muslim rivoyati)
Halol taom insonga kuch-quvvat beradi, sog‘lom hayot kechirishga yordam beradi va ibodatlari qabul bo‘lishi uchun zamin hozirlaydi.
Halol savdo va tadbirkorlik
Islom halol savdoni rag‘batlantiradi va adolatli tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlaydi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
“Rostgo‘y va ishonchli savdogar payg‘ambarlar, siddiqlar va shahidlar bilan birga bo‘ladi.” (Imom Termiziy rivoyati)
Halol savdo bilan shug‘ullangan inson jamiyat uchun manfaatli bo‘lib, uning boyligida baraka bo‘ladi. Shuningdek, u o‘z mijozlari va hamkorlari oldida ishonchli bo‘lishi kerak.
Halol turmush tarzi
Halollik faqat oziq-ovqat va moliyaviy ishlar bilan cheklanib qolmaydi. Insonning hayot tarzi ham halollikka asoslangan bo‘lishi lozim. Bu degani, inson halol muloqot qilishi, halol ishlar bilan shug‘ullanishi va adolatli yo‘l tutishi kerak. Bu xususda Qur’oni karimda shunday marhamat qilinadi:
“ U (payg‘ambar) ularni yaxshilikka buyuradi, yomonlikdan qaytaradi va pok narsalarni halol qilib, nopok narsalarni ularga harom qiladi…..” (A’rof surasi, 157-oyat)
Xulosa
Islom dini halollikka katta ahamiyat beradi. Halol rizq, halol mehnat, halol nikoh va halol taom insonning jismoniy sog‘lig‘i, ruhiy pokligi va ma’naviy kamolotini ta’minlaydi. Shuning uchun ham har bir musulmon halollikka rioya qilishi, halol yegulik yeyishi va halol mehnat qilishi lozim. Chunki halol narsalar inson hayotida baraka, tinchlik va farovonlik keltiradi.
Alloh taolo barchamizni halol va pokiza hayot kechirishga muvaffaq qilsin! Omin.
Islomda harom narsalar va ularning zararli jihatlari
Islom dini inson hayotining har bir sohasiga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatib, unga halol va harom tushunchalarini aniq belgilab bergan. Harom narsalardan saqlanish musulmon kishining burchi bo‘lib, bu insonning jismoniy va ma’naviy sog‘lomligi uchun muhim ahamiyatga ega. Qur’on va hadislarda harom qilingan narsalar va ularning zararlari haqida ko‘plab ta’kidlar keltirilgan.
1. Harom oziq-ovqat va ichimliklar
Islom dini muayyan taom va ichimliklarni harom deb belgilagan. Qur’oni Karimda shunday marhamat qilinadi:
“U sizlarga o‘limtik, qon, cho‘chqa go‘shti va Allohdan o‘zgaga atab so‘yilgan narsalarni (iste’mol qilishni qat’iy) harom qildi….” (Baqara surasi, 173-oyat)
Harom taom va ichimliklarning zararlari:
Sog‘liq uchun zararli: Harom qiling an go‘shtlar va ichimliklar inson organizmiga zarar yetkazadi.
Ruhiy va ma’naviy poklikni yo‘qotish: Harom taom iste’mol qilish insonning ibodati va duolarining qabul bo‘lishiga ta’sir qiladi.
Jamiyatga salbiy ta’sir: Spirtli ichimliklar va harom mahsulotlar jamiyatda buzg‘unchilikka olib keladi.
Rosululloh sollallohu alayhi va sallam aytganlar: “Albatta, Alloh halol va haromni aniq bayon qildi. Kim shubhali narsalardan saqlansa, din va nomusini saqlagan bo‘ladi.” (Imom Buxoriy va Muslim rivoyati)
2. Spirtli ichimliklar va giyohvand moddalar
Islom spirtli ichimliklar va giyohvand moddalarni qat’iy harom qilgan. Qur’onda shunday buyurilgan:
” Ey imon keltirganlar! Albatta, may (mast qiluvchi ichimliklar), qimor, but-sanamlar va (fol ochadigan) cho‘plar shaytonning ishidan iborat ifloslikdirki, undan chetlaningiz! Shoyad (shunda) najot topsangiz.” (Moida surasi, 90-oyat)
Zararli jihatlari:
Aql va ongni zaiflashtirish: Spirtli ichimlik va giyohvand moddalar insonning fikrlash qobiliyatini yo‘qotadi.
Ijtimoiy muammolar: Ichkilikbozlik va giyohvandlik oilaviy va jamiyatda muammolarni keltirib chiqaradi.
Jinoyat va buzg‘unchilik: Spirtli ichimliklar va giyohvand moddalar jinoyatlar va jamiyatda tartibsizliklarni ko‘paytirishga sabab bo‘ladi.
3. Qimor va nohaq yo‘l bilan boylik orttirish
Qur’oni Karimda qimor va noxaq yo‘l bilan boylik orttirish qattiq qoralanadi:
” Shayton may bilan qimor (yordami)da o‘rtalaringizga adovat va nafrat solishni va sizlarni Allohning zikri hamda namozdan qaytarishni xohlaydi. Bas, endi, sizlar (may ichishdan) tiyiluvchimisiz??!” (Moida surasi, 91-oyat)
Qimorning zararli jihatlari:
Iqtisodiy muammolar: Qimor o‘ynagan odamlar o‘z mol-mulkini yo‘qotib, qashshoqlikka tushishadi.
Oilaviy nizolar: Qimorbozlik oila buzilishi va janjallarga sabab bo‘ladi.
Jamiyatda buzg‘unchilik: Qimor jamiyatda korrupsiya va aldovga yo‘l ochadi.
Rosululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlar: “Kim qimor o‘ynasa, u xuddi to‘ng‘iz go‘shti yegan odamga o‘xshaydi.” (Imom Muslim rivoyati)
4. Zino va fahsh ishlar
Islom zino va fahsh ishlardan qattiq qaytargan. Qur’oni Karimda shunday deyilgan:
“. Zinoga yaqinlashmangiz! Chunki u fahsh va yomon yo‘ldir..” (Isro surasi, 32-oyat)
Zinoning zararli jihatlari:
Oila buzilishi: Zino oilalarning parokandaligiga olib keladi.
Jamiyatda tartibsizlik: Fahsh ishlar jamiyatda axloqiy tushkunlikka olib keladi.
Ruhiy zararlar: Zino insonning ruhiy xotirjamligini yo‘qotadi va uni gunohga botiradi.
Rosululloh (sollallohu alayhi vasallam) aytganlar: “Zino qilgan inson iymonli holda zino qilmaydi.” (Imom Buxoriy rivoyati)
5. Noxaq so‘z va tuhmat
Islom yolg‘on gapirish, g‘iybat qilish va tuhmat qilishni harom deb belgilagan. Qur’oni Karimda shunday marhamat qilinadi:
” Ey mo‘minlar! Ko‘p gumon(lar)dan chetlaningiz! Chunki ba’zi gumon(lar) gunohdir. (O‘zgalar aybini qidirib) josuslik qilmangiz va biringiz biringizni g‘iybat qilmasin!…” (Hujurot surasi, 12-oyat)
Yolg‘on va g‘iybatning zararlari:
Ishonchsizlik: Yolg‘on gapirish odamlar o‘rtasida ishonchsizlikka olib keladi.
Odamlar o‘rtasida nizo: G‘iybat va tuhmat jamiyatda fitna va nizolarni keltirib chiqaradi.
Xulosa
Islomda harom qilingan narsalar inson va jamiyat uchun zararli ekani aniq ko‘rsatilgan. Harom taomlar, spirtli ichimliklar, qimor, zino va yolg‘on so‘zlar inson hayotiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Musulmon kishi bu kabi ishlardan uzoq bo‘lishi, halol yo‘l bilan hayot kechirishi lozim.
Alloh taolo barchamizni harom ishlardan saqlasin va pokiza hayot kechirishga muvaffaq qilsin! Omin.
Ilyosxon Ahmedov tayyorladi
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 6-sonidan
