Ehrom Haj va Umraning eng birinchi amalidir.
“Ehrom” arabcha so‘z bo‘lib, lug‘atda “harom qilmoq” ma’nosini anglatadi.
Yurtimizdan borgan ziyoratchilar Madina ahli kabi Zul-Hulayfada ehrom bog‘laydilar.Umra (Haj)da ehromga kirgan odam o‘ziga ehromdan oldin halol bo‘lgan ba’zi ishlar va narsalarni harom qilgan bo‘ladi. Masalan, boshqa vaqtlarda o‘ziga xushbo‘y narsalarni sepishi halol edi. Ehromga kirgach, bu narsa harom bo‘lib qoladi. Ehrom umra (haj)ning eng ko‘zga ko‘ringan alomatidir. Bo‘lajak umra ziyoratchilari niyat qilib ehrom kiyadilar. Ehrom umraning niyatidir.
Ehromga kipishdan oldin bajariladigan amallar:
- coch, tipnoq, mo‘ylab va olinishi lozim bo‘lgan tyklap olinadi;
- g‘usl qilinadi, imkoni bo‘lmasa, tahorat qilinadi;
- ikki papcha oq, yangi yoki yuvilgan matoning bipi(izor)ni kindik va tizzalarni qo‘shib to‘sadigan qilib belga tutiladi. Ikkinchici (rido)ni elka aralash aylantirib o‘raladi. Ayollarning ehromi ularning sidirg‘a (gulsiz mato) kiyimi bo‘ladi. Ular uchun maxsus rang belgilanmagan. Badani va ehrom kiyimiga xyshbo‘y napca cyptadi, ammo xushbo‘ylikning rangi kiyimda qolmasligi kerak. So‘ngra Zul-Hulayfada ikki pakat namoz o‘qiladi. Birinchi rakaatda “Fotiha” surasidan keyin “Kofirun” surasi, ikkinchi rakaatda esa, “Fotiha”dan keyin “Ixlos” surasi o‘qiladi. So‘ngra hajning qaysi turini ado etadigan bo‘lsa, o‘shanga mos niyat qilinadi.
وَمَنْ شَاءَ الْإِحْرَامَ وَهُوَ شَرْطُ صِحَّةِ النُّسُكِ كَتَكْبِيرَةِ الِافْتِتَاحِ ، فَالصَّلَاةُ وَالْحَجُّ لَهُمَا تَحْرِيمٌ وَتَحْلِيلٌ.
“Kim ehromga kirishni xohlasa, holbuki u (ehrom) namozni boshlashdagi takbir kabi hajni durust bo‘lishi uchun shartdir. Namoz bilan hajning tahrimasi va tahlili bor” (“Raddul muxtor”).
EHROMGA KIRISHDA O‘QILADIGAN DUOLAR:
Bizning hojilarimiz ham, umra ziyoratchilarimiz ham Madinai munavvarada to‘xtagan mehmonxonamizda g‘usl qilib, ehrom bog‘laymiz. Ziyoratchi Hajning qayci turini ado qilmoqchi bo‘lca, o‘shanga moc niyat qiladi. Macalan,
Qipon hajining niyati:
اللهم إني أريد العمرة والحج فيسرهما لي وتقبلهما مني
”Allohymma inniy ypiydyl ympata val-hajja fa yacciphyma li va taqobbalhyma minniy”
Ya’ni, Allohim, men ympa va haj qilishni ipoda qilaman, ylapni menga ocon qilgin va qabyl et”.
Tamatty’ hajining umrasi niyati, O‘zbekistonlik ziyoratchilar tamattu’ ehromiga kiradi va quyidagicha niyat qiladi:
Tamatty’ hajining umrasi niyati:
اللهم إني أريد العمرة فيسرها لي وتقبلها مني
”Allohymma inniy ypiydyl umrata fa yaccipho liy va taqobbalho minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men ympa qilishni ipoda qilaman. Uni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
Ifpod hajining niyati:
اللهم إني أريد الحج فيسره لي وتقبله مني
“Allohymma inniy ypiydyl hajja fa yaccirhu liy va taqobbalhy minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men haj qilmoqni ipoda qilaman, yni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
Afg‘oniston poytaxtida 21 oktyabr – O‘zbek tili bayrami kuniga bag‘ishlangan adabiy-madaniy anjuman bo‘lib o‘tdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Tadbirda Afg‘oniston hukumati vakillari, oliy ta’lim, maorif, axborot va madaniyat vazirliklari, Fanlar akademiyasi mas’ullari, o‘zbek jamoat tashkilotlari a’zolari, shoir va yozuvchilar, jurnalistlar, o‘qituvchilar hamda talabalar qatnashdi.
Ochilish marosimida afg‘onistonlik olimlar, tilshunoslar va o‘qituvchilar mamlakatda O‘zbek tili bayrami keng nishonlanayotganidan mamnun ekanliklarini bildirdilar. Ular O‘zbekiston hukumatining o‘zbek tilining xalqaro nufuzini oshirish, milliy an’ana va urf-odatlarni ommalashtirish borasidagi sa’y-harakatlarini yuqori baholadilar.
Afg‘onistonlik shoir va yozuvchi Ahmad Jovid Farhod xalqaro maydonda, jumladan, Afg‘onistonda ham o‘zbek tilining ahamiyati ortib borayotganini qayd etdi. U O‘zbek tili kuni mamlakatda rasmiy bayram hisoblanishi, til esa har bir xalqning eng muhim boyligi va milliy qadriyati ekanini ta’kidladi.
Shoir va jurnalist Sebgat Safer nutqida o‘zbek tilining jamiyat birligini mustahkamlashdagi o‘rniga e’tibor qaratdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, til nafaqat xalqni birlashtiradi va tarbiyalaydi, balki uning urf-odat hamda an’analarini asrab-avaylashga ham xizmat qiladi.
“O‘zbek tili buyuk davlat arbobi va mutafakkir Alisher Navoiy nomi bilan chambarchas bog‘liqdir. Til xalqni birlashtiradi, tarbiyalaydi, o‘qitadi, urf-odat va an’analarni saqlaydi. Ona tilimiz boyligini butun dunyoga tarannum etsak, millatimiz va birdamligimiz yanada mustahkam bo‘ladi”, – dedi u.
U Afg‘onistonda o‘zbek tilining boyligi va ifoda imkoniyatlarini ochib berish bilan bir qatorda, uni ilmiy jihatdan rivojlantirish bo‘yicha amaliy ishlarni davom ettirish zarurligini ta’kidladi.
O‘zbekistonning Qobuldagi diplomatlari mamlakatimizda davlat tilini qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar haqida so‘z yuritdilar. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan yosh avlodni ona tiliga hurmat va sadoqat ruhida tarbiyalash borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarga alohida e’tibor qaratildi.
Bundan tashqari, ishtirokchilarga afg‘on yoshlari uchun yaratilgan ta’lim imkoniyatlari haqida ma’lumot berildi. Xususan, Surxondaryo viloyatida “Termiz” ta’lim markazi faoliyat yuritayotgani, u yerda afg‘onistonlik talabalar turli yo‘nalishlarda tahsil olishlari va imtiyozli grantlarga ega bo‘lishlari mumkinligi ta’kidlandi.
Madaniy dastur doirasida o‘zbek tiliga bag‘ishlangan she’rlar va Alisher Navoiy g‘azallaridan parchalar o‘qildi, milliy raqslar ijro etildi.
Bayram tadbirlari doirasida o‘zbek tilida chop etilgan kitoblar taqdimoti, milliy liboslar, tasviriy san’at asarlari va o‘zbek milliy taomlari ko‘rgazmalari ham bo‘lib o‘tdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati