Sayt test holatida ishlamoqda!
31 Avgust, 2026   |   18 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:25
Quyosh
05:48
Peshin
12:23
Asr
17:03
Shom
19:02
Xufton
20:21
Bismillah
31 Avgust, 2026, 18 Rabi`ul avval, 1448

26.08.2016 y. Istiqlol ulug‘ ne’mat

22.08.2016   9919   12 min.
26.08.2016 y. Istiqlol ulug‘ ne’mat

بسم الله الرحمن الرحيم

 Muhtaram jamoat! Bugun jannatmakon yurtimiz mustaqilligining 25 yilligi bayramini dilda quvonch va katta shodiyonalar bilan kutib olish taraddudida turibmiz. Bu kunlarni ko‘rish orzusida bir necha avlod vakillari umid va xasratda dunyodan o‘tib ketishdi. Darxaqiqat, mamlakatimizda mustaqillik yillarida amalga oshirilgan bunyodkorlik ishlari, barpo etilgan ko‘rkam uy-joylar, ta’lim va tibbiyot muassasalari, sport maskanlari, zamonaviy korxonalar, keng va ravon yo‘llar, bog‘u xiyobonlar, shahar va qishloqlarimiz qiyofasini butunlay o‘zgartirib, aholi farovonligining, ongi va tafakkurining yuksalishiga xizmat qilmoqda. Shuningdek, islom dini ravnaqi uchun keng imkoniyatlar yaratildi.

Xalqimiz o‘z hayotini buyuk ajdodlarimizga munosib tarzda o‘tkazish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Muqaddas dinimiz botil mafkuralar va dahriylik tazyiqidan halos bo‘ldi. Diniy va milliy qadriyatlarimiz qaytadan ravnaq topa boshladi. Alloh taoloning ulug‘ ne’matlaridan bo‘lmish Istiqlol sharofati tufayli el-yurtimiz uzra hurriyat va fayzu barakot taraldi.

Ko‘p yillar davomida dahriylik siyosatini o‘tkazib, fuqarolarni dindan uzoqlashtirishga qilingan xatti-harakatlarga barham berilib, yurtimizda islom dini ta’limoti, buyuk ajdodlarimiz, diniy arbob va ulamolarimiz merosining qayta tiklanishiga erishildi.

Haqiqat qiyosda ochiladi, degan mashhur aqida bor. Istibdod yillarida        xalqimizning Ramazon va Qurbon hayitlarini qanday nishonlaganligini bir eslaylik. Masjidda hayit namozini o‘qish, mozorlarga borib, yaqinlarini qabrini ziyorat qilish qanchalar mushkulot bilan amalga oshirilgan va boshqa ko‘plab misollarni keltirish mumkin.

Istiqlol tufayli mamlakatda islom dini ravnaqi uchun keng imkoniyatlar ochildi. E’tiqod erkinligi qonuniy ravishda kafolatlab qo‘yildi. Barcha milliy-diniy qadriyatlar tiklandi, masjid va madrasalarning binolari, nodir tarixiy manbalar, osori atiqalar musulmonlar ixtiyoriga qaytarib berildi. Ularning emin-erkin ibodat qilishlari, diniy ta’lim olishlari, diniy adabiyotlarni nashr etishlari va ommaviy axborot vositalaridan bahramand bo‘lishlari uchun barcha sharoitlar yaratildi. Ro‘za xayiti (Iydul-fitr) va Qurbon hayiti (Iydul-adha)larning birinchi kunlari dam olish kunlari deb belgilanib, bayram sifatida e’lon qilindi.

  Hozirgi paytda O‘zbekistonda ikki mingdan ziyod masjid faoliyat ko‘rsatmoqda. Har yili besh ming nafar hamyurtimiz Islomning asosiy arkonlaridan Haj ibodatini, minglab vatandoshlarimiz umra ziyoratini ado etishga muyassar bo‘lmoqdalar.

  Yurtboshimiz tashabbuslari bilan Samarqandda Imom Buxoriy nomidagi xalqaro markazning faoliyat boshlashi ham mamlakat ma’naviy hayotida kata voqea bo‘ldi. Bu yerda hadis ilmi bo‘yicha tadqiqotlar olib borilmoqda, turli xalqaro ilmiy anjumanlar o‘tkazilmoqda, masjidlar imom-xatiblarining malakasi oshirilmoqda.         

  Jahon islom hazorasiga, fan va madaniyatiga ulkan hissa qo‘shgan Ahmad Yassaviy, Bahouddin Naqshband, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy, Ahmad Farg‘oniy, Abduxoliq G‘ijduvoniy, Xoja Ahror Valiy kabi atoqli islom olimlari va tasavvuf ulamolarining tavallud to‘ylari keng nishonlandi, qadamjolari obod qilindi, asarlari nashr etildi. O‘tgan ushbu davr mobaynida diniy-ma’rifiy mazmundagi bir qancha adabiyotlar nashr etildi. Qur’oni karim va uning ma’nolari, hadislar to‘plamlari bir necha marta chop qilindi.

  Bulardan tashqari oylik “Hidoyat” jurnali va “Islom nuri” gazetalari ko‘p sonli tirajda musulmonlar hukmiga xavola etib kelinmoqda, Televideniye orqali “Hidoyat sari” va “Ziyo” dasturlari muntazam ravishda berib kelinmoqda.

  O‘zbekiston musulmonlari idorasining xalqaro aloqalari kundan-kunga rivojlanib, bugungi kunda 30dan ziyod mamlakat bilan hamkorlik rishtalarini o‘rnatgan, uning vakillari, diniy xodimlar jahonning turli mamlakatlarida bo‘lib o‘tayotgan turli, xalqaro anjuman va yig‘ilishlarda ishtirok etmoqdalar. 

  2007 yilda Islom konferensiyasi tashkilotining Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo‘yicha AYSЕSKO tashkiloti Toshkentni Islom madaniyatining poytaxti, deb e’lon qilgani O‘zbekistonning islom olamidagi nufuzi va obro‘si oshib borayotganining yana bir yorqin ko‘rinishi bo‘ldi.

  Azizlar, mustaqillik yillarimizda mamlakatimizda amalga oshirilgan barcha sohadagi islohot va o‘zgarishlarga diqqat bilan nazar solsak, ularning markazida inson manfaatlari, yurt tinchligi, xalq farovonligi, Vatan taraqqiyoti, farzandlarimizning  dunyoda hech kimdan kam bo‘lmasligi kabi bir-biridan buyuk maqsadlar turganiga guvoh bo‘lamiz.

Binobarin, bunday yondoshuv mazmun-mohiyatiga ko‘ra islom dini ta’limotlarida ham o‘z aksini topgandir. Zero, Alloh taolo insonni yer yuzida boshqa jonzotlardan ustun qilib yaratgan.

Agar biz mana shu ato etilgan Allohning ne’matlariga shukr qilib, zimmamizdagi burch va vazifalarimizni ado etib borsak, Haq subhanahu va taolo oyati karimada:

... لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ...  (سورة إبراهيم/7

ya’ni: “...agar (bergan ne’matlarimga) shukr qilsangiz, albatta, (ularni yanada) ziyoda qilurman...” – deb ta’kidlaganidek, o‘z ne’matlarini yanada ziyoda etishi muqarrardir.

Muhtaram azizlar!  Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand ekanligini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa yanada ko‘proq Allohga shukr qilishga undaydi. Albatta, bu Alloh taologa hush keladi. Natijada ne’matning yanada ziyoda bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Payg‘ambarimiz (s.a.v.) hadislarining birida:

قال النبي صلى الله عليه وسلم: "من أصبح منكم آمناً في سربه، معافى في جسده عنده قوت يومه، فكأنّما حيزت له الدنيا" (رواه البخاري والترمذي

ya’ni: “Qaysi biringiz tongda uyqudan uyg‘onganda oilasi tinch, tani sog‘ va uyida bir kunlik yeguligi bo‘lsa, bilsinki, unda dunyodagi barcha ne’matlar mujassam ekan”, - deganlar (Imom Termiziy rivoyati).

Davlatimizning islom diniga nisbatan g‘amxo‘rona munosabatiga javoban, biz ham, o‘z navbatida islom dinining musaffoligini saqlash, uning asl mohiyatini xalqqa tushuntirish, yosh avlodni turli g‘arazli kuchlar ta’siridan himoya qilishga qaratilgan faol targ‘ibot olib bormog‘imiz, turli zararli harakatlar dinimizga yot ekanini, muqaddas aqidamizda begunoh insonlarni o‘ldirish yoki ularning o‘limiga sabab bo‘lish harom ekanini barchaga yetqazmog‘imiz lozim.

Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz (s.a.v.):

" مَنْ لَّمْ يَشْكُرِ النَّاسَ لَمْ يَشْكُرِ اللهَ " (رواه الترمذى

ya’ni: “Kimiki insonlarga ulardan ko‘rgan yaxshiliklari evaziga shukr qilmagan ekan, demak Allohga shukr qilmabdi”, - deganlar.

Muhtaram jamoat! Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi. Shuning uchun ham Payg‘ambarimiz (s.a.v.) hadislarining birida tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab shunday deganlar:

" نِعْمَتاَنِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ ، اَلصِّحَّةُ وَ الْفَرَاغُ"

ya’ni: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydilar. U – xotirjamlik va sihat-salomatlik”.

Xalqimizning yang yaxshi ko‘rgan va eng ko‘p takrorlaydigan duosi “Iloho, xonadonlarimizni tinch va osoyishta, yurtimizni obod qil” degan duodir.  Dono xalqimizning “Qo‘shning tinch – sen tinch”, “Bir kun urush bo‘lgan joydan qirq kun baraka ketadi”, “Tinchliging – xurliging”, “Urush tomoshabinga oson”  kabi maqollarda ham tinchlik  qanchalik bebaho ne’mat ekani aytiladi. Oqsoqollar nasihatida, onalar aytgan allalarida bejizga tinchlik, xotirjamlik ko‘p tilga olinmaydi.

Tinchlik qaror topgan yurtda xotirjamlik hukm suradi, oqibatda, jamiyatda har tomonlama yuksalish va rivojlanish ro‘y beradi. Odamlarning o‘zaro bir-birlariga bo‘lgan ishonch va sadoqatlari, mehr va muruvvat-larining samimiy bo‘lishi ham asosan xotirjamlikka bog‘liqdir. Demak, dunyoda hayotning bir maromda davom etishi, xalqning Haq taolo buyurgan ishlarini mukammal va xotirjam ado etishlari uchun tinchlik va osoyishtalik lozim. Yaratgan Parvardigor Qur’oni karimda ana shu tinchlikni saqlash va qadrlash vazifasini inson zimmasiga yuklab, Islom dini tinchlikka targ‘ib qilishini, shaytoniy yo‘llarga ergashmaslik lozimligini ta’kidlab, shunday deydi:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ  (سورة البقرة/208

ya’ni: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga itoatga kirishingiz va shaytonning izidan ergashmangiz! Albatta, u sizlarga aniq dushmandir”.

Qur’oni karim ta’lim beradiki, har qanday shakldagi zulm va zo‘ravonlik Islom aqidasiga tubdan qarama-qarshidir va bironta musulmon ana shunday jinoyatni sodir etishi mumkin emas. Bundan tashqari musulmonlar Parvardigorlari oldida boshqa odamlarni jinoyat sodir qilishdan qaytarishga mas’uldirlar. Har bir imonli kishining burchi – “yer yuzida buzg‘unchilikka” yo‘l qo‘ymaslik, dunyoda farovonlik va osoyishtalikni qaror toptirish uchun kurashishdan iborat.

Yana bir xadisu sharifda aytilganidek, “Tinchlik va xotirjamlik ikki ulug‘ ne’matki, bundan ko‘p odamlar mahrumdirlar”. Darhaqiqat, qo‘poruvchi kuchlarning fitnalariga uchish, qiziqqonlik va johillik oqibatida aziz yurtimizning tinch-osuda va go‘zal hayoti, musaffo osmonini bir laxzada yo‘qotish, oilalarga o‘limday musibat keltiruvchi ofatga duch kelish mumkinligini aslo unutmasligimiz darkor. Qur’oni karimda shunday marhamat qilingan:

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

ya’ni: “Albatta, Alloh adolatga, ezgu ishlarga va qarindoshga yaxshilik qilishga buyurar hamda buzuqchilik, yovuz ishlar va zulmdan qaytarur. ...” (Nahl, 90). Ko‘rinib turibdiki, Islom dini kishilarni tinchlikni asrash va barqarorlikni ta’minlash yo‘lida imon, insof, adolat, hamjihatlik va birdamlik bilan harakat qilishga, fitna va o‘zaro adovatga barham berishga chaqiradi. Bu bejiz emas, albatta. Chunki, tinchlikparvarlik islom dinining mohiyatini tashkil etadi.

Alloh taolo Qur’oni karimda jannat ahlining abadiy hayoti tinchlik, osudalik va salomatlikda kechishi haqida shunday marhamat qilgan:

ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ آَمِنِينَ

ya’ni: “U (yer)ga sog‘-salomat, tinch-omon kiringiz!” (Hijr,46).

Demak, bu oyat bizga tinchlik va omonlik nafaqat bu dunyoda qadrli, balki jannatda ham juda ulug‘ ne’mat ekanini hamda Yer yuzi insoniyatning farovon, o‘zaro totuv va hamjihat yashashi uchun yaratilganini bildiradi. Shuning uchun ham bugungi murakkab sharoitda tinchlikni asrash uchun ogohlik, sezgirlik, vazminlik har qachongidan ko‘ra muhimdir.

Qadrli namozxonlar! Istiqlolning ilk kunlaridanoq jannatmakon yurtimizda tinchlik-osoyishtalik barqarorligini ta’minlash yo‘lida katta ishlar olib borilmoqda. Barchamiz ona Vatanimizdagi tinch, osoyishta va farovon hayotning qadriga yetib, shu farovon, osuda hayotni yanada mustahkamlash uchun o‘z hissamizni qo‘shib, el-yurt taqdiri, kelajagi uchun qayg‘urib umrguzaronlik qilaylik.

Jamiyat taraqqiyoti va farovonligi millatlararo, dinlararo o‘zaro bag‘rikenglik va totuvlik hamisha muhim ahamiyat kasb etadi. Yaratganga ming shukrkim, mustaqil o‘lkamiz – O‘zbekistonda 130 dan ortiq millat va elat vakillari turli dinlarga e’tiqod qiluvchi xalqlar bo‘lib, ular tinch-omon, ahil-inoq yashab kelmoqdalar. Ana shu ezgulik va tinchlik-osoyishtalik omili bo‘lgan diniy bag‘rikenglik tamoyillarini yanada mustahkamlash va rivojlantirishga diyorimizda alohida e’tibor qaratib kelinmoqda.

Hayotning barcha sohalarida taraqqiyotga erishish, kamolotga yetishish birdaniga bo‘lib qolmaydi. Buning uchun farzandlarimizni sabr-bardoshli bo‘lishga, ilm yo‘llarini osonlashtirishga, ilm olishga qiziqtirish, rag‘batlantirish tomonlariga ham katta ahamiyat berishimiz darkor.

Azizlar, yaxshilik qilishdan charchamaylik. Haqiqiy insoniylik sifati Parvardigor huzurida cheksiz ajru savoblarga, ikki dunyo saodatiga muyassar etadi. Binobarin, bu hayotda insondan faqat savobli amal va yaxshilikkina qoladi. Yaxshilikning mukofoti esa faqat jannatdir.

Muhtaram jamoat! Albatta, yurtimizda bo‘layotgan bu yuksalish va taraqqiyotimiz yurtimizda hukm surayotgan tinchlik va hotirjamlikning evaziga bo‘layotganini, tinchlik esa o‘z-o‘zidan, osonlikcha bo‘lmasligini unutmaslik kerak.

Mana shunday saodatli kunda jannatmakon diyorimizda yashovchi barcha yurtdoshlarimizni mustaqillik bayrami bilan samimiy muborakbod etamiz. Alloh taolodan bu ulug‘ bayramni barchamiz uchun xursandchilik, shodu xurramlik va hamjihatlikda o‘tkazishlikni so‘raymiz.

Alloh taolo jannatmonand yurtimiz tinchligini barqaror aylab, xalqlarimizning fidokorona qilayotgan mehnatlariga munosib ajr-mukofotlar ato etsin! Omin.

Juma mav'izalari
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Uchinchi Renessans: tarixiy tajribadan zamonaviy taraqqiyotga

18.08.2026   38578   8 min.
Uchinchi Renessans: tarixiy tajribadan zamonaviy taraqqiyotga

Insoniyat sivilizatsiyasi tarixida ayrim davrlar borki, ular faqat muayyan xalq yoki mintaqaning emas, balki butun jahon taraqqiyotining yo‘nalishini belgilab bergan. Islom sivilizatsiyasining IX–XV asrlardagi yuksalish davri ana shunday tarixiy bosqichlardan biri hisoblanadi. Bu davrda ilm-fanning turli sohalari bir-biridan ajralmagan holda. o‘zaro uyg‘unlikda rivojlandi. Matematika astronomiya bilan, tibbiyot falsafa bilan, geografiya matematika bilan, tilshunoslik tarix bilan, diniy ilmlar esa mantiq va tafakkur madaniyati bilan muloqot qilgan. Bugun fanlararo tadqiqot, raqamli gumanitaristika, sun’iy intellekt va kompleks ilmiy yondashuvlar jahon ilm-fanining eng muhim yo‘nalishlariga aylangan bir paytda, o‘sha tarixiy tajriba yanada qiziqarli ahamiyat kasb etmoqda.

Mazkur uyg‘unlik tasodifiy emas edi. U Qur’oni karimda ilmga berilgan yuksak qadr, tafakkurga da’vat, insonni borliqni anglashga chorlovchi g‘oyalar bilan mustahkamlangan ilmiy dunyoqarash mahsuli edi. Shu sababli o‘sha davr olimlarini bugungi zamonaviy tushunchalardagi qat’iy «mutaxassisliklar» doirasiga joylashtirish qiyin.

Forobiy falsafa, mantiq, siyosat, axloq va musiqa nazariyasi bilan shug‘ullangan. Xorazmiy  matematika va astronomiya sohalarida ishlagan. Beruniy astronomiya, geografiya, geodeziya, mineralogiya, tarix va etnografiyaga oid asarlar yaratgan. Ibn Sino tibbiyot bilan bir qatorda falsafa, mantiq va tabiiy fanlar haqida ham keng tadqiqotlar olib borgan. Ulug‘bek esa davlat boshqaruvi, ta’lim va astronomik tadqiqotlarni birlashtirgan ilmiy muhitni shakllantirgan. Bu misollarning umumiy jihati shundaki, bilim sohalari o‘rtasidagi chegaralar qat’iy bo‘lmagan.

Bugun «interdissiplinar tadqiqot» deb ataladigan yondashuvning ayrim tamoyillari aynan ana shu intellektual an’analar bilan hamohang.

Shuningdek, islom sivilizatsiyasining intellektual merosini faqat tabiiy va aniq fanlar bilan cheklash ham to‘g‘ri emas. Chunki diniy ilmlar sohasida ham manbalarni yig‘ish, tekshirish, tasniflash va baholashga qaratilgan murakkab ilmiy an’analar shakllangan.

Imom Buxoriyning hadis ilmidagi merosi bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Hadislarni saralashda roviylar haqidagi ma’lumotlar, rivoyat zanjiri va boshqa mezonlar o‘rganilgan. Imom Moturidiy esa aqidaviy masalalarni aql va naql uyg‘unligi asosida tahlil qilgan. Uning merosi islom intellektual an’anasida aqliy dalillash va diniy bilim o‘rtasidagi munosabat masalasida muhim o‘rin tutadi.

Shu jihatdan Islom sivilizatsiyasi tarixini faqat diniy yoki faqat ilmiy tarix sifatida emas, keng intellektual jarayon sifatida ko‘rish mumkin.

O‘zbekistonda ilgari surilayotgan Uchinchi Renessans g‘oyasi tarixiy ilmiy merosni zamonaviy taraqqiyot ehtiyojlari bilan bog‘lashga qaratilgan.

Bu yondashuvning markazida ilm-fan, ta’lim, innovatsiya, madaniyat va ma’naviyatni o‘zaro bog‘liq tizim sifatida rivojlantirish g‘oyasi turadi.

Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ham ana shu konsepsiyaning muhim amaliy ifodalaridan biridir.

Markazning vazifasi faqat tarixiy eksponatlarni namoyish qilish bilan cheklanmaydi.

Uning konsepsiyasida islom sivilizatsiyasining ilm-fan, ta’lim, falsafa, san’at, me’morchilik va insonparvarlik sohalaridagi merosini kompleks ravishda o‘rganish va namoyish etish g‘oyasi mujassam.

Nafaqat muzey, balki intellektual platforma

Markazni an’anaviy muzey tushunchasi doirasidagina baholash uning konsepsiyasini to‘liq ifodalamaydi. Zamonaviy muzey faqat eksponat saqlaydigan joy emas. U tadqiqot, ta’lim, raqamlashtirish va xalqaro ilmiy muloqot markaziga aylanishi mumkin. O‘zbekistondagi islom sivilizatsiyasi markazi konsepsiyasida ham ana shu yondashuv muhim o‘rin tutadi.

Qadimiy qo‘lyozma — shunchaki tarixiy buyum emas. U til, tarix, matnshunoslik, kodikologiya, san’at, materialshunoslik va raqamli texnologiyalar nuqtayi nazaridan tadqiq qilinishi mumkin bo‘lgan murakkab manba. Arxeologik merosni o‘rganishda esa geoinformatsion tizimlar, raqamli modellashtirish, 3D texnologiyalar va boshqa zamonaviy usullardan foydalanish imkoniyatlari kengaymoqda. Shunday qilib, madaniy merosni o‘rganishning o‘zi fanlararo jarayonga aylanmoqda.

O‘tmishni sun’iy intellekt bilan bog‘lash

Texnologiyalar madaniy merosni o‘rganish usullarini ham o‘zgartirmoqda.

Qo‘lyozmalarni yuqori sifatda raqamlashtirish, matnlarni elektron bazalarga kiritish, sun’iy intellekt yordamida matnlarni tahlil qilish, 3D modellar yaratish va virtual muhitlarda tarixiy obyektlarni qayta tiklash imkoniyatlari ilmiy tadqiqotlar uchun yangi yo‘nalishlarni ochmoqda.

Bu yerda muhim nuqta bor. Texnologiya tarixning o‘rnini bosmaydi — u tarixni yangi avlod uchun tushunarli va tadqiqot uchun yanada ochiq qiladi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining konsepsiyasi ham o‘tmishdagi ilmiy merosni zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘lashga qaratilgan.

Bu yondashuv tarixiy bilimni arxiv va kitoblar doirasidan chiqarib, xalqaro tadqiqotchilar, talabalar va keng jamoatchilik uchun ochiq intellektual resursga aylantirish imkonini beradi.

«Ma’rifat bilan jaholatga qarshi»

Islom sivilizatsiyasining ilmiy merosini o‘rganishning yana bir ahamiyati bor.

Global axborot makonida din, tarix va madaniyat haqida turli xil, ba’zan bir-biriga zid tasavvurlar yuzaga kelganda tarixiy merosni ilmiy asosda tushuntirish nafaqat madaniy, balki ma’rifiy ahamiyatga ham ega.

Islom sivilizatsiyasi tarixini faqat diniy marosimlar yoki siyosiy voqealar orqali emas, balki matematika, tibbiyot, astronomiya, falsafa, geografiya, me’morchilik va boshqa sohalardagi yutuqlar bilan birga o‘rganish uning murakkab va ko‘p qirrali tabiatini yaxshiroq anglash imkonini beradi.

Shu ma’noda ma’rifat tarixiy bilimni zamonaviy axborot muhitidagi noto‘g‘ri talqinlarga qarshi muhim vositaga aylantirishi mumkin.

O‘zbekistonning yangi xalqaro ilmiy platformasi

Islom sivilizatsiyasi bir mamlakat yoki bir xalqning merosi emas. U Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, Janubiy Osiyo va boshqa hududlarni qamrab olgan keng tarixiy va intellektual makonni ifodalaydi. Shu sababli bu merosni o‘rganish ham xalqaro hamkorlikni talab qiladi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi oldidagi muhim vazifalardan biri ham turli mamlakatlarning olimlari, universitetlari, muzeylari va ilmiy-tadqiqot markazlari o‘rtasida muloqotni kuchaytirishdan iborat.

Bu O‘zbekistonning o‘z tarixiy merosini dunyoga tanitish bilan birga, mamlakatni global gumanitar tadqiqotlarning faol ishtirokchisi sifatida namoyon etishiga xizmat qilishi mumkin.

Uchinchi Renessansning asosiy kuchi

Uchinchi Renessans haqida gap ketganda, masala faqat yangi binolar qurish yoki yangi muassasalar tashkil etishdan iborat emas. Asosiy savol boshqa: O‘zbekiston o‘zining boy ilmiy merosini zamonaviy bilim va innovatsiyalarga qanday aylantira oladi? Bu savolning javobi ilm-fan, ta’lim, texnologiya, madaniyat va inson kapitalining bir nuqtada birlashishini talab qiladi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ahamiyati ham shu nuqtada namoyon bo‘ladi. U tarixiy merosni saqlash bilan birga, uni tadqiq qilish, raqamlashtirish, xalqaro ilmiy muloqotga olib chiqish va yangi avlodga yetkazish uchun platformaga aylanishi ko‘zda tutilmoqda.

Shu ma’noda Markazni o‘tmishga bag‘ishlangan inshoot emas, kelajakka yo‘naltirilgan intellektual investitsiya sifatida baholash mumkin.

Chunki sivilizatsiyaning haqiqiy qiymati faqat uning o‘tmishda yaratgan merosi bilan emas, balki bu meros yangi avlod uchun qanday yangi bilim va g‘oyalarga aylanishi bilan ham o‘lchanadi.

Xorazmiyning hisoblash usullaridan bugungi algoritmlargacha, Beruniyning kompleks tadqiqotlaridan zamonaviy fanlararo loyihalargacha, Ulug‘bek rasadxonasidan raqamli astronomiyagacha bo‘lgan yo‘l bir haqiqatni ko‘rsatadi: ilm taraqqiyoti chegaralar emas, muloqot va hamkorlik orqali tezlashadi.

Ehtimol, Uchinchi Renessansning eng muhim vazifasi ham ana shunda — ajdodlar yaratgan bilimlarni shunchaki eslash emas, balki ulardan yangi bilimlar yaratish uchun foydalanish. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi esa ana shu g‘oya atrofida shakllanayotgan yangi intellektual muhitning muhim platformalaridan biridir.

Muallif: Abulfayz Sayidasqarov, iccu.uz

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari