Sayt test holatida ishlamoqda!
19 Avgust, 2026   |   6 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:09
Quyosh
05:36
Peshin
12:27
Asr
17:16
Shom
19:21
Xufton
20:43
Bismillah
19 Avgust, 2026, 6 Rabi`ul avval, 1448
Maqolalar

Yoshlarni radikal toifalardan asrash zarur

12.08.2024   7003   4 min.
Yoshlarni radikal toifalardan asrash zarur

Biz  jamiyatimizda  har  qanday radikallashuvga,  yoshlarimiz ongini buzg‘unchi yot g‘oyalar bilan zaharlashga, dindan siyosiy maqsadlarda foydalanishga, ma’rifat o‘rnini jaholat egallashiga yo‘l qo‘ymaymiz.

Shavkat MIRZIYOЕV

Bugungi kunda “ekstremizm”, “terrorizm”, “mutaassiblik”, “oqimlar” kabi tushunchalar keng qo‘llanilyapti. “Radikalizm” kishi so‘z va amallarida mo‘tadillikdan og‘ib, haqiqatdan uzoq bo‘lgan “nodir” fikrlar ortidan ergashish bo‘lib, dinda g‘uluvga ketishning bir ko‘rinishi hisoblanadi.

Din niqobi ostida yoshlarni zo‘ravonlikka va oilaviy qadriyatlarni yo‘qotishga undash yo‘li bilan jamiyatda radikal qarashlarni tarqatish avj olmoqda, ushbu tahdidlarning oldini olish va unga qarshi ma’rifat bilan kurashish lozimdir.

Bu illat din, millat yoki irq tanlamaydi, balki u Yer yuzining istalgan nuqtasida, istalgan millatda topiladi. Radikalizm jamiyatning o‘ziga ham, uning a’zolariga ham juda katta xavf tug‘diradi, bu maslak kishini jamiyatga qo‘shila olmaydigan shaxsga aylantiradi, odamlar u bilan ziddiyatga bormaslik uchun doimo o‘zlarini olib qochadilar. Radikalizm ijtimoiy hayotni izdan chiqaradi, sivilizatsiyalarni xarob qiladi, qon to‘kilishiga sabab bo‘ladi.

Islom dini va uning ahkomlari  beshta oliy maqsadni himoya qilish uchun nozil bo‘lgan: “insonning dinini; jonini; aqlini; naslini va mol-mulkini muhofaza qilish.

Bu qoidani har bir mo‘min-musulmon bilishi, unga amal qilishi, oilasi, farzandlari, qarindoshlari, yaqinlari, qo‘shnilarini, mahallasini, butun jamiyatni bundan boxabar qilishi lozimdir. 

Kezi kelganda aytib o‘tish lozim, bugungi kunda dinimiz nomidan qilinayotgan ba’zi nomaqbul xatti-harakatlar, dinni niqob qilib, musulmonlarning sha’nini bulg‘ayotgan adashgan firqalar, buzg‘unchi oqimlar, radikal yoki terroristik guruhlar paydo bo‘lishining asosiy sababi dinning asl maqsadi,mazmun-mohiyatini bilmaslikdir. Bularning bari shariatimizning mazkur beshta maqsadini bilmaslik oqibatida dinning asliga, musulmonning nasliga bolta urishdir. 

Dunyoviy jamiyatdagi ma’naviy-axlokiy qoidalar, urf-odatlar, an’analar, milliy qadriyatlar, madaniyatni, shuningdek, davlat tashkilotlarida ishlashni rad etish, yoshlarni o‘z Vatani, milliy kadriyatlarni sevish xislatlaridan mahrum qiladi, manaviy, ilmiy, estetik rivojlanishi, dunyoqarashining kengayishi to‘xtab qoladi, davlat va jamoat tashkilotlaridagi istiqbolli ishlarda o‘z kelajagini muvaffaqiyatli qurishdan mahrum bo‘lib qoladi, dinga bo‘lgan munosabatidan kelib chiqib dushman toifasiga hatto ota-ona, farzandlar, oilasi, qarindoshlari va yaqin insonlaridan mahrum bo‘lishiga sabab bo‘ladi.

Yoshlar radikal toifalarning ta’siriga tushib qolmaslik uchun quyidagi omillarga e’tibor qilishlari zarur:

–  O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga ko‘ra dunyoviy davlat ekani, hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlanishi, har kim xohlagan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqiga ega ekani, shuningdek, diniy qarashlarni majburan singdirishga yo‘l qo‘yilmasligi haqida qatiy tassavvurga ega bo‘lish;

– mustaqil fikrga, sog‘lom negizda shakllangan dunyoqarash va mustahkam irodaga ega bo‘lish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni chuqur o‘rganish va ularga amal kilish;

– ijtimoiy tarmoqlarda diniy mazmundagi materiallarni ko‘rishdan avval ularning manba va mualliflariga e’tibor qaratish, tanqidiy tafakkur qilishga o‘rganish, Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilishni, milliy urf-odat va an’analarga amal qilishni, Vataniga sadoqatli bo‘lishni guyo “shirk” va “bid’at” sifatida baholaydigan shaxslarning buzg‘unchi targ‘ibotidan saqlanish;

  • ijtimoiy tarmoqlardagi sof islom ta’limotlarini buzib talqin etuvchi, din asosida adovat uyg‘otuvchi materiallarni “ulashish” yoki ularga “layk” bosish orqali ularning tarqalishiga sababchi bo‘lib, o‘zi va ushbu ma’lumotlarni yetkazgan shaxslar uchun huquqiy javobgarlik yoki e’tiqodiy buzilish kabi noxush holatlarni keltirib chiqarmaslik;
  • radikal toifalar tomonidan jamiyatdagi diniy muhit va yurt ulamolari haqida tuhmat  va uydirmalar qasddan va fitna chiqarish uchun tarqatilayotgani, xorijga yashirinib Vatanimizga ig‘vo qilayotgan shaxslar aslida chetdagi g‘arazli siyosiy kuchlarning manfaatlariga xizmat qilayotganlarini teran anglash.

Ko‘rinib turibdiki, “radikal toifa”ning maqsadi musulmon yoshlarga Islom ma’rifatini yetkazish emas, balki amaldagi konstitutsion tuzumni zo‘ravonlik bilan o‘zgartirishga qaratilgan xatti-harakatlar uchun o‘z maslakdoshlarini safini kengaytirish, o‘smirlarni qonunbuzarlikka asoslangan faoliyatga jalb kilishga qaratilgan.

Kelajak avlod tarbiyasi bugunning ustuvor vazifasi ekanligini hamda farzandlarimizni ajdodlarga xos va mos farzandlar qilib tarbiyalashni Yaratganning O‘zi barchamizga nasib etsin.

Odiljon NARZULLAYEV,

Yangiyo‘l tuman “Imom Sulton” jome masjidi imom-xatibi

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Shayboniylar daxmasi ziyoratgohga aylantiriladi

13.08.2026   38653   3 min.
Shayboniylar daxmasi ziyoratgohga aylantiriladi

Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.

Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.

“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.

Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.

Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.

Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.

Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.

“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.

Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.

Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.

O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari