Hajning fazilati
Haj sharofatli, fazilatli, buyuk ibodatdir.
Alloh taolo buyurgan amallarning har birining o‘ziga xos fazilat va hikmatlari mavjud. Islomning beshinchi rukni bo‘lgan haj ibodatining ham fazilatlari bor.
Darhaqiqat, Makka shahrida Maqomi Ibrohim, Zamzam bulog‘i, Hajarul-asvad, Safo, Marva kabi osori atiqalar mavjudkim, ular uzoq o‘tmishning alomatlaridan hisoblanadi.
Bu haqda Alloh taolo Qur’oni karimda shunday marhamat qiladi:
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ
Albatta, odamlar (ibodati) uchun qurilgan birinchi Uy – Bakka (Makka)dagi muborak va olamlar uchun hidoyat (manbai) bo‘lmish (Ka’ba)dir.
فِيهِ آَيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آَمِنًا وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ
Unda aniq alomatlar – «Maqomi Ibrohim» bordir. Unga (Ka’baga) kirgan kishi omonda bo‘lur. Yo‘lga qodir bo‘lgan odamlar zimmasida Alloh uchun Baytni haj qilish (farzi) bordir. Kimda-kim (buni) inkor etsa, bas, albatta, Alloh olamlardan behojatdir. (“Oli Imron” surasi, 96-97-oyatlar)
Bu farzni ado qilgan kishiga ajr-u savoblar sobit bo‘lishi haqida Payg‘ambarimiz alayhissalotu vas-salomdan ko‘plab hadisi shariflar rivoyat qilingan. Jumladan:
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم – " تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ والذُّنُوبَ كَمَا يِتْفِى الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَ الذََّهَّبِ وَ الْفِضَّةِ وَ لَيْسَ لِلْحَجَّةِ الْمَبْرُورَةِ ثَوَابٌ إِلاَّ الْجَنَّةُ" (سنن الترمذى).
Abdulloh ibn Mas’ud r.a. dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh s.a.v.: “Haj bilan umrani ketma-ket qiling. Albatta, ikkisi xuddi bosqon temir, tillo va kumushning kirini ketkazganidek, faqirlik va gunohlarni ketkazadi. Hajji mabrurning savobi faqat jannatdir”,- deganlar (Imom Termiziy rivoyat qilgan).
وَعَنْ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ : سَمِعْتُ النبي صلى الله عليه وسلم يقول: "مَا تَرْفَعُ إِبْلُ الْحَاجِّ رِجْلاً وَلاَ تَضَعُ يَدًا إلاَّ كَتَبَ اللَّهُ تَعَالَى لَهُ بِهَا حَسَنَةً ، أِوْ مَحَا عَنْهُ سَيِّئَةَ أَوْ رَفَعَهُ بِهَا دَرَجَةَ " (الشعب حسن)
Ibn Umar r.a. dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Nabiy s.a.v.: “Hojining ulovi oyog‘ini har ko‘tarib-qo‘yishida Alloh taolo yo ajr-savob bitadi yo biror gunohini o‘chiradi yoki bir daraja maqomini ko‘taradi”,-deganlar (Imom Bayhaqiy “Shuabul-imon”da rivoyat qilgan).
وَعَنْ أَبىِ هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – أّنَّهُ قَالَ: "أَلْحُجَّاجُ والْعُمَّارُ وَفْدُ اللَّهِ إِنْ دَعَوْهُ أَجَابَهُمْ وإٍنِ اسْتَغْفَرُوهُ غَفَرَ لَهُمْ" (سنن ابن ماجه حسن لغيره).
Abu Hurayra r.a. dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh s.a.v.: “Hojilar va umra ziyoratchilari Allohning mehmonlaridir, duo qilsalar, ijobat qilur, istig‘for aytsalar, mag‘firat qilur”, - deganlar (Abu Moja rivoyati).
وَعَنْ عَائِشَةَ رّضِىَ اللَّهُ عَنْهَا ، أَنَّ رَسُولَ اللًّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا فِي عُمْرَتِهَا : "إِنَّ لَكِ مِنَ الأَجْرِ عَلى قَدْرِ نَصَبِكِ ونَفَقَتِكِ" (المستدرك للحاكم صحيح)
Oisha r.a. Umra ibodatini ado etganida Rasululloh s.a.v. unga qarata: “Senga (Umra davomidagi) qiyinchiliging va nafaqang miqdoricha ajr bo‘lur”,- deganlar.
وَعَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِىِّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ – صلى الله عليه وسلم – قَالَ :"مَا مَنْ مُلَبٍّ يُلَبِّى إِلاَّ لَبَّى مَا عَنْ يَمِينِهِ وَ شِمَالِهِ مِنْ حَجَرٍ أَوْ شَجَرٍ أَوْ مَدَرٍ حَتَّى تَنْقَطِعُ الأَرْضُ مِنْ هَا هَنَا وَهَا هُنَا" (سنن ابن ماجه صحيح)
Sahl ibn Sa’d as-So’idiy r. a. dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh s.a.v.: “Har bir talbiya aytuvchining o‘ng va so‘l tomonidagi to mashriqu mag‘ribgacha bo‘lgan tosh, daraxt, tuproqlar talbiya aytur”, -deganlar.
وَعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: "سَمِعْتُ النَّبىَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ:"مَنْ حَجَّ لِلَّهِ فَلَمْ يَرْفُثْ وَلَمْ يَفْسُقْ رَجَعَ كَيَوْمٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ " (متفق عليه)
Abu Hurayra r.a. dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Nabiy s.a.v.: “Kim Alloh uchun haj ibodatini nojo‘ya so‘z so‘zlamay, fisqu-fujur qilmay ado etsa, onasidan tug‘ilgan kunidagidek (gunohlardan poklanib) qaytadi”,- deganlar.
Bu hadislarning barchasi Haj va Umra ibodatini ado etishning fazli nechog‘lik ulkan ekani va ushbu ibodatini ixlos ila, to‘la-to‘kis ado etgan har bir ziyoratchiga mazkur ajr-savoblar umid qilinishi ta’kidlanmoqda.
عن أنس بن مالك قال : قال رسول الله صلى الله عليه و سلم : " صلاة الرجل في بيته بصلاة وصلاته في مسجد القبائل بخمس وعشرين صلاة وصلاته في المسجد الذي يجمع فيه بخسمائة صلاة وصلاته في المسجد الأقصى بخمسين ألف صلاة وصلاته في مسجدي بخمسين ألف صلاة وصلاته في المسجد الحرام بمائة ألف صلاة " . رواه ابن ماجه
Anas ibn Molik raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
“Kishining uyida o‘qigan namozi bir barobar, masjidda o‘qigan namozi yigirma besh barobar, juma o‘qiladigan jome’ masjidda o‘qigan namozi besh yuz barobar, Masjid ul-Aqso (Quddusi sharif)da o‘qigan namozi ellik ming barobar, mening masjidim (Masjid un-nabaviy)da o‘qigan namozi ellik ming barobar, Masjid ul-Harom (Makka)da o‘qigan namozi esa yuz ming barobar savobi ko‘pdir”. (Ibn Moja rivoyati).
Shu o‘rinda Payg‘ambarimiz alayhissalomning mazkur hadislaridan biz musulmonlar muborak safar davomida berilgan ulug‘ ilohiy imkoniyatdan, g‘animat damlardan unumli foydalanishimiz zaruratini tushinib olishimiz muhimdir.
Masalan: bir kishi o‘rtacha umri davomida balog‘atga yetganidan umrining oxirigacha 65 yil ibodat qiladigan bo‘lsa,
1 kunda - 5 mahal,
1 oyda - 30 x 5 = 150 mahal,
1 yilda - 365 x 5 = 1825 mahal,
65 yilda - 65 x 1825 = 118 625 mahal namoz o‘qishi kelib chiqadi.
Masalan, haramda o‘qilgan namozni muqoyasa qilib aytgan hadislarga e’tibor qaratadigan bo‘lsak, Payg‘ambarimiz a.s.: “Masjid ul-Haromda o‘qigan namozi... yuz ming barobar savobi ko‘pdir,”– deganlaridan kelib chiqadigan bo‘lsak, kishining Masjid ul-Haromda bir marta o‘qigan namozi yuz ming barobar, besh marta o‘qigan namozining ajru-savobi besh yuz ming barobar ko‘p bo‘lishi, bu bilan hoji yoki ziyoratchi kishi o‘rtacha umri bo‘yi o‘qiydigan namozlari yig‘indisidan ham ko‘p ajrga ega bo‘lishi mumkinligi kelib chiqadi.
Ulamolarning fikricha, bu yerdagi har bir yaxshi so‘z, har bir yaxshi amalning ajri-savobi ham yuz ming barobar ko‘pdir. Bunday buyuk imkoniyat va fursatni g‘animat bilishimiz zarur.
Muhammad Hassan Samarqandda islomofobiyaga qarshi kurashning eng muhim yechimini ma’lum qildi
Joriy yilning 7 iyul sanasida Toshkentda start olgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi doirasida Samarqand shahrida o‘tkazilayotgan “Imom Moturidiy merosi: mo‘tadillik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat poydevori” mavzusidagi xalqaro konferensiyada misrlik ekspert Muhammad Hassan Imom Moturidiyning aql, tanqidiy tafakkur va mo‘tadillikka asoslangan ta’limotini bugungi tahdidlarga qarshi eng muhim ma’rifiy yechimlardan biri sifatida baholadi. Uning ta’kidlashicha, ekstremizmga qarshi kurash xavfsizlik choralari bilan cheklanmasdan, yoshlarda mustaqil fikrlashni shakllantirish va islomning insonparvarlik mohiyatini zamonaviy media orqali keng targ‘ib qilish bilan birga olib borilishi lozim, xabar bermoqda iccu.uz.
I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi doirasida Samarqand shahrida o‘tkazilgan “Imom Moturidiy merosi: mo‘tadillik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat poydevori” mavzusidagi xalqaro konferensiyada Misr Arab Respublikasi Dorul Ifto huzuridagi Ekstremizm va islomofobiyani o‘rganish bo‘yicha “Salam” markazi direktori Muhammad Hassan qatnashdi.
Misrlik olim o‘z chiqishida Imom Moturidiy ta’limoti nafaqat tarixiy-ilmiy meros, balki bugungi kunda dunyo hamjamiyati duch kelayotgan eng dolzarb muammolarga munosib javob bera oladigan hayotiy metodologiya ekanini ta’kidladi.
«Imom Moturidiy — bu aql maktabidir. Uning ilmiy metodologiyasi zamonaviy voqelik uchun ham ko‘plab yechimlarni taqdim etadi. Bugun biz kuzatayotgan muammolarning katta qismi aynan aql va naql uyg‘unligiga asoslangan haqiqiy ilmiy yondashuvning hayotimizda yetarlicha qaror topmagani bilan bog‘liq», — dedi olim.
Muhammad Hassan o‘zining ekstremizm va radikal g‘oyalarni monitoring qilish sohasidagi ko‘p yillik tajribasiga tayanib, bugungi kunda dunyoda kuzatilayotgan ko‘plab tahdidlar ilm va ma’rifat orqali bartaraf etilishi mumkinligini qayd etdi. Uning ta’kidlashicha, Imom Moturidiy asos solgan aqliy-tahliliy yondashuv aynan shu maqsadga xizmat qiladi.
Shu munosabat bilan u terrorizmga oid xalqaro statistik ma’lumotlarni keltirib, mavjud vaziyatning o‘ta ziddiyatli ekaniga e’tibor qaratdi.
«Dunyoda terrorizm qurbonlarining qariyb 97 foizi musulmonlardir. Biroq ayni paytda terrorizm haqida so‘z ketganda birinchi navbatda musulmonlar ayblanadi. Bu jiddiy tahlilni talab qiladigan o‘ta murakkab holatdir», — dedi u.
Misrlik olim ekstremistik tashkilotlar faoliyatini tahlil qilish jarayonida ularning deyarli barchasi takfirchilik g‘oyasiga tayanishi aniqlanayotganini ta’kidladi.
«Biz o‘rgangan barcha terrorchi tashkilotlar o‘zlaridan boshqa musulmonlarni kofir deb hisoblaydi. Ular uchun haqiqiy musulmonlar — faqat o‘zlarining kichik guruhi. Bu esa Imom Moturidiy belgilab bergan aqidaviy tamoyillarga mutlaqo zid yondashuvdir», — dedi Muhammad Hassan.
U Imom Moturidiyning «Kitob at-tavhid» asarida bayon etilgan «dinni anglashning asosi aql va tafakkurdir, ko‘r-ko‘rona taqlid esa insonni haqiqatga yetaklamaydi» degan g‘oyasiga to‘xtalib, mazkur tamoyil bugun ham ekstremizmga qarshi kurashda dolzarb ahamiyat kasb etishini qayd etdi.
Olim yoshlar tarbiyasi masalasiga ham alohida e’tibor qaratib, farzandlarda faqat itoat emas, balki mustaqil fikrlash, mulohaza qilish va savol berish ko‘nikmalarini shakllantirish muhimligini ta’kidladi.
«Itoat yaxshi fazilat. Biroq u albatta aql, mulohaza va ishontirish bilan uyg‘un bo‘lishi kerak. Ana shunda farzandlarimiz turli radikal oqimlar ta’siriga tushib qolmaydi», — dedi u.
Shuningdek, Muhammad Hassanning qayd etishicha, Imom Moturidiyning boy ilmiy merosini akademik muhit bilangina cheklab qo‘ymasdan, zamonaviy axborot maydoni orqali keng jamoatchilikka yetkazish bugungi kunning ustuvor vazifasi.
«Biz Imom Moturidiy merosini kitoblar sahifasidan ijtimoiy tarmoqlarga olib chiqishimiz kerak. Uni qisqa videolar, podkastlar, multimedia loyihalari va boshqa zamonaviy formatlarda keng auditoriyaga yetkazish vaqti keldi. Bu bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir», — dedi olim.
Shuningdek, misrlik olim mazkur yo‘nalishda diniy ulamolar, tadqiqotchilar, jurnalistlar, media mutaxassislari va kreativ industriya vakillarining hamkorligini yo‘lga qo‘yish muhimligini qayd etdi. Ta’kidlanganidek, Imom Moturidiyning aql, bag‘rikenglik va mo‘tadillikka asoslangan ta’limotini zamonaviy kommunikatsiya vositalari orqali keng targ‘ib qilish ekstremizmga qarshi ma’rifiy immunitetni mustahkamlash, yosh avlod ongida sog‘lom diniy tafakkurni qaror toptirish hamda islomning insonparvarlik mohiyatini dunyo jamoatchiligiga to‘g‘ri yetkazishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
