Ruh tanani tark etgach, Barzax hayoti boshlanadi. Bu hayot to qiyomatgacha davom etadi. Barzax hayoti qabrda bo‘lib, u yo jannat bog‘laridan bir bog‘cha yoki do‘zax o‘ralaridan bir o‘radir. Unda odamlar uch holatdan birida bo‘ladi:
Birinchisi: taqvodor mo‘minning holati. Uning oldiga ikkita farishta (Munkar va Nakir) kelib, uni o‘tkazadi va savol bera boshlaydilar: Rabbing kim, dining nima va mana bu sizlarga yuborilgan kishi kim? Mo‘min javob beradi: Rabbim Alloh, dinim Islom, u kishi payg‘ambarimiz Muhammad sallallohu alayhi vasallamdir.
Shundan so‘ng unga do‘zax tomonga bir eshik ochiladi va: agar kofir bo‘lganingda mana bu joy sening do‘zaxdagi o‘rning bo‘lar edi, deyiladi. So‘ngra u eshik yopiladi va abadul abad ochilmaydi. So‘ngra unga jannat tomondan bir eshik ochiladi, undan jannatning xidi kelib turadi. E jannatdagi o‘rnini ko‘rishi bilan: Ey Rabbim, qiyomat qoimni tezlat, qiyomat qoimni tezlat! -deydi. Shu tarzda to qiyomatgacha ne’mat ichida qoladi va oxir-oqibat jannatga doxil bo‘ladi.
Ikkinchisi: kofir yoki munofiqning holati. Qabrida o‘tkaziladi va: Rabbing kim, dining nima, muna bu sizlarga yuborilgan kishi kim? -deb so‘raladi. U esa: aa, aaa, bilmayman, deydi. Shunda unga: bilmaysan ham, o‘qimagansan ham, deyiladi va: boshiga gurzi bilan bir uriladi, og‘rig‘idan qattiq qichqiradi, uning qichqirig‘ini saqalayn (insonlar va jinlar)dan boshqa hamma mavjudot eshitadi.
Shundan keyin unga jannatdan bir eshik ochiladi va: agar mo‘min bo‘lganingda mana bu yer sen uchun edi, deyiladi. So‘ngra u eshik abadul abad ochilmaydigan qilib berkitiladi. Undan keyin do‘zaxdan bir eshik ochiladi va undan do‘zaxning sassiq xidi va qaynoq nafasi kelib turadi. U esa: ey Rabbim, qiyomatni qoim qilma, qiyomatni qoim qilma, deb yolvoradi.
Uchinchisi: osiy va kabira gunohlar qilgan mo‘minning holati. Ularning holatlari turlicha bo‘ladi. Qaysilaridir og‘ir gunohlarga botgan va qaysilaridir unchalik og‘ir gunohlar qilmagan. Shunga qarab ular Allohning mashiati (xohishida) bo‘ladilar. Xohlasa azoblaydi, xohlasa mag‘firat qiladi. Ba’zilari qabrda gunohlariga yarasha ma’lum vaqt azoblangach, so‘ngra to qiyomatgacha qabrda rohatda bo‘ladilar. Ba’zilari esa qabr azobidan tashqari qiyomatdan keyin ham do‘zaxda azoblanadilar. Gunohlariga yarasha azoblanib bo‘lgach, so‘ngra jannatga kiritiladilar.
Allohim sendan jannatingni so‘raymiz, do‘zaxingdan panoh tilamiz.
https://t.me/tuhur
Bugun, 22 iyun kuni Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi va Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ustozlari tomonidan buxorolik alloma Nuriddin Sobuniyning “Al-Bidoya fil-hidoya” kitobi bo‘yicha ijoza berish tadbiri bo‘lib o‘tdi. Unda soha vakillari, professor-o‘qituvchilar, talaba-yoshlar, OAV vakillari ishtirok etdi.
Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi yetakchi ilmiy xodimi, doktor Ahmad Sa’d Damanhuriy boshchiligida Toshkent islom institutining 17 nafar professor-o‘qituvchisi ikki yil davomida ushbu asarni o‘qib tugatib, ijoza olishga muvaffaq bo‘ldi.
Ma’lumot o‘rnida, Buxoro kalom maktabining ulug‘ namoyandasi Nuriddin Sobuniyning ushbu asari ahli sunna val jamoa, xususan, hanafiy-moturidiylik aqidasini tizimli va mantiqiy asosda yoritib bergan eng mo‘tabar manbalardan sanaladi. Muallifning shoh asari bo‘lmish “Al-Kifoya fil-hidoya”ning muxtasari (ixcham shakli) bo‘lgan bu kitob asrlar davomida Movarounnahr va xorijiy o‘lkalar madrasalarida asosiy darslik bo‘lib kelgan.
Bu kabi xayrli ilmiy tadbirlar ustozlarning mahoratini oshirish bilan bir qatorda, sof islom aqidasini yot g‘oyalardan himoya qilish va moturidiya ta’limotini xalqimizga to‘g‘ri yetkazishda ulkan ahamiyat kasb etadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati