Sayt test holatida ishlamoqda!
26 Mart, 2026   |   6 Shavvol, 1447

Toshkent shahri
Tong
04:58
Quyosh
06:17
Peshin
12:34
Asr
16:51
Shom
18:45
Xufton
19:58
Bismillah
26 Mart, 2026, 6 Shavvol, 1447

Imom Muslim

22.07.2016   24722   25 min.
Imom Muslim

 Imom Abu Husayn Muslim ibn Hajjoj al-Qushayriy an-Nisoburiy hijriy 206 yili Nisoburda dunyoga keldilar. Nisbatlari Qushayriy bo‘lib, u Nisoburga qarashli qishloqdir.

  U zot hadis ilmida kitobi «Sahih» deb tan olingan 6 ta imomlarning biridirlar. Kitoblari «Sahih Muslim» Qur’oni karimdan keyingi o‘rinda turadigan kitoblardan biridir. Imomning hadis ilmidagi tutgan o‘rinlari va oliy martabalarga yetishlariga sabab sahih kitoblarida birorta ziyodalik ham, noqislik ham bo‘lmaganligi, bundan oldin ham, bundan keyin ham buning singari tartibdagi kitobni topilmasligidir. Imom Muslim hadis jamlash davrida uning nozik joylariga juda ham e’tibor bilan qaradilar. Hatto bir harf bo‘lsa ham o‘zgartirishdan saqlandilar. Bu zot hadislarni avvalidan oxirigacha uzilish va illatdan salomat, isnodlari ishonchli bo‘lsagina sahih kitoblariga kiritdilar. Imom Muslimning «Sahih»lari Imom Buxoriyning kitoblariga qaraganda ba’zi tomonlari afzalligini ulamolar qayd qilganlar.

 Imom Navaviy aytadilar: «Yerning ustida, osmonning ostida Muslimning kitoblaridan ko‘ra sahihroq kitob topilmaydi».

 Imom Muslim aytadilar: «Agar hadis ahllari 200 yil hadis yozsalar ham kuchlari mana shu «sahih»ni yozishlikka yetadi, xolos». Va yana aytadi: «Har bir yozgan kitobimni Abu Zar’ata ar-Roziyga ko‘rsatdim, agar u zot, mana bu hadis illatli, desalar tark qildim, agar, sahih, desalar kitobimga kiritdim».

 Imom Muslim ko‘plab kitoblarning muallifidirlar. Shulardan eng mashhurlari «Sahih Muslim» bo‘lib, mana shu kitob sababli ulug‘ martabaga va chiroyli maqtovlarga sazovor bo‘ldilar. Bundan tashqari, u zotning «Jomi’ al-Kabir alal abvob», «Kitobu musnadi al-Kabir ala asmoi rijol», «Kitobu Asmoi va kuna», «Kitobu ilal», «Kitobu tamyiz», «Kitobu hadis Amr ibn Shu’ayb», «Kitobu mashoyixi Molik», «Kitobu avhomul muhaddisiyn», «Kitobu man laysa lahu illa rovin vohid», «Kitobu tabaqati at-Tobe’iyn», «Kitobu muhozramiyn», «Kitobu mashoyixi as-Savriy» kitoblari ma’lum va mashhur.

 Bundan tashqari «Sahihi Muslim»ga bir necha muxtasar va sharhlar yozilgan.

 Imom Muslimning «Asmo ar rijol» nomli kitoblariga Abu Bakr Ahmad ibn Ali Isfahoniy sharh yozgan.

 Imom Muslimdan ana shu davrning katta imomlari, jamoatlar hadis rivoyat qilishdi. Ular Abu Hotim ar-Roziy, Muso ibn Horun, Ahmad ibn Saloma, Abu Iso at-Termiziy, Abu Bakr Huzaymiy, Yahyo ibn Sa’id, Abu Avona va boshqalardir.

 Imom Muslim (Alloh u kishini o‘z rahmatiga olgan bo‘lsin) 261 hijriy sana, yakshanba kuni, 55 yoshlarida bu olamdan ko‘z yumdilar. Dushanba kuni Nisoburda dafn etildilar.

 

Boshqa maqolalar

Agar Alloh rahmli bo‘lsa… nega (jahannam)ni yaratgan?!

24.03.2026   7240   1 min.
Agar Alloh rahmli bo‘lsa… nega (jahannam)ni yaratgan?!

Agar Alloh rahmli bo‘lsa… nega (jahannam)ni yaratgan?!


“Qanday qilib Alloh bizga rahm qiladi… keyin esa bizni jahannamda azoblaydi?!”.


Doktor Mustafo Mahmudning javobi ateist kishining qalbini larzaga soldi: Alloh jahannamni sizni azoblash uchun yaratmagan, balki uni bu olamdagi zulm, yovuzlik va kibr bilan “chirib ketgan” nafslar uchun go‘yo bir “axlat qutisi” sifatida yaratgan!”.


Shuning uchun, u shunchaki jazo emas, balki zaruratdir?

Aslida do‘zaxning borligi Allohning rahmatini komilligidan: “Mazlumga rahm zolimni yo‘q qilinishidadir, – haqqa rahm – botilga o‘z joyini ko‘rsatib qo‘yilishidadir”.


Jahannam – jannatga loyiq bo‘lmagan barcha narsalarning joyidir. U – borliqni “ifloslantirgan” nafslardan poklaydigan manzildir. Bu – muhabbat va tinchlik mantig‘ini rad etgan qalblarning boradigan manzilidir.

 

Xulosa: Alloh insonlarga zulm qilmaydi. Balki insonlar o‘z amallari bilan o‘zlari uchun “jahannam”ni yaratadilar. Jahannam – inson o‘zi ixtiyor qilgan yo‘lning “oyna”dagi aksidir.

 

Alloh taolo ushbu mutlaq adolatni bunday ifoda qiladi:

أَفَنَجْعَلُ ٱلْمُسْلِمِينَ كَٱلْمُجْرِمِينَ مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ

“Musulmonlarni jinoyatkorlarga o‘xshatib qo‘yarmidik?! Sizlarga nima bo‘ldi, qanday hukm chiqaryapsizlar?!” (Qalam surasi, 35–36-oyatlar).

 

“Ateist do‘stim bilan muloqot” kitobidan
Doktor Mustafo Mahmud rahimahulloh