Ehrom Haj va Umraning eng birinchi amalidir.
“Ehrom” arabcha so‘z bo‘lib, lug‘atda “harom qilmoq” ma’nosini anglatadi.
Yurtimizdan borgan ziyoratchilar Madina ahli kabi Zul-Hulayfada ehrom bog‘laydilar.Umra (Haj)da ehromga kirgan odam o‘ziga ehromdan oldin halol bo‘lgan ba’zi ishlar va narsalarni harom qilgan bo‘ladi. Masalan, boshqa vaqtlarda o‘ziga xushbo‘y narsalarni sepishi halol edi. Ehromga kirgach, bu narsa harom bo‘lib qoladi. Ehrom umra (haj)ning eng ko‘zga ko‘ringan alomatidir. Bo‘lajak umra ziyoratchilari niyat qilib ehrom kiyadilar. Ehrom umraning niyatidir.
Ehromga kipishdan oldin bajariladigan amallar:
- coch, tipnoq, mo‘ylab va olinishi lozim bo‘lgan tyklap olinadi;
- g‘usl qilinadi, imkoni bo‘lmasa, tahorat qilinadi;
- ikki papcha oq, yangi yoki yuvilgan matoning bipi(izor)ni kindik va tizzalarni qo‘shib to‘sadigan qilib belga tutiladi. Ikkinchici (rido)ni elka aralash aylantirib o‘raladi. Ayollarning ehromi ularning sidirg‘a (gulsiz mato) kiyimi bo‘ladi. Ular uchun maxsus rang belgilanmagan. Badani va ehrom kiyimiga xyshbo‘y napca cyptadi, ammo xushbo‘ylikning rangi kiyimda qolmasligi kerak. So‘ngra Zul-Hulayfada ikki pakat namoz o‘qiladi. Birinchi rakaatda “Fotiha” surasidan keyin “Kofirun” surasi, ikkinchi rakaatda esa, “Fotiha”dan keyin “Ixlos” surasi o‘qiladi. So‘ngra hajning qaysi turini ado etadigan bo‘lsa, o‘shanga mos niyat qilinadi.
وَمَنْ شَاءَ الْإِحْرَامَ وَهُوَ شَرْطُ صِحَّةِ النُّسُكِ كَتَكْبِيرَةِ الِافْتِتَاحِ ، فَالصَّلَاةُ وَالْحَجُّ لَهُمَا تَحْرِيمٌ وَتَحْلِيلٌ.
“Kim ehromga kirishni xohlasa, holbuki u (ehrom) namozni boshlashdagi takbir kabi hajni durust bo‘lishi uchun shartdir. Namoz bilan hajning tahrimasi va tahlili bor” (“Raddul muxtor”).
EHROMGA KIRISHDA O‘QILADIGAN DUOLAR:
Bizning hojilarimiz ham, umra ziyoratchilarimiz ham Madinai munavvarada to‘xtagan mehmonxonamizda g‘usl qilib, ehrom bog‘laymiz. Ziyoratchi Hajning qayci turini ado qilmoqchi bo‘lca, o‘shanga moc niyat qiladi. Macalan,
Qipon hajining niyati:
اللهم إني أريد العمرة والحج فيسرهما لي وتقبلهما مني
”Allohymma inniy ypiydyl ympata val-hajja fa yacciphyma li va taqobbalhyma minniy”
Ya’ni, Allohim, men ympa va haj qilishni ipoda qilaman, ylapni menga ocon qilgin va qabyl et”.
Tamatty’ hajining umrasi niyati, O‘zbekistonlik ziyoratchilar tamattu’ ehromiga kiradi va quyidagicha niyat qiladi:
Tamatty’ hajining umrasi niyati:
اللهم إني أريد العمرة فيسرها لي وتقبلها مني
”Allohymma inniy ypiydyl umrata fa yaccipho liy va taqobbalho minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men ympa qilishni ipoda qilaman. Uni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
Ifpod hajining niyati:
اللهم إني أريد الحج فيسره لي وتقبله مني
“Allohymma inniy ypiydyl hajja fa yaccirhu liy va taqobbalhy minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men haj qilmoqni ipoda qilaman, yni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
Avgust oyida Toshkent va Samarqand shaharlarida tashkil etilgan Mediaforum doirasida tarix fanlari doktori Muslim Atayev tomonidan XIII asrda Movarounnahrda yaratilgan bolalar huquqiga oid noyob huquqiy-fiqhiy manba — Majduddin Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning «Jomi’ ahkom as-sig‘or» asari haqida muhim ma’lumotlar taqdim etildi, xabar bermoqda iccu.uz.
Tarixiy Movarounnahr nafaqat ilm-fan va madaniyat, balki huquqshunoslik sohasida ham ulkan ilmiy meros qoldirgan zamin hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan, XIII asrda Ustrushanada (hozirgi Jizzax hududi) yashab ijod qilgan buyuk faqih Majduddin Muhammad ibn Mahmud Ustrushaniyning ilmiy merosi alohida ahamiyatga ega. Uning 625/1228 yil 28 iyulda yozib tugatilgan «Jomi’ ahkom as-sig‘or» asari bolalar huquqiga bag‘ishlangan noyob huquqiy-fiqhiy manba sifatida e’tirof etiladi.
Asarda:
➖bolalarga oid 1280 ta fatvo 45 ta masala doirasida tizimlashtirilgan;
➖bola huquqlari birinchi bor keng qamrovda huquqiy jihatdan tasniflangan;
➖bolalar yoshi ona qornidagi holat, go‘daklik, balog‘at va o‘smirlik davrlariga ajratilgan;
➖bolalarning shaxsiy, oilaviy, ijtimoiy, iqtisodiy, fuqarolik, mulkiy, mehnat va meros huquqlari tahlil qilingan;
➖huquqiy masalalar bilan bir qatorda ijtimoiy-ma’naviy yechimlar, axloq-odob me’yorlari hamda milliy va diniy urf-odatlarning uyg‘unligi yoritilgan.
Qizig‘i shundaki, G‘arb dunyosida bola huquqlarining huquqiy jihatdan shakllanishi asosan XIX–XX asrlarga to‘g‘ri keladi. Jumladan, 1804 yilgi Fransiya Fuqarolik kodeksida 2281 ta moddadan atigi 5 tasi bolalar huquqlariga daxldor bo‘lgan. 1908 yilda AQSHda yuvenal huquq tizimiga asos solingan bo‘lsa, 1924 yilda Millatlar Ligasi tomonidan Bola huquqlari Jeneva deklaratsiyasi qabul qilingan. 1959 yilda BMTning Bola huquqlari to‘g‘risidagi deklaratsiyasi, 1989 yilda esa Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya qabul qilindi.
Demak, bola huquqlarini tizimli huquqiy jihatdan o‘rganish an’analari tarixiy Movarounnahrda, xususan, Ustrushanada XIII asrdayoq shakllangan. Ustrushaniy merosi milliy huquqiy tafakkurimiz tarixining bebaho qismi. Bugun ushbu ilmiy merosni o‘rganish va keng jamoatchilikka yetkazish orqali biz nafaqat buyuk ajdodlarimizning huquqiy tafakkurini namoyon etamiz, balki O‘zbekiston zaminida bola huquqlariga bo‘lgan e’tiborning chuqur tarixiy ildizlarga ega ekanini ko‘rsatamiz.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati