Dil izhori
Alloh taologa beadad shukrlar bo‘lsinki, yurtimiz mustaqilligining 33 yilligini katta xursandchilik bilan kutib oldik. Bugun har bir go‘shada bayram shukuhi hukmron. Bu ayyom o‘zini shu Vatan farzandi deb bilgan har bir inson uchun qadrli, aziz va mo‘tabar. Chunki u bizga o‘zligimiz, insoniy haq-huquq va qadr-qimmatimizni baxsh etdi.
Eng ulug‘, eng aziz bayram arafasida Prezidentimiz farmonlariga muvofiq turli soha vakillari faxriy unvon, orden va medallar bilan taqdirlandi. Shunday fidoyi yurtdoshlarimiz qatorida uch nafar imom-xatib “Imom Buxoriy” ordeni bilan mukofotlangani barcha diniy soha vakillarini benihoya xursand qildi. Aytish joizki, yaqin o‘tmishda imom-xatiblarga bu darajada ehtirom ko‘rsatilmagan. Ushbu quvonchli voqea yangi O‘zbekistonda islom dini va soha xodimlariga qaratilayotgan e’tiborning yana bir yorqin ifodasi bo‘ldi.
Imom-xatiblar yuksak mukofotlarni 30 avgust kuni Ko‘ksaroy qarorgohida davlatimiz rahbaridan qabul qilib oldi. Quyida ularning dil so‘zlari bilan tanishasiz.
Ma’rifiy sohada ilmiy asos yaratilmoqda
— Bugun men juda ham shodman. Mana shunday ulug‘ mukofotni shaxsan davlatimiz rahbarining o‘zidan qabul qilib olish menga yuksak sharaf bo‘lish bilan birga, katta mas’uliyat ham yukladi. Mamlakatimizda Prezidentimiz rahbarligida barcha sohalarda inson qadri va uning sha’nini yuksaltirish borasida olib borilayotgan izchil islohotlarning samaralarini birma-bir sanab adog‘iga yetish mushkul.
O‘zbekiston zamini islom ilm-fani va madaniyatining qadimiy beshiklaridan biri hisoblanadi. Xalqimizning boy tarixiy, ilmiy, ma’naviy merosini har tomonlama o‘rganish, jahon hamjamiyatiga keng tanitish, eng muhimi, islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib berish maqsadida yurtimizda Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Imom Nasafiy kabi buyuk allomalarimizning bebaho ilmiy maktabini o‘rganish va tadqiq etish uchun ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyati keng yo‘lga qo‘yildi.
Dinimizni ilmiy jihatdan o‘rganishni rivojlantirish maqsadida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi, Samarqandda Hadis ilmi maktabi va Surxondaryoda Imom Termiziy nomidagi islom instituti hamda shu nomdagi madrasaga asos solindi. Samarqandda Imom Buxoriy, Surxondaryoda Imom Termiziy, Toshkentda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari tashkil etildi. Ularda talabalar va yosh tadqiqotchilar buyuk ajdodlarimizning boy merosini o‘rganish va tadqiq etish barobarida zamonaviy ilmlarni ham o‘zlashtirib, yetuk olim bo‘lib kamol topadi. Shular qatorida turli hududlarda hadis, kalom, tasavvuf, fiqhni o‘rganishga ixtisoslashgan ilmiy maktablar, xususan, bizning viloyatimizda ham tasavvuf ilmi maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yilgani diniy-ma’rifiy sohada yangi davr boshlaganidan darak beradi.
Quvonarlisi, mamlakatimiz rahbarining tashabbusi bilan Buxoro Ark qo‘rg‘oni yaqinida Mir Arab oliy madrasasining yangi binosi barpo etildi va foydalanishga topshirildi. 200 o‘ringa mo‘ljallangan oliy madrasada Qur’oni karim, hadis, fiqh va tasavvuf ilmlari, xorijiy tillar puxta o‘rgatiladi. Bugungi kunda 100 nafardan ortiq talaba zamonaviy jihozlangan o‘quv xonalari, kutubxona, faollar zali, talabalar yotoqxonasi va sport zalida malakali ustozlardan ta’lim olmoqda.
2021–2024 yillarda viloyatimizdagi 15 ta masjidning yangitdan qurib foydalanishga topshirilgani, 42 ta masjidda esa yirik ta’mirlash ishlari olib borilgani mamlakatimizda muborak dinimizga qaratilayotgan alohida e’tiborning isbotidir.
Mustaqillik bayrami arafasida shunday ulug‘ e’tirofga sazovor bo‘lish, menga cheksiz g‘urur bag‘ishladi. Kelajak avlodni yangi O‘zbekistonning chinakam bunyodkori qilib tarbiyalash, xalqimizning madaniy-ma’rifiy, diniy-axloqiy dunyoqarashini boyitish yo‘lidagi faoliyatimda bu mukofot menga qanot bag‘ishlaydi, deya ishonch bilan ayta olaman.
Jobir domla ELOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasining
Buxoro viloyatidagi vakili,
Buxoro viloyati bosh imom-xatibi,
Mir Arab oliy madrasasi rektori
* * *
Ajdodlarimizning o‘lmas merosi chuqur o‘rganilmoqda
— Bugun juda baxtiyorman. Eng ulug‘, eng aziz bayram — mustaqilligimizning 33 yilligi arafasida davlatimizning eng yuksak mukofotlaridan biri “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan quvonchim cheksiz, so‘z bilan ta’riflashga ojizman. Prezidentimiz tashabbusi bilan ta’sis etilgan ordenga birinchilardan bo‘lib loyiq ko‘rilganimdan, yuksak mukofotni davlat rahbarining o‘z qo‘lidan olganimdan boshim ko‘kka yetdi.
Turli sohalarda erishilayotgan barcha yutuqlar vatanimizda hukm surayotgan tinchlik va osoyishtalik, odilona siyosat natijasidir. Islom dini ilmlari rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk vatandoshlarimizning ulkan ilmiy merosini yanada chuqur o‘rganish, tabarruk ziyoratgoh va qadamjolar, ko‘hna masjid va madrasalarni obod qilish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Viloyatimizda o‘nlab yangi masjidlar qurildi, mavjudlarida qayta qurish va ta’mirlash ishlari olib borilyapti. Misol uchun, bir vaqtlar yo‘q bo‘lib ketish arafasida turgan Abul Muin Nasafiy ziyoratgohini bugun butun dunyo sayyohlari katta zavq va hayrat bilan tomosha qilmoqda.
Mazkur majmuada Abul Muin Nasafiy ilmiy merosiga bag‘ishlab o‘tkazilgan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalarda Turkiya, Misr, Fransiya, Rossiya, Bangladesh, Qozog‘iston, Tojikiston, Qirg‘iziston kabi davlatlardan yuzlab olim va kalomshunos mutaxassislar ishtirok etib, yurtimizda e’tiqod erkinligini ta’minlashga qaratilayotgan e’tiborni yuksak baholadi. Shuningdek, Kasbi tumanidagi Sulton Mir Haydar, Kitob tumanidagi Xo‘ja Ilm Koni va Mavlono Darvesh Muhammad Vaxshuvoriy, Qamashi tumanidagi Langar ota majmualarini rekonstruksiya va restavratsiya qilish ishlari amalga oshirildi.
Mustaqillikning dastlabki yillarida muborak haj amalini ado etishga muyassar bo‘lgan vatandoshlarimiz soni barmoq bilan sanoqli bo‘lgan. Bugungi kunda vijdon erkinligi va diniy-ma’rifiy muhit barqarorligini ta’minlashga qaratilayotgan alohida e’tibor tufayli ularning soni 15 mingdan oshdi. Joriy yilda faqat Qashqadaryo viloyatining o‘zidan 801 nafar fuqaro haj amallarini bajarib keldi.
Haj mavsumida Prezidentimiz hojilar holidan xabar olib, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bilan telefon orqali muloqot qilgani nafaqat haj ziyoratiga borganlarni, ularning oila a’zolarini, barcha mo‘min-musulmonlarimizni behad quvontirdi.
Bunday g‘amxo‘rlikdan ruhlangan hojilarimiz, viloyatimizdagi barcha jome masjidlar imom-xatiblari va ularning noiblari “Yangi O‘zbekiston fidoyisi bo‘lib, ma’naviyat targ‘ibotchisiga aylanamiz” shiori ostida xayrli amallarni bajarishmoqda.
Rahmatullo USMONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasining
Qashqadaryo viloyatidagi vakili,
viloyat bosh imom-xatibi
* * *
Yuksak ma’naviy-axloqiy jamiyat barpo etish yo‘lida
Ko‘ksaroy qarorgohida mamlakatimizda ko‘zga ko‘ringan ilm-fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash, adabiyot, madaniyat vakillari qatorida davlat mukofoti bilan taqdirlanganim menga cheksiz faxru iftixor bag‘ishladi.
Yaratganga behad shukrlar bo‘lsinki, yurtimizda Istiqlol bayrog‘i ostida xalqimizning yurt ravnaqi yo‘lidagi azaliy istaklarini ro‘yobga chiqa boshladi. Bu, albatta, o‘z-o‘zidan bo‘lib qolmaydi. Davlatimiz rahbari boshchiligida jamiyat hayotining barcha jabhalarida olib borilayotgan islohotlarning tub mohiyati, eng avvalo, inson manfaatiga qaratilgan bo‘lib, ularning negizida farovon turmush, ilm-fan ravnaqi, yuksak ma’naviy-axloqiy, ilmiy-ijodiy salohiyatni yanada yuksaltirish va rivojlantirish yotadi.
Bugun shu maqsadda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan ulkan islohotlar, erishilayotgan yutuqlar maqtovga loyiq. Jumladan, Prezidentimiz tashabbusi bilan Imom Buxoriy me’moriy majmuasi yuksak darajada va mahobatli shaklda bunyod etilmoqdaki, u bir necha asrlar davomida yurtimiz va dunyo mo‘min-musulmonlari uchun ruhiy-ma’naviy oziqa oladigan muhtasham dargohga aylanadi. Shuningdek, kelajak avlod uchun bir necha yuz yillar ziyo sochadigan, yoshlarga ilm-ma’rifat nurini taratadigan osori-atiqa bo‘ladi.
Davlatimiz yetakchisi rahbarligida bunyod etilayotgan va Uchinchi Renessans poydevori, deya ta’riflanayotgan Islom sivilizatsiyasi markazi ham buyuk allomalarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan hissalarini dunyo hamjamiyatiga namoyon etadigan, islom ma’rifatini keng tarqatadigan va yoshlarni ulug‘ allomalarga munosib avlod qilib tarbiyalaydigan ma’rifat koshonasi bo‘lib asrlar osha xizmat qildi, insha Alloh.
Mana shu o‘zgarishlar ko‘z o‘ngimda ro‘y berayotgani va o‘zim ham unda ishtirok etib, ulkan savobli ishlarga sababchi bo‘layotganimdan faxrga to‘laman. Bundan o‘ttiz yil oldin Farg‘ona viloyatining Quvasoy shahrida yangi qurilgan jome masjidining imom-xatibi sifatida o‘z faoliyatimni boshlaganman. Istiqlolning ilk davrlarida viloyatimizda bor yo‘g‘i 4 masjid bor edi. Ulardagi shart-sharoitlar haqida so‘z yuritishning hojati ham yo‘q. Bugun viloyatimizda 200 dan ortiq masjid faoliyat yurityapti. Ularning barchasi zamon talabiga mos tarzda ta’mirlangan, binolari yangidan bunyod etilib, namozxonlar uchun barcha sharoitlar hozirlangan.
Yana bir ta’kidlash joiz bo‘lgan voqea imom-xatib va diniy soha xodimlarining jamiyatdagi o‘rni mustahkamlandi. Oldinlari faqat to‘y-ma’rakalardagina ko‘rinish beradigan imomlarimiz bugun yurtimizda olib borilayotgan islohotlarda, uni xalqqa yetakazishda astoydil fidoyilik ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, yoshlarimizni yot g‘oyalar ta’siridan asrab-avaylash, hanafiy mazhabiga xos diniy tushunchalarni targ‘ib qilish, dindoshlarimiz to‘g‘ri yo‘lda yurishi uchun olib borilgan ma’naviy-ma’rifiy ishlarda bevosita ishtirok etayotganimdan behad xursandman.
Kamtarona mehnatim yuksak qadrlanishidan, “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan behad minnatdorman. Aslida bu mukofot nafaqat mening, balki butun Farg‘ona viloyatida faoliyat ko‘rsatayotgan barcha imom-xatib va noiblarning ulkan mehnati natijasi, deb hisoblayman.
Biz, din peshvolari bunday e’tibor va ehtirom oldida qarzdorlikni mudom his etamiz. Bunga javoban yurtimiz tinchligi va aholi farovonligi yo‘lida yanada kuch-g‘ayrat va fidokorlik bilan xizmat qilamiz. Shuningdek, davlatimiz rahbari tomonidan olib borilayotgan islohotlar bardavom bo‘lishini doimo Rabbimizdan so‘raymiz. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda: “Menga duo qiling va sizga ijobat qilurman...”, deb marhamat qilgan.
Alisher NAIMOV,
Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi o‘rinbosari,
Quvasoy shahar bosh imom-xatibi
So‘nggi yillarda Yangi O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan buyuk ajdodlarimiz ilmiy-ma’naviy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va xalqaro miqyosda targ‘ib etishga qaratilgan yirik loyihalar amalga oshirilmoqda. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasi va innovatsion muzeyi ana shu ezgu maqsadlarning amaliy ifodasidir.
Ayniqsa, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining jahondagi eng yirik Islom sivilizatsiyasi muzeyi sifatida Ginnessning rekordlar kitobiga kiritilishi mamlakatimizning boy tarixiy va madaniy merosini xalqaro miqyosda namoyon etish borasidagi ishlarining e’tirofi.
Bu yo‘nalishdagi tashabbuslarning mantiqiy davomi sifatida Samarqand shahrida Imom Moturidiy innovatsion muzeyi tashkil etilmoqda.
Muzey konsepsiyasi, ekspozitsiyalarning mazmun-mohiyati va tashrif buyuruvchilar uchun yaratiladigan imkoniyatlar haqida Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bo‘lim boshlig‘i Ixtiyor Abdurahmonov bilan suhbatlashdik.
Avvalo, Imom Moturidiy innovatsion muzeyini tashkil etish tashabbusining ahamiyati haqida to‘xtalib o‘tsangiz. Nima uchun bugun ushbu allomaga bag‘ishlangan alohida muzeyga ehtiyoj bor?
Bugungi kunda Yangi O‘zbekistonda buyuk ajdodlarimizning boy ilmiy va ma’naviy merosini o‘rganish, uni zamonaviy usullarda targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqanddagi Imom Buxoriy innovatsion muzeyi kabi yirik loyihalar bu boradagi ishlar ko‘lamini yaqqol namoyon etadi.
Ana shu ezgu tashabbuslarning mantiqiy davomi sifatida Samarqandda Imom Moturidiy innovatsion muzeyi tashkil etilmoqda.
Imom Moturidiy nafaqat Movarounnahr, balki butun Islom olamida katta e’tibor va e’tirofga sazovor bo‘lgan mutafakkirdir. U zotning “Hidoyat imomi” degan yuksak unvon bilan ulug‘lanishi ham buning yorqin dalilidir.
Shu bois allomaning hayoti va ilmiy merosini alohida muzey orqali namoyon etish muhim ahamiyatga ega. Bu yerda tashrif buyuruvchilar nafaqat Imom Moturidiy shaxsiyati, balki u asos solgan ilmiy maktab, uning davomchilari va moturidiylik ta’limotining tarixiy taraqqiyoti bilan ham yaqindan tanishish imkoniga ega bo‘ladilar.
Muzey ekspozitsiyasi qanday konsepsiya asosida shakllantirilmoqda? Unda nechta bo‘lim bo‘ladi?
Muzey olti asosiy bo‘limdan iborat bo‘lishi rejalashtirilgan. Har bir bo‘lim muayyan tarixiy davr yoki ilmiy yo‘nalishni qamrab oladi. Asosiy maqsad — tashrif buyuruvchini moturidiylik ta’limotining ilk ildizlaridan boshlab, bugungi kungacha bo‘lgan tarixiy va ilmiy jarayonlar bilan izchil tanishtirish.
Birinchi bo‘lim “Aqida ilmining shakllanishi” deb nomlanadi. Unda Imom Moturidiy yashagan davrgacha bo‘lgan diniy-ilmiy muhit, Samarqanddagi ma’rifiy hayot va moturidiylik ta’limotining tarixiy asoslari yoritiladi.
Bu orqali tashrif buyuruvchilar mazkur ta’limotning tasodifan paydo bo‘lmagani, balki Payg‘ambarimiz (s.a.v) davridan boshlangan ilmiy-e’tiqodiy silsila bilan bog‘liqligini anglaydilar.
Ikkinchi bo‘lim bevosita Imom Moturidiy hayoti va ilmiy faoliyatiga bag‘ishlanadi. Bu yerda allomaning ustozlari, shogirdlari, asarlari, yashagan davridagi ilmiy muhit, hikmatli fikrlari va turli adashgan oqimlarga qarshi bildirgan raddiyalari haqida ma’lumotlar joylashtiriladi.
Moturidiylik ta’limotining davomchilari va jahon bo‘ylab tarqalishiga ham e’tibor qaratilganmi? Sababi moturidiylik ta’limoti Imom Moturidiy vafotidan keyin ham to‘xtab qolmagan, shundaymi? Uning shogirdlari, keyingi avlod allomalari tomonidan rivojlantirilib, asrlar davomida Islom olamida keng tarqalgan...
Uchinchi bo‘lim aynan shu jarayonni qamrab oladi. Unda Abu-l-Muin an-Nasafiy, Abu Hafs Umar an-Nasafiy, Nuriddin as-Sobuniy, Saffor Buxoriy, Alouddin Usmandiy, Usmon O‘shiy, Ubaydulloh ibn Mas’ud va Burhoniddin Marg‘inoniy kabi allomalarning hayoti va ilmiy faoliyati haqida ma’lumotlar taqdim etiladi.
Shuningdek, Movarounnahr ilmiy maktablari, moturidiylik ta’limotining asoslari, o‘ziga xos xususiyatlari va uning dunyoga tarqalish geografiyasi aks ettiriladi.
Bu bo‘limda yana bir qiziqarli innovatsion yechim — elektron ramziy kutubxona tashkil etiladi. Unda moturidiylik ta’limotiga oid asarlar zamonaviy raqamli texnologiyalar orqali namoyish etiladi. Bu tashrif buyuruvchilarga mazkur ilmiy meros bilan interaktiv shaklda tanishish imkonini beradi.
Imom Moturidiy dafn etilgan maskan Chokardiza majmuasi tarixi ham alohida e’tiborga molik. Bundan tashqari Movarounnahr ilm-fani va diniy tafakkuri tarixida ayni shu hudud ham muhim o‘rin egallagan. Bu maskan haqida ham ekspozitsiya yaratiladimi?
Chokardiza Samarqandning eng qadimiy va tarixiy ahamiyatga ega maskanlaridan biri hisoblanadi. Asrlar davomida bu yerda ko‘plab allomalar, muftiylar va ilm-ma’rifat ahli dafn etilgan.
944 yilda Imom Moturidiy shu yerga dafn etilganidan keyin Chokardizaning ma’naviy va tarixiy ahamiyati yanada ortgan. Mazkur maskan Movarounnahr ilm-fani va diniy tafakkuri tarixida muhim o‘rin egallaydi.
Afsuski, sobiq sovet davrida qabristonning katta qismi buzilib, uning o‘rnida turli binolar qurilgan. Keyinchalik mustaqillik yillarida Imom Moturidiy maqbarasi barpo etildi. Bugungi kunda esa majmuada keng ko‘lamli obodonlashtirish ishlari amalga oshirilib, maqbara rekonstruksiya qilindi, Burhoniddin Marg‘inoniy maqbarasi qayta barpo etildi, masjid va muzey tashkil etilmoqda.
To‘rtinchi bo‘limda Chokardiza tarixiga oid ma’lumotlar, bu yerda dafn etilgan mashhur allomalar, shuningdek, arxeologik tadqiqotlar davomida aniqlangan tarixiy artefaktlar namoyish etiladi. Ayniqsa, ming yillik tarixga ega qabrtoshlar alohida ahamiyatga ega. Tashrif buyuruvchilar ulardagi yozuvlar, xattotlik uslublari va tarixiy ma’lumotlar bilan tanishishlari mumkin bo‘ladi.
Muzeyda multimedia imkoniyatlari qanday qo‘llanilgan?
Beshinchi bo‘lim Imom Moturidiy hayoti va ilmiy merosiga bag‘ishlangan videofilm namoyishi uchun mo‘ljallangan. Unda taxminan 10–15 daqiqalik maxsus film orqali allomaning hayot yo‘li, ilmiy faoliyati va islom sivilizatsiyasi rivojiga qo‘shgan hissasi yoritiladi.
Oltinchi bo‘lim esa «Yangi O‘zbekistonda Imom Moturidiy merosiga e’tibor» deb nomlanadi. Unda mamlakatimizda alloma merosini o‘rganish va targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar o‘z aksini topadi.
Xususan, Prezidentimiz tashabbusi bilan Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazining tashkil etilishi, alloma tavalludining 1150 yilligi munosabati bilan amalga oshirilgan ishlar, xalqaro konferensiyalar, xorijiy olimlar bilan hamkorlik va markaz tomonidan nashr etilgan ilmiy adabiyotlar haqida ma’lumotlar taqdim etiladi.
Shuningdek, yoshlar uchun mo‘ljallangan interaktiv o‘yinlar ham tashkil etiladi. Ular orqali bolalar ilm-fan, ma’naviyat va tarbiyaga oid savollarga javob topishlari, o‘z bilimlarini sinab ko‘rishlari mumkin bo‘ladi.
Demak, muzey faqat tarixiy ekspozitsiyalar bilan cheklanmaydi?
Albatta, muzeyning asosiy xususiyatlaridan biri — tarixiy ma’lumotlarni zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirgan holda taqdim etishdir. Bu esa turli yoshdagi tashrif buyuruvchilar uchun qulay imkoniyat yaratadi.
Masalan, ilmiy adabiyotlarni o‘rganishga qiziqqan tadqiqotchi elektron kutubxona orqali kerakli ma’lumotlar bilan tanishishi, yoshlar interaktiv o‘yinlar va savol-javoblar orqali bilimlarini boyitishi, xorijiy mehmonlar esa multimedia materiallari vositasida Imom Moturidiy merosi haqida keng tasavvurga ega bo‘lishi mumkin.
Eng muhimi, bu yerga kelgan inson nafaqat buyuk allomaning qadamjosini ziyorat qiladi, balki u zotning ilmiy qarashlari, moturidiylik ta’limotining asoslari va Movarounnahr allomalarining jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi haqida ham muhim ma’lumotlarni oladi.
Ishonamizki, Imom Moturidiy innovatsion muzeyi kelgusida nafaqat yurtimiz aholisi, balki butun dunyo musulmonlari, olimlar va tadqiqotchilar e’tiborini tortadigan muhim ilmiy-ma’rifiy maskanga aylanadi.
Durdona Rasulova suhbatlashdi, iccu.uz
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati