Bugun yo‘l-transport hodisalari oqibatida har yili dunyoda 1,3 million odam halok bo‘ladi va 20–50 million kishi jarohatlanadi. Bunday ayanchli holatlar, afsuski, yurtimizda ham ortib bormoqda.
Islom ta’limotida insonning dini, joni, sha’ni, aqli va moli himoya qilinadi. Yo‘l harakati asnosida sodir bo‘ladigan yo‘l-transport hodisalarining oldini olish, ya’ni haydovchi, yo‘lovchi va piyodalarning hayotini va salomatligini saqlash, avtomobillarni turli talafotlardan asrash insonning jonini va molini muhofaza etishning bir ko‘rinishidir. Demak, yo‘l harakati qoidalari umumiy manfaatlarni, inson hayotining eminligini ta’minlashga qaratilgan. Islom shariatining talab va maqsadi ham aynan shudir.
Bugungi kunda amalda joriy qilingan yo‘l harakati qoidalari bir qancha fiqhiy qoidalarga, jumladan, “Zarar bartaraf etiladi”, “Zararni bartaraf etish va foydani jalb qilish”, “Zarar keltirish ham, zararga zarar qaytarish ham yo‘q”, “Jamiyatning manfaati yakka shaxslarning manfaatidan ustun turadi” kabi shar’iy qoidalarga hamohang asoslarga tayanganini ko‘ramiz. Ushbu zarar va manfaatlar jonga ham, molga ham birdek tegishlidir. Bu borada asosiy dalil Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning quyidagi hadislaridir: “Zarar berish ham yo‘q, zararlanish ham yo‘q” (Imom Ahmad rivoyati).
Yo‘l harakati qoidalariga rioya qilmagan kishi, avvalo, o‘zining jonu molini xatarga qo‘ygan bo‘ladi. Bu esa Islom dinida qat’iy haromdir. Alloh taolo aytadi: “O‘zingizni halokatga tashlamang” (Baqara surasi, 195-oyat). Qolaversa, boshqalarning hayoti va salomatligiga tahdid solgan bo‘ladi.
Shulardan kelib chiqib, faqihlar yo‘l harakati qoidalari shariatning talab va maqsadlariga xizmat qilishini, ularga hamohang ekanini ta’kidlaydilar, ularga rioya qilish vojibdir. Mazkur qoidalarga xilof ish tutish yo‘l harakati qoidalariga rioya qilmaslikkina emas, balki vojibni tark qilganlik, musulmonlarga zarar keltirish, odamlarning hayotini tahlikaga qo‘yish jihatidan ulkan gunoh hamdir.
Shundan kelib chiqib, haydovchilar bilishi zarur bo‘lgan ba’zi diniy ko‘rsatmalarni bayon qilamiz.
1. Mashinaga minganda zarur duolarni o‘qing. Ulovga minganda duo qilishning zarurligiga Imom Hokim va Imom Bayhaqiy Abu Los Xuzoiy roziyallohu anhudan rivoyat qilgan quyidagi hadisi sharif ochiq-oydin dalolat qiladi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Har bir tuya o‘rkachida shayton bo‘ladi. Shu bois uni minganingizda Allohni U Zot O‘zi buyurganidek zikr qilinglar. Keyin uni o‘zingiz uchun ishlating, zero, ularni Alloh bo‘ysundirib qo‘ygandir”, dedilar».
Ulovga mingan kishi hadislarda kelgan duolarni o‘qishi sunnatdir.
2. Mashinani bolalarga, minishga layoqati bo‘lmagan kishilarga bermang. Ularga mashinani berish jon va molning zoye bo‘lishiga olib kelishi mumkin.
Alloh taolo aytadi: “Alloh hayotingizning tutqichi qilgan mollaringizni esipastlarga bermang” (Niso surasi, 5-oyat).
3. Agar mashinangizga biror yuk ortib olgudek bo‘lsangiz, uning boshqalarga zarar yetkazmasligini to‘liq ta’minlang.
Imom Ibn Moja Fazola ibn Ubayddan rivoyat qilgan hadisda Nabiy sollallohu alayhi va sallam: “Mo‘min – odamlar mollari va jonlarini unga ishongan odamdir”, deganlar.
4. Yo‘l harakati qoidalariga, odob va ahkomlariga rioya qiling, yo‘lning haqlarini ado eting. Imom Tabaroniy Abu Bakra roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Musulmon musulmon birodariga qurol o‘qtalsa, to uni tushirmagunicha farishtalar unga la’nat aytadi”, deganlar.
Zamonamiz ulamolari mashinani belgilangan qoidalarga xilof ravishda boshqarish odamlarning hayotiga tahdid solayotgan haydovchi ham ushbu hadisga doxil bo‘ladi, deydilar.
5. Belgilangan tezlikka rioya qiling.
“Rahmonning bandalari Yer yuzida sokinlik ila yuradiganlardir” (Furqon surasi, 63-oyat). Ushbu oyatdagi ko‘rsatma piyodalarga ham, ulov haydovchilarga ham tegishlidir, deydi ulamolarimiz. Demak, dinimiz ta’limotiga ko‘ra, mashina haydayotgan odam belgilangan tezlikda yurishi kerak. Tezlikni oshirib o‘zining ham, boshqalarning ham hayotini xavf ostiga qo‘yishi, o‘ta sekin yurib boshqa yo‘lovchilarga xalal berishi ham joiz emas.
6. Boshqa haydovchilarga aziyat yetkazmang. Burilish chirog‘ini umuman yoqmay yoki vaqtida yoqmay burilish, noo‘rin joylarda uzoqni yorituvchi chiroqni yoqish, zaruratsiz yoxud haqorat ma’nosida signal chalish, piyodalarga suv sachratish, harakatlanishga xalal berish, noto‘g‘ri harakatlanib o‘zgalarga aziyat va zarar berishdan saqlaning. Bu ishlar musulmonga halol emas.
Imom Ibn Hibbon Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi va sallam: “Musulmon musulmonning birodaridir, unga zulm qilmaydi, uni tahqirlamaydi, uni yordamsiz tashlab qo‘ymaydi”, deganlar» (Imom Buxoriy rivoyati).
7. Mahallalarda, xususan, shifoxona, masjid-madrasa va boshqa ilm dargohlari oldida, bozor va jamoat joylarida, imkon qadar signal chalmang. Zarurat bo‘lib qolsa, past va qisqa shaklda signal chalish mumkin.
8. Biror kamchilikka yo‘l qo‘ysangiz, birov sizga tanbeh bersa, uni to‘g‘ri qabul qiling, ayb o‘zingizda bo‘laturib undan xafa bo‘lmang. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Mo‘min – mo‘minning oynasidir”, deganlar.
Islom ta’limoti insonlar uchun faqat yaxshilik, baxtu saodat manbaidir. Xususan, yo‘l harakati asnosida uning ko‘rsatmalariga rioya qilish barcha insonlar uchun omonlik va mehr-oqibat garovidir.
Hasanxon Yahyo ABDULMAJID,
Yunusobod tumanidagi “Hasanboy ota”
jome masjidi imom noibi
O‘mon Sultonligining Masqat shahrida o‘tkazilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi O‘mon Madaniy mutolaa uyi vakili Markaz nashrlarining badiiy bezaklari va tarixiy mazmunidan katta taassurot olganini bildirib, ikki mamlakat o‘rtasidagi madaniy hamkorlik Mahmudxo‘ja Behbudiy merosiga bag‘ishlangan adabiy uchrashuvlar orqali avvalroq boshlanganini ta’kidladi, xabar bermoqda iccu.uz.
O‘mon Sultonligining Masqat shahrida tashkil etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining taqdimot tadbiri ikki mamlakat o‘rtasidagi madaniy-ma’rifiy hamkorlikning yana bir muloqot maydoniga aylandi.
Tadbir doirasida O‘mon Madaniy mutolaa uyi vakili O‘zbekiston bilan avvaldan yo‘lga qo‘yilgan adabiy aloqalar, mamlakatga amalga oshirilgan madaniy safar va Islom sivilizatsiyasi markazi nashrlari haqidagi taassurotlari bilan o‘rtoqlashdi.
Halima al-Balushiy, O‘mon Sultonligi Madaniy mutolaa uyi («Bayt al-Qiroa as-Saqofiy») rahbari
O‘zbekiston bilan hamkorligimiz bugun boshlangani yo‘q. Avvalroq O‘zbekistonning Masqatdagi elchixonasida Mahmudxo‘ja Behbudiy haqidagi kitoblardan birining muhokamasini tashkil etgan edik. Bu juda mazmunli va samarali muloqot bo‘lgan. Tadbir O‘zbekistonning O‘mondagi elchisi janoblari mezbonligida o‘tkazilgan edi.
Shundan so‘ng ikki mamlakat elchixonalari — O‘zbekistonning Masqatdagi va O‘monning Toshkentdagi diplomatik vakolatxonalari bilan hamkorlik va kelishuv asosida Madaniy mutolaa uyi a’zolarining O‘zbekistonga tashrifini tashkil etishga qaror qildik.
Bu tashrif tashkilotimiz amalga oshirgan eng ajoyib safarlardan biri bo‘ldi. Unda biz O‘zbekistonning boy madaniyati bilan yaqindan tanishdik. Taassurotlarimiz nihoyatda hayratlanarli bo‘ldi. A’zolarimiz Toshkent, Samarqand va Buxoro shaharlarini juda yaxshi ko‘rib qolishdi. Biz uchta shaharda bo‘ldik va ularning har biri bizga avvalgisidan ham go‘zalroq tuyuldi.
Ayrim joylar O‘monning ba’zi shaharlariga juda o‘xshash ekani ham e’tiborimizni tortdi. Ayniqsa, Buxorodagi qadimiy tarixiy maskanlar, tor ko‘chalar, eski uylar, derazalar va an’anaviy me’moriy inshootlar bizga o‘zgacha taassurot bag‘ishladi.
Safar ishtirokchilari O‘zbekistonning ulkan madaniy boyliklarga, qadimiy Islom sivilizatsiyasi va yuksak tarixiy merosga ega mamlakat ekanini chuqur his etdilar. Bu jihatlar ikki mamlakat madaniyati o‘rtasidagi yaqinlik va mushtaraklikni yanada yaqqol namoyon etdi.
Hatto ayrim a’zolarimiz Toshkentdan uy sotib olish istagini ham bildirishdi. Ular O‘zbekistonga tez-tez borib turishni xohlashmoqda. O‘zbek taomlari ularga juda-juda yoqdi. O‘zbekiston bozorlari, uylari, saroylari, tarixiy yodgorliklari, shaharlari va tabiati — mamlakatga xos barcha jihatlar ularni maftun etdi.
Islom sivilizatsiyasi markaziga keladigan bo‘lsak, biz O‘zbekistonga tashrif buyurgan paytimizda Markaz hali ochilmagan edi. Ammo u haqida eshitgan edik va uni ko‘rishni juda istaganmiz. Bizga markaz keyinroq ochilishi haqida ma’lum qilishgan edi.
Mana, bugun esa Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi munosabati bilan ushbu masjidning muhtasham zalida turibmiz. Bizni taklif etishgani va ushbu go‘zal ko‘rgazmani tomosha qilish imkoniyati yaratilganidan juda xursandmiz.
Ochig‘ini aytsam, markaz nashrlari meni nihoyatda hayratlantirdi. Kitob muqovalarining ranglari, ularning bezaklari, kitoblar ichidagi go‘zal manzaralar va tarixiy obidalar tasviri menda katta taassurot qoldirdi.
Masqatdagi taqdimot O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ilmiy-ma’rifiy faoliyati va nashrlarini xorijiy jamoatchilikka tanishtirish bilan bir qatorda, O‘zbekiston va O‘mon o‘rtasida avvaldan shakllangan adabiy-madaniy aloqalarning davomiyligini ham namoyon etdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati