Imom Abu Husayn Muslim ibn Hajjoj al-Qushayriy an-Nisoburiy hijriy 206 yili Nisoburda dunyoga keldilar. Nisbatlari Qushayriy bo‘lib, u Nisoburga qarashli qishloqdir.
U zot hadis ilmida kitobi «Sahih» deb tan olingan 6 ta imomlarning biridirlar. Kitoblari «Sahih Muslim» Qur’oni karimdan keyingi o‘rinda turadigan kitoblardan biridir. Imomning hadis ilmidagi tutgan o‘rinlari va oliy martabalarga yetishlariga sabab sahih kitoblarida birorta ziyodalik ham, noqislik ham bo‘lmaganligi, bundan oldin ham, bundan keyin ham buning singari tartibdagi kitobni topilmasligidir. Imom Muslim hadis jamlash davrida uning nozik joylariga juda ham e’tibor bilan qaradilar. Hatto bir harf bo‘lsa ham o‘zgartirishdan saqlandilar. Bu zot hadislarni avvalidan oxirigacha uzilish va illatdan salomat, isnodlari ishonchli bo‘lsagina sahih kitoblariga kiritdilar. Imom Muslimning «Sahih»lari Imom Buxoriyning kitoblariga qaraganda ba’zi tomonlari afzalligini ulamolar qayd qilganlar.
Imom Navaviy aytadilar: «Yerning ustida, osmonning ostida Muslimning kitoblaridan ko‘ra sahihroq kitob topilmaydi».
Imom Muslim aytadilar: «Agar hadis ahllari 200 yil hadis yozsalar ham kuchlari mana shu «sahih»ni yozishlikka yetadi, xolos». Va yana aytadi: «Har bir yozgan kitobimni Abu Zar’ata ar-Roziyga ko‘rsatdim, agar u zot, mana bu hadis illatli, desalar tark qildim, agar, sahih, desalar kitobimga kiritdim».
Imom Muslim ko‘plab kitoblarning muallifidirlar. Shulardan eng mashhurlari «Sahih Muslim» bo‘lib, mana shu kitob sababli ulug‘ martabaga va chiroyli maqtovlarga sazovor bo‘ldilar. Bundan tashqari, u zotning «Jomi’ al-Kabir alal abvob», «Kitobu musnadi al-Kabir ala asmoi rijol», «Kitobu Asmoi va kuna», «Kitobu ilal», «Kitobu tamyiz», «Kitobu hadis Amr ibn Shu’ayb», «Kitobu mashoyixi Molik», «Kitobu avhomul muhaddisiyn», «Kitobu man laysa lahu illa rovin vohid», «Kitobu tabaqati at-Tobe’iyn», «Kitobu muhozramiyn», «Kitobu mashoyixi as-Savriy» kitoblari ma’lum va mashhur.
Bundan tashqari «Sahihi Muslim»ga bir necha muxtasar va sharhlar yozilgan.
Imom Muslimning «Asmo ar rijol» nomli kitoblariga Abu Bakr Ahmad ibn Ali Isfahoniy sharh yozgan.
Imom Muslimdan ana shu davrning katta imomlari, jamoatlar hadis rivoyat qilishdi. Ular Abu Hotim ar-Roziy, Muso ibn Horun, Ahmad ibn Saloma, Abu Iso at-Termiziy, Abu Bakr Huzaymiy, Yahyo ibn Sa’id, Abu Avona va boshqalardir.
Imom Muslim (Alloh u kishini o‘z rahmatiga olgan bo‘lsin) 261 hijriy sana, yakshanba kuni, 55 yoshlarida bu olamdan ko‘z yumdilar. Dushanba kuni Nisoburda dafn etildilar.
9–11 aprel kunlari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida Amir Temur tavalludining 690 yilligiga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy konferensiya bo‘lib o‘tadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan mazkur tadbir jahon tarixi va madaniyatida Amir Temur hamda Sharq Renessansi sivilizatsiyasining o‘rnini muhokama qilish uchun yirik xalqaro maydonga aylanadi.
Konferensiyada dunyoning 20 dan ortiq mamlakatidan 300 nafardan ziyod ishtirokchi — yetakchi olimlar, ekspertlar, diplomatlar va jamoatchilik vakillari qatnashadi. Taklif etilganlar orasida xalqaro tashkilotlar va ilmiy markazlar, jumladan ICESCO, Oksford islom tadqiqotlari markazi, IRCICA va «Al-Furqon» jamg‘armasi vakillari ham bor.
Konferensiya tashkilotchilari sifatida Islom sivilizatsiyasi markazi, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi hamda Tashqi ishlar vazirligi ishtirok etmoqda. Tadbir O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Jahon jamiyati (WOSCU) bilan hamkorlikda o‘tkazilmoqda.
Dastur doirasida ishtirokchilar Temuriylar davrining asosiy jihatlarini muhokama qiladilar: davlat boshqaruvi va diplomatiya, harbiy san’at va strategiya, me’morchilik va shaharsozlik, shuningdek fan, ta’lim va madaniyat rivoji. Amir Temur merosining jahon sivilizatsiyasi, siyosat va iqtisodiyot shakllanishiga ta’siriga alohida e’tibor qaratiladi.
Xalqaro anjuman dasturidan Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif, mavzuli ko‘rgazmalar, «Amir Temur va Donna Mariya» badiiy filmi namoyishi, mepping-shou, shuningdek «Konigilda to‘y» sahnalashtirilgan teatr tomoshasi ham o‘rin olgan.
Konferensiya yakunida ilmiy tavsiyalar ishlab chiqiladi va buyuk Temuriylar merosini yanada o‘rganish hamda ommalashtirishga qaratilgan yo‘l xaritasi qabul qilinadi. Yopilish marosimi davomida Islom sivilizatsiyasi markazi bilan qator yetakchi xalqaro ilmiy va madaniy tashkilotlar o‘rtasida hamkorlik memorandumlari imzolanadi.
Ushbu konferensiyaning o‘tkazilishi xalqaro ilmiy muloqotni mustahkamlash va O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahon hamjamiyatida targ‘ib etishda muhim qadam bo‘ladi.
t.me/islommarkazi