Dil izhori
Alloh taologa beadad shukrlar bo‘lsinki, yurtimiz mustaqilligining 33 yilligini katta xursandchilik bilan kutib oldik. Bugun har bir go‘shada bayram shukuhi hukmron. Bu ayyom o‘zini shu Vatan farzandi deb bilgan har bir inson uchun qadrli, aziz va mo‘tabar. Chunki u bizga o‘zligimiz, insoniy haq-huquq va qadr-qimmatimizni baxsh etdi.
Eng ulug‘, eng aziz bayram arafasida Prezidentimiz farmonlariga muvofiq turli soha vakillari faxriy unvon, orden va medallar bilan taqdirlandi. Shunday fidoyi yurtdoshlarimiz qatorida uch nafar imom-xatib “Imom Buxoriy” ordeni bilan mukofotlangani barcha diniy soha vakillarini benihoya xursand qildi. Aytish joizki, yaqin o‘tmishda imom-xatiblarga bu darajada ehtirom ko‘rsatilmagan. Ushbu quvonchli voqea yangi O‘zbekistonda islom dini va soha xodimlariga qaratilayotgan e’tiborning yana bir yorqin ifodasi bo‘ldi.
Imom-xatiblar yuksak mukofotlarni 30 avgust kuni Ko‘ksaroy qarorgohida davlatimiz rahbaridan qabul qilib oldi. Quyida ularning dil so‘zlari bilan tanishasiz.
Ma’rifiy sohada ilmiy asos yaratilmoqda
— Bugun men juda ham shodman. Mana shunday ulug‘ mukofotni shaxsan davlatimiz rahbarining o‘zidan qabul qilib olish menga yuksak sharaf bo‘lish bilan birga, katta mas’uliyat ham yukladi. Mamlakatimizda Prezidentimiz rahbarligida barcha sohalarda inson qadri va uning sha’nini yuksaltirish borasida olib borilayotgan izchil islohotlarning samaralarini birma-bir sanab adog‘iga yetish mushkul.
O‘zbekiston zamini islom ilm-fani va madaniyatining qadimiy beshiklaridan biri hisoblanadi. Xalqimizning boy tarixiy, ilmiy, ma’naviy merosini har tomonlama o‘rganish, jahon hamjamiyatiga keng tanitish, eng muhimi, islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib berish maqsadida yurtimizda Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Imom Nasafiy kabi buyuk allomalarimizning bebaho ilmiy maktabini o‘rganish va tadqiq etish uchun ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyati keng yo‘lga qo‘yildi.
Dinimizni ilmiy jihatdan o‘rganishni rivojlantirish maqsadida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi, Samarqandda Hadis ilmi maktabi va Surxondaryoda Imom Termiziy nomidagi islom instituti hamda shu nomdagi madrasaga asos solindi. Samarqandda Imom Buxoriy, Surxondaryoda Imom Termiziy, Toshkentda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari tashkil etildi. Ularda talabalar va yosh tadqiqotchilar buyuk ajdodlarimizning boy merosini o‘rganish va tadqiq etish barobarida zamonaviy ilmlarni ham o‘zlashtirib, yetuk olim bo‘lib kamol topadi. Shular qatorida turli hududlarda hadis, kalom, tasavvuf, fiqhni o‘rganishga ixtisoslashgan ilmiy maktablar, xususan, bizning viloyatimizda ham tasavvuf ilmi maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yilgani diniy-ma’rifiy sohada yangi davr boshlaganidan darak beradi.
Quvonarlisi, mamlakatimiz rahbarining tashabbusi bilan Buxoro Ark qo‘rg‘oni yaqinida Mir Arab oliy madrasasining yangi binosi barpo etildi va foydalanishga topshirildi. 200 o‘ringa mo‘ljallangan oliy madrasada Qur’oni karim, hadis, fiqh va tasavvuf ilmlari, xorijiy tillar puxta o‘rgatiladi. Bugungi kunda 100 nafardan ortiq talaba zamonaviy jihozlangan o‘quv xonalari, kutubxona, faollar zali, talabalar yotoqxonasi va sport zalida malakali ustozlardan ta’lim olmoqda.
2021–2024 yillarda viloyatimizdagi 15 ta masjidning yangitdan qurib foydalanishga topshirilgani, 42 ta masjidda esa yirik ta’mirlash ishlari olib borilgani mamlakatimizda muborak dinimizga qaratilayotgan alohida e’tiborning isbotidir.
Mustaqillik bayrami arafasida shunday ulug‘ e’tirofga sazovor bo‘lish, menga cheksiz g‘urur bag‘ishladi. Kelajak avlodni yangi O‘zbekistonning chinakam bunyodkori qilib tarbiyalash, xalqimizning madaniy-ma’rifiy, diniy-axloqiy dunyoqarashini boyitish yo‘lidagi faoliyatimda bu mukofot menga qanot bag‘ishlaydi, deya ishonch bilan ayta olaman.
Jobir domla ELOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasining
Buxoro viloyatidagi vakili,
Buxoro viloyati bosh imom-xatibi,
Mir Arab oliy madrasasi rektori
* * *
Ajdodlarimizning o‘lmas merosi chuqur o‘rganilmoqda
— Bugun juda baxtiyorman. Eng ulug‘, eng aziz bayram — mustaqilligimizning 33 yilligi arafasida davlatimizning eng yuksak mukofotlaridan biri “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan quvonchim cheksiz, so‘z bilan ta’riflashga ojizman. Prezidentimiz tashabbusi bilan ta’sis etilgan ordenga birinchilardan bo‘lib loyiq ko‘rilganimdan, yuksak mukofotni davlat rahbarining o‘z qo‘lidan olganimdan boshim ko‘kka yetdi.
Turli sohalarda erishilayotgan barcha yutuqlar vatanimizda hukm surayotgan tinchlik va osoyishtalik, odilona siyosat natijasidir. Islom dini ilmlari rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk vatandoshlarimizning ulkan ilmiy merosini yanada chuqur o‘rganish, tabarruk ziyoratgoh va qadamjolar, ko‘hna masjid va madrasalarni obod qilish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Viloyatimizda o‘nlab yangi masjidlar qurildi, mavjudlarida qayta qurish va ta’mirlash ishlari olib borilyapti. Misol uchun, bir vaqtlar yo‘q bo‘lib ketish arafasida turgan Abul Muin Nasafiy ziyoratgohini bugun butun dunyo sayyohlari katta zavq va hayrat bilan tomosha qilmoqda.
Mazkur majmuada Abul Muin Nasafiy ilmiy merosiga bag‘ishlab o‘tkazilgan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalarda Turkiya, Misr, Fransiya, Rossiya, Bangladesh, Qozog‘iston, Tojikiston, Qirg‘iziston kabi davlatlardan yuzlab olim va kalomshunos mutaxassislar ishtirok etib, yurtimizda e’tiqod erkinligini ta’minlashga qaratilayotgan e’tiborni yuksak baholadi. Shuningdek, Kasbi tumanidagi Sulton Mir Haydar, Kitob tumanidagi Xo‘ja Ilm Koni va Mavlono Darvesh Muhammad Vaxshuvoriy, Qamashi tumanidagi Langar ota majmualarini rekonstruksiya va restavratsiya qilish ishlari amalga oshirildi.
Mustaqillikning dastlabki yillarida muborak haj amalini ado etishga muyassar bo‘lgan vatandoshlarimiz soni barmoq bilan sanoqli bo‘lgan. Bugungi kunda vijdon erkinligi va diniy-ma’rifiy muhit barqarorligini ta’minlashga qaratilayotgan alohida e’tibor tufayli ularning soni 15 mingdan oshdi. Joriy yilda faqat Qashqadaryo viloyatining o‘zidan 801 nafar fuqaro haj amallarini bajarib keldi.
Haj mavsumida Prezidentimiz hojilar holidan xabar olib, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bilan telefon orqali muloqot qilgani nafaqat haj ziyoratiga borganlarni, ularning oila a’zolarini, barcha mo‘min-musulmonlarimizni behad quvontirdi.
Bunday g‘amxo‘rlikdan ruhlangan hojilarimiz, viloyatimizdagi barcha jome masjidlar imom-xatiblari va ularning noiblari “Yangi O‘zbekiston fidoyisi bo‘lib, ma’naviyat targ‘ibotchisiga aylanamiz” shiori ostida xayrli amallarni bajarishmoqda.
Rahmatullo USMONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasining
Qashqadaryo viloyatidagi vakili,
viloyat bosh imom-xatibi
* * *
Yuksak ma’naviy-axloqiy jamiyat barpo etish yo‘lida
Ko‘ksaroy qarorgohida mamlakatimizda ko‘zga ko‘ringan ilm-fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash, adabiyot, madaniyat vakillari qatorida davlat mukofoti bilan taqdirlanganim menga cheksiz faxru iftixor bag‘ishladi.
Yaratganga behad shukrlar bo‘lsinki, yurtimizda Istiqlol bayrog‘i ostida xalqimizning yurt ravnaqi yo‘lidagi azaliy istaklarini ro‘yobga chiqa boshladi. Bu, albatta, o‘z-o‘zidan bo‘lib qolmaydi. Davlatimiz rahbari boshchiligida jamiyat hayotining barcha jabhalarida olib borilayotgan islohotlarning tub mohiyati, eng avvalo, inson manfaatiga qaratilgan bo‘lib, ularning negizida farovon turmush, ilm-fan ravnaqi, yuksak ma’naviy-axloqiy, ilmiy-ijodiy salohiyatni yanada yuksaltirish va rivojlantirish yotadi.
Bugun shu maqsadda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan ulkan islohotlar, erishilayotgan yutuqlar maqtovga loyiq. Jumladan, Prezidentimiz tashabbusi bilan Imom Buxoriy me’moriy majmuasi yuksak darajada va mahobatli shaklda bunyod etilmoqdaki, u bir necha asrlar davomida yurtimiz va dunyo mo‘min-musulmonlari uchun ruhiy-ma’naviy oziqa oladigan muhtasham dargohga aylanadi. Shuningdek, kelajak avlod uchun bir necha yuz yillar ziyo sochadigan, yoshlarga ilm-ma’rifat nurini taratadigan osori-atiqa bo‘ladi.
Davlatimiz yetakchisi rahbarligida bunyod etilayotgan va Uchinchi Renessans poydevori, deya ta’riflanayotgan Islom sivilizatsiyasi markazi ham buyuk allomalarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan hissalarini dunyo hamjamiyatiga namoyon etadigan, islom ma’rifatini keng tarqatadigan va yoshlarni ulug‘ allomalarga munosib avlod qilib tarbiyalaydigan ma’rifat koshonasi bo‘lib asrlar osha xizmat qildi, insha Alloh.
Mana shu o‘zgarishlar ko‘z o‘ngimda ro‘y berayotgani va o‘zim ham unda ishtirok etib, ulkan savobli ishlarga sababchi bo‘layotganimdan faxrga to‘laman. Bundan o‘ttiz yil oldin Farg‘ona viloyatining Quvasoy shahrida yangi qurilgan jome masjidining imom-xatibi sifatida o‘z faoliyatimni boshlaganman. Istiqlolning ilk davrlarida viloyatimizda bor yo‘g‘i 4 masjid bor edi. Ulardagi shart-sharoitlar haqida so‘z yuritishning hojati ham yo‘q. Bugun viloyatimizda 200 dan ortiq masjid faoliyat yurityapti. Ularning barchasi zamon talabiga mos tarzda ta’mirlangan, binolari yangidan bunyod etilib, namozxonlar uchun barcha sharoitlar hozirlangan.
Yana bir ta’kidlash joiz bo‘lgan voqea imom-xatib va diniy soha xodimlarining jamiyatdagi o‘rni mustahkamlandi. Oldinlari faqat to‘y-ma’rakalardagina ko‘rinish beradigan imomlarimiz bugun yurtimizda olib borilayotgan islohotlarda, uni xalqqa yetakazishda astoydil fidoyilik ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, yoshlarimizni yot g‘oyalar ta’siridan asrab-avaylash, hanafiy mazhabiga xos diniy tushunchalarni targ‘ib qilish, dindoshlarimiz to‘g‘ri yo‘lda yurishi uchun olib borilgan ma’naviy-ma’rifiy ishlarda bevosita ishtirok etayotganimdan behad xursandman.
Kamtarona mehnatim yuksak qadrlanishidan, “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan behad minnatdorman. Aslida bu mukofot nafaqat mening, balki butun Farg‘ona viloyatida faoliyat ko‘rsatayotgan barcha imom-xatib va noiblarning ulkan mehnati natijasi, deb hisoblayman.
Biz, din peshvolari bunday e’tibor va ehtirom oldida qarzdorlikni mudom his etamiz. Bunga javoban yurtimiz tinchligi va aholi farovonligi yo‘lida yanada kuch-g‘ayrat va fidokorlik bilan xizmat qilamiz. Shuningdek, davlatimiz rahbari tomonidan olib borilayotgan islohotlar bardavom bo‘lishini doimo Rabbimizdan so‘raymiz. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda: “Menga duo qiling va sizga ijobat qilurman...”, deb marhamat qilgan.
Alisher NAIMOV,
Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi o‘rinbosari,
Quvasoy shahar bosh imom-xatibi
Bir kitob bir vaqtning o‘zida lug‘at, tarixiy xarita, xalq og‘zaki ijodi to‘plami va o‘tmish jamiyatining o‘ziga xos qomusi bo‘la oladimi? XI asrda yashagan buyuk tilshunos Mahmud Qoshg‘ariyning «Devonu lug‘otit turk» asari bu savolga javob beradi.
XI asrda yaratilgan, turkiy xalqlarning tili, geografiyasi va madaniy hayotini bir asarda jamlagan «Devonu lug‘otit turk» bugun ham jahon tilshunosligi uchun muhim manba bo‘lib qolmoqda. Mahmud Qoshg‘ariyning ushbu qomusiy merosi 2017 yilda UNESCOning «Jahon xotirasi» xalqaro reyestriga kiritilgan. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Birinchi Renessans ekspozitsiyasida asarning faksimile nusxasi namoyish etilishi esa tashrifchilarga qariyb ming yil avvalgi turkiy dunyo bilan tanishish imkonini bermoqda.
1072–1074 yillarda yaratilgan asar turkiy xalqlar tilini arab tilida tushuntirish maqsadida tuzilgan bo‘lsa-da, uning ilmiy ahamiyati oddiy lug‘at doirasidan ancha kengdir. Unda turkiy so‘zlarning ma’nosi va qo‘llanishi bilan birga turli qabilalarning til xususiyatlari, maqollar, she’riy parchalar, geografik nomlar va ijtimoiy hayotga oid ma’lumotlar jamlangan.
XI asrdagi turkiy dunyoni tasvirlagan xarita
Asarning eng e’tiborli xususiyatlaridan biri — undagi doirasimon tarixiy xaritadir. U turkiy xalqlar yashagan hududlar, geografik obyektlar va o‘sha davrdagi makon haqidagi tasavvurlarni aks ettiradi.
Turkiyaning Qo‘lyozma asarlar muassasasi ma’lumotlariga ko‘ra, mazkur xaritada tog‘lar, ko‘llar, daryolar, turkiy xalqlar istiqomat qilgan hududlar bilan birga boshqa mintaqalar, jumladan, Yaponiya ham tasvirlangan.
Bu jihat asarning ahamiyatini yanada oshiradi. Chunki Mahmud Qoshg‘ariy turkiy so‘zlarni muayyan geografik va madaniy muhit bilan bog‘lab o‘rgangan. Uning xaritasi zamonaviy geografik o‘lchovlarga asoslangan atlas emas, balki XI asrdagi bilimlar va dunyoqarashning tarixiy guvohidir.
Shu ma’noda, «Devonu lug‘otit turk»ni ilk turkiy lingvistik geografiyaning muhim manbalaridan biri sifatida o‘rganish mumkin.
Bir so‘z ortida butun bir xalq hayoti
Mahmud Qoshg‘ariyning ilmiy yondashuvi so‘zlarning ma’nosini izohlash bilan cheklanmagan. Olim ularni xalq og‘zaki ijodi, kundalik turmush va turli til muhitlari bilan bog‘liq holda qayd etgan.
Asardagi maqollar va she’riy parchalar XI asr turkiy xalqlarining axloqiy qarashlari, mehnat an’analari, ijtimoiy munosabatlari va badiiy tafakkurini o‘rganish imkonini beradi.
Bu materiallar ayniqsa folklorshunoslik uchun muhimdir. Ayrim og‘zaki ijod namunalari bizga aynan shu asar orqali yetib kelgan. Demak, Qoshg‘ariy faqat so‘zlarni emas, ular bilan birga muayyan davrning madaniy xotirasini ham saqlab qolgan.
Asarning yana bir muhim xususiyati — turkiy til va lahjalar o‘rtasidagi farqlarni qayd etishidir. Bu ma’lumotlar tarixiy tilshunoslikda so‘zlarning shakli, ma’nosi va tarqalishini qiyosiy o‘rganish uchun qimmatli dalil bo‘lib xizmat qiladi.
Nima uchun asar arab tilida yozilgan?
«Devonu lug‘otit turk»ning o‘ziga xos jihatlaridan biri — turkiy so‘zlarning arab tilida sharhlanganidir.
XI asrda arab tili musulmon olamida ilm-fan va yozma madaniyatning asosiy tillaridan biri edi. Mahmud Qoshg‘ariy ana shu ilmiy muhitda turkiy tillarning boy lug‘at tarkibi va ifoda imkoniyatlarini tizimli ravishda namoyon etdi.
Bu holat asarni madaniyatlararo ilmiy muloqotning muhim namunasi sifatida baholash imkonini beradi.
Olim turkiy tillarni boshqa tilda so‘zlashuvchi auditoriyaga tushuntirish orqali nafaqat lug‘at tuzgan, balki ularning mustaqil til tizimi va boy madaniy an’analarga ega ekanini ko‘rsatgan.
Asarning bizgacha yetib kelish tarixi
«Devonu lug‘otit turk»ning bugun ma’lum bo‘lgan yagona qo‘lyozma nusxasi Mahmud Qoshg‘ariy yashagan davrga emas, XIII asrga mansub.
Turkiya Qo‘lyozma asarlar muassasasi ma’lumotlariga ko‘ra, qo‘lyozma 1266 yilda Muhammad ibn Abu Bakr as-Saviy tomonidan ko‘chirilgan. U 319 varaqdan iborat bo‘lib, hozir Istanbuldagi Millat qo‘lyozmalar kutubxonasining Ali Amiriy fondida saqlanadi.
Qo‘lyozma XX asr boshlarida Ali Amiriy tomonidan qo‘lga kiritilgan va keyinchalik ilmiy muomalaga kiritilgan. Uning qayta kashf etilishi turkiy tillar tarixi bo‘yicha tadqiqotlarga yangi manbaviy asos yaratdi.
Muhim jihat shundaki, bugun tadqiqotchilar foydalanayotgan matn muallif davridan qariyb ikki asr keyin ko‘chirilgan nusxa orqali yetib kelgan. Shu bois asarni o‘rganishda qo‘lyozmaning matniy tarixi, ko‘chirilish xususiyatlari va ilmiy nashrlarini qiyosiy tahlil qilish ham muhim ahamiyat kasb etadi.
UNESCO e’tirof etgan umuminsoniy meros
2017 yilda «Devonu lug‘otit turk» qo‘lyozmasining UNESCO «Jahon xotirasi» xalqaro reyestriga kiritilishi uning nafaqat turkiy xalqlar, balki jahon madaniy va ilmiy merosi uchun ham ahamiyatli ekanini tasdiqladi.
UNESCOning Turkiya milliy komissiyasi mazkur asarni XI asr turkiy xalqlarining tili va etnografiyasi haqidagi eng boy manbalardan biri sifatida baholaydi.
Bu e’tirof asarning tilshunoslik, kartografiya, etnografiya va tarix kabi bir necha ilmiy sohalar uchun ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
Islom sivilizatsiyasi markazida ming yillik merosning yangi talqini
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Birinchi Renessans ekspozitsiyasida «Devonu lug‘otit turk» asarining faksimile nusxasiga alohida o‘rin ajratilgan.
Mazkur ekspozitsiya buyuk allomalarning ilmiy merosini tarixiy manbalar, nodir nashrlar va zamonaviy muzey yechimlari orqali namoyish etishga qaratilgan.
Mahmud Qoshg‘ariy asariga bag‘ishlangan maxsus media loyiha konsepsiyasida qo‘lyozma nusxasini raqamlashtirish, asarning yaratilish tarixi, tuzilishi va ilmiy ahamiyatini tushuntiruvchi videomaterial hamda interaktiv axborot resursi tayyorlash nazarda tutilgan.
Bunday yondashuv tarixiy qo‘lyozmani faqat ko‘rgazma ashyosi sifatida emas, balki tashrifchi mustaqil o‘rganishi mumkin bo‘lgan ilmiy-ma’rifiy manba sifatida taqdim etish imkonini kengaytiradi.
Xususan, asarning tarixiy xaritasini zamonaviy geografik ma’lumotlar bilan qiyoslash, undagi ayrim so‘zlar va maqollarni bugungi turkiy tillar bilan taqqoslash, qo‘lyozmaning saqlanish tarixini interaktiv shaklda tushuntirish kelgusidagi muzey-ta’lim loyihalari uchun istiqbolli yo‘nalishlar bo‘lishi mumkin.
O‘zbek tilining tarixiy ildizlarini anglash
«Devonu lug‘otit turk» o‘zbek tili tarixini o‘rganishda muhim umumturkiy manbalardan biri hisoblanadi.
Biroq asarni zamonaviy o‘zbek tilining yagona bevosita manbasi sifatida talqin qilish ilmiy jihatdan to‘g‘ri bo‘lmaydi. O‘zbek tilining shakllanishi uzoq davom etgan tarixiy, hududiy va madaniy jarayonlar bilan bog‘liq.
Qoshg‘ariy asari ana shu murakkab taraqqiyotning qadimiy qatlamlarini o‘rganish, turkiy tillar o‘rtasidagi umumiylik va farqlarni aniqlash, so‘zlarning tarixiy ma’no o‘zgarishlarini tadqiq etish uchun muhim asosdir.
Ayniqsa, o‘zbek tili bayrami munosabati bilan mazkur asarga murojaat qilish tilni qadrlashning yana bir muhim jihatini — uning ilmiy tarixi va manbaviy asoslarini bilish zarurligini namoyon etadi.
Qadimiy qo‘lyozmadan zamonaviy ilm-fangacha
Bugun tarixiy lug‘atlar faqat tilshunoslar uchun emas, raqamli gumanitar fanlar, elektron korpuslar va tarixiy ma’lumotlar bazalarini yaratish uchun ham muhim manbaga aylanmoqda.
«Devonu lug‘otit turk»dagi so‘zlar, geografik nomlar, maqollar va lahja xususiyatlarini raqamli shaklda tizimlashtirish kelgusida til tarixi bo‘yicha qiyosiy tadqiqotlarni yanada rivojlantirish imkonini berishi mumkin.
Bu — asar asosida barcha shunday texnologiyalar allaqachon yaratilganini anglatmaydi. Biroq uning tarkibidagi ma’lumotlar zamonaviy tadqiqot usullari uchun katta ilmiy imkoniyatga ega.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida «Devonu lug‘otit turk» faksimile nusxasining namoyish etilishi ana shu uzviy bog‘liqlikni — tarixiy meros, ilmiy tadqiqot va zamonaviy ma’rifat o‘rtasidagi aloqani ko‘rsatadi.
Mahmud Qoshg‘ariyning asari bizga bir haqiqatni eslatadi: til tarixi faqat so‘zlar tarixi emas. U — xalqning dunyoqarashi, geografik tasavvuri, ijodiy tafakkuri va asrlar davomida saqlanib kelgan madaniy xotirasidir.
Durdona Rasulova, iccu.uz
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati