Imomlik ayni peshvolikdir
Alloh taolo Kalomi sharifida ilmning naqadar ulug‘ligi, ilm olish fazilati haqida ko‘p oyatlar nozil qilgan. Jumladan:
قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ
«Ayting: “Biladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo‘lurmi?!» mazmunli oyati karima mohiyatini teran tafakkur qilsak, hozir jamiyat hayotida imom-xatiblarning o‘rni yuqori va mas’uliyati og‘ir ekani ma’lum bo‘ladi.
Darhaqiqat, Islom dini imom-xatiblar zimmasiga katta vazifalar yuklaydi. Imom-xatib Alloh taoloning marhamati bilan diniy va dunyoviy ilmlardan bahramand bo‘lib, ulug‘ ustoz, mudarris va muallimlardan yetarli va zarur bilimlarni oladi. Shuningdek, xalqimiz ibodatlarni to‘g‘ri ado etishida, marosimlarni risoladagidek o‘tkazishida va dinimizning ezgu ta’limotlarini mo‘min-musulmonlarga to‘g‘ri yetkazishda imom-xatiblarning xizmatlari juda kattadir.
«Imom» arabcha so‘z bo‘lib, to‘g‘ri yo‘lga boshlovchi, oldinda turuvchi, rahbarlik qiluvchi va peshvo kabi ma’nolarni anglatadi. Shuningdek, faqat savob ishlarni qiluvchi inson ma’nosini ham beradi. Bir so‘z bilan aytsak, imom kishilarni dunyo va oxiratda ham foydali ezgu amallarga chaqiruvchi, hidoyatga yetaklovchidir. Qur’oni karimda ayni shu ma’noni ifoda etuvchi bir qancha oyatlar bor:
وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَاماً
«Eslang, Ibrohimni bir necha so‘zlar bilan Rabbi imtihon qilganida, ularni mukammal ado etdi. Shunda (Alloh): «Albatta, Men seni odamlarga imom (peshvo) qilaman», dedi...» (Baqara, 124).
وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلّاً جَعَلْنَا صَالِحِينَ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ
«Biz (Ibrohimga) Is'hoqni hadya etdik va Ya’qubni ham (nabira qilib) qo‘shib berdik hamda barchalarini solih kishilar qildik. Yana ularni Bizning amrimiz bilan (odamlarni) hidoyat etadigan peshvolar qildik va ularga yaxshi amallar qilishni, namozni barkamol ado etishni va zakot berishni vahiy qildik» (Anbiyo, 72–73).
Oyatlar mazmunidan shunday xulosa chiqarish mumkin – imomlik vazifasi yuqori martabadir. Ibrohim alayhissalom ko‘p imtihonlardan muvaffaqiyatli o‘tganlaridan keyin Alloh taolo inoyat qilib, imomlikni ato etgan. Ma’lum bo‘ladiki, har qanday kishiga ham imom deb ergashib bo‘lmaydi. U albatta, solih inson bo‘lishi lozim. Imom odil, qalbi pok, butun vujudi bilan kishilarga xizmat qilishi, ilm sohibi bo‘lishi, molu dunyoga o‘ch bo‘lmasligi, oyog‘i yerdan uzilib qolmasligi kerak. Imomlik mansab ham, lavozim ham emas, balki ulkan mas’uliyatdir.
Qur’oni karim oyatlarida «imom» yaxshilikka boshlovchi ma’nosida qo‘llanganini ham alohida ta’kidlash lozim. Shu bois ko‘p oyatlarda keltirilgan «imom» so‘zi rasullar va payg‘ambarlarga yo‘naltirilgan. Rasullar va payg‘ambarlarning tabiatida esa faqat hidoyat, itoat, imon kabi fazilatlar bor, xolos.
Ulamolar tasnif etgan kitoblarda imomlik masalalariga maxsus boblar bag‘ishlangan. Abul Hasan Ali ibn Muhammad Movardiy shunday deydi: «Barcha kishilar imomning fikrini qo‘llab-quvvatlaydi. Shu tariqa, imomlik ularga bir poydevor kabi bo‘ladiki, elu yurt va din qoidalari o‘sha poydevor asosida barqarorlikka erishadi...» Mufassir Faxriddin Roziy esa imom juda ko‘p kishilar orasidan tanlangan bir shaxs ekanini yozadi.
Ibn Xaldun imomlar mo‘min-musulmonlar ibodatiga rahbarlik qilish bilan birga dunyoviy ishlarida ham, madaniy va ijtimoiy hayot mazmun-mohiyatini to‘la ochib berishda ham o‘ziga xos o‘ringa ega ekanini bayon qiladi. Abbosiylar davrida ibodatlarga maxsus diniy ta’lim olgan kishi boshchilik qilishi belgilab qo‘yilgan. Shu tariqa, ushbu odat mustahkam qoidaga aylanadi.
Yuqoridagi keltirilgan oyatlar va fikr-mulohazalardan xulosa qilib aytsak, imom – diniy o‘quv yurtlaridan birini bitirgan, diyonatli, yaxshi axloqli, ilmli, adolatli, shariat ahkomlariga og‘ishmay amal qiluvchi va mamlakatdagi islohotlarni to‘g‘ri tushungan hamda diniy soha rahbariyati tavsiyasi asosida vazifaga tayinlangan mas’ul kishidir.
Shuni ham ta’kidlash joiz, jamiyatimizda «imom» va «imomlik» tushunchalari ko‘p qo‘llaniladi. Biz bu tushunchalarni aynan insonlarni Qur’oni karim va hadisi sharifda belgilab berilgan ko‘rsatmalar mazhabimizga mos ravishda to‘g‘ri bayon etib, og‘ishmay amal qilishga chorlovchi, xayrli ishlarga undovchi va yurtda kechayotgan islohotlarni ongli tushunuvchi kishi ma’nolarida ishlatamiz.
Mamlakatimizda imom-xatiblarning har tomonlama malakali, namunali bo‘lishlari va ular mo‘min-musulmonlar ehtiyojlarini to‘la qondirishlarini ta’minlash maqsadida juda ko‘p xayrli ishlar qilinmoqda. Avvalo, ular diniy o‘quv yurtlarida o‘qitiladi.
Hozirgi davr imomlari nafaqat diniy, balki dunyoviy bilimlarga ham ega bo‘lishlari lozim. Zamon talabi shuni taqozo etmoqda. Shuning uchun ham imom o‘z ustida muntazam ishlashi, kasb mahorati, bilim saviyasini oshirib borishi zarur. Shuningdek, mamlakatimizda kechayotgan turli islohotlar, qo‘shni mamlakatlar va uzoq xorijda yuz berayotgan voqea va hodisalar, xalqaro hayotdan doimiy ravishda xabardor bo‘lishi hamda bularni keng xalq ommasiga to‘g‘ri yetkazish kerak. Shundagina imom haqiqiy peshvo maqomini oladi va xalq hurmatini qozonadi.
Mo‘min-musulmonlar uchun imom-xatibning har bir so‘zi va ishi ibratdir. Shuning uchun imomlar jamoat joylarida, xalq orasida namuna bo‘lishlari lozim. Hayot shunday, oddiy odamda har qancha kamchilik bo‘lsa, boshqalar unga katta e’tibor bermaydi. Ammo elga pandu nasihat qiladigan imom-xatiblarda andak nuqson sezilsa, xalq ko‘nglida, darrov: «Bu imom xalqni bir ishga da’vat qilar ekan-u, o‘zi boshqa ishni qilarkan», degan shubha paydo bo‘ladi. Shuning uchun imom-xatiblar barcha yaxshi ishlarda namuna, kamtarlik, saxiylik kabi fazilatlarga ega bo‘lishlari lozim.
Shunday ekan, bugungi kun imom-xatiblari zimmalaridagi yuksak mas’uliyatni chuqur his qilgan holda asl va ezgu diniy ma’rifatni, moturidiya ta’limoti, hanafiy mazhabi hukmlarini ommaga chiroyli ravishda yetkazishlari, Vatan ravnaqi, yurt tinchligini ta’minlash va xalq farovonligini oshirishga munosib hissa qo‘shishlari zarur.
Xulosa qilib shuni bilmoq va idrok etmoq kerakki, imom-xatiblarimiz olgan bilim va tajribalarini kun sayin oshirib borishlari lozim. Zero, biz hozir XXI asrda yashamoqdamiz. Dunyo xalqlarining madaniyatlari bir-birlariga yaqinlashib, uyg‘unlashib bormoqda. Barcha sohalarda yangilik va kashfiyotlar paydo bo‘lmoqda. Ilmu fan, texnika va axborot almashuvlari jiddiy sur’atlar bilan kuchayib bormoqda. Mana shunday sharoitda imom-xatiblarimiz, diniy ulamolarimiz o‘z ustilarida ishlab, ilmiy saviyalarini oshirishlarini zamonning o‘zi taqozo qilmoqda.
Agar hozirgi asr kishisi bir kun axborot vositalaridan bexabar qolsa, zamondan ancha orqada qolgan bo‘ladi.
Binobarin, imom-xatiblarimiz har kuni diniy bilimlarini ziyoda qilish harakatida bo‘lish bilan birga dunyoda ro‘y berayotgan har qanday voqea va hodisalardan xabardor bo‘lishlari masjid qavmi bilan muloqat qilganda ularning barcha diniy savollariga asosli javob bera olishlari talab etiladi. Mana shunday mas’uliyatli va sharafli ishlarda barcha imom-xatiblarimizga Alloh taolodan tavfiqu inoyatni so‘rab qolaman.
Shayx Abdulaziz MANSUR
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati