Sayt test holatida ishlamoqda!
22 Noyabr, 2026   |   12 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:56
Quyosh
07:14
Peshin
12:14
Asr
15:17
Shom
17:02
Xufton
18:18
Bismillah
22 Noyabr, 2026, 12 Jumadul soni, 1448

E’TIBOR, EHTIROM VA E’ZOZ

06.09.2024   12213   10 min.
E’TIBOR, EHTIROM VA E’ZOZ

Dil izhori

Alloh taologa beadad shukrlar bo‘lsinki, yurtimiz mustaqilligining 33 yilligini katta xursandchilik bilan kutib oldik. Bugun har bir go‘shada bayram shukuhi hukmron. Bu ayyom o‘zini shu Vatan farzandi deb bilgan har bir inson uchun qadrli, aziz va mo‘tabar. Chunki u bizga o‘zligimiz, insoniy haq-huquq va qadr-qimmatimizni baxsh etdi.

Eng ulug‘, eng aziz bayram arafasida Prezidentimiz farmonlariga muvofiq turli soha vakillari faxriy unvon, orden va medallar bilan taqdirlandi. Shunday fidoyi yurtdoshlarimiz qatorida uch nafar imom-xatib “Imom Buxoriy” ordeni bilan mukofotlangani barcha diniy soha vakillarini benihoya xursand qildi. Aytish joizki, yaqin o‘tmishda imom-xatiblarga bu darajada ehtirom ko‘rsatilmagan.  Ushbu quvonchli voqea yangi O‘zbekistonda islom dini va soha xodimlariga qaratilayotgan e’tiborning yana bir yorqin ifodasi bo‘ldi.

Imom-xatiblar yuksak mukofotlarni 30 avgust kuni Ko‘ksaroy qarorgohida davlatimiz rahbaridan qabul qilib oldi. Quyida ularning dil so‘zlari bilan tanishasiz.

Ma’rifiy sohada ilmiy asos yaratilmoqda

— Bugun men juda ham shodman. Mana shunday ulug‘ mukofotni shaxsan davlatimiz rahbarining o‘zidan qabul qilib olish menga yuksak sharaf bo‘lish bilan birga, katta mas’uliyat ham yukladi. Mamlakatimizda Prezidentimiz  rahbarligida barcha sohalarda inson qadri va uning sha’nini yuksaltirish borasida olib borilayotgan izchil islohotlarning samaralarini birma-bir sanab adog‘iga yetish mushkul.

O‘zbekiston zamini islom ilm-fani va madaniyatining qadimiy beshiklaridan biri hisoblanadi. Xalqimizning boy tarixiy, ilmiy, ma’naviy merosini har tomonlama o‘rganish, jahon hamjamiyatiga keng tanitish, eng muhimi, islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib berish maqsadida yurtimizda Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Imom Nasafiy kabi buyuk allomalarimizning bebaho ilmiy maktabini o‘rganish va tadqiq etish uchun ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyati keng yo‘lga qo‘yildi.

Dinimizni ilmiy jihatdan o‘rganishni rivojlantirish maqsadida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi, Samarqandda Hadis ilmi maktabi va Surxondaryoda Imom Termiziy nomidagi islom instituti hamda shu nomdagi madrasaga asos solindi. Samarqandda Imom Buxoriy, Surxondaryoda Imom Termiziy, Toshkentda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari tashkil etildi. Ularda talabalar va yosh tadqiqotchilar buyuk ajdodlarimizning boy merosini o‘rganish va tadqiq etish barobarida zamonaviy ilmlarni ham o‘zlashtirib, yetuk olim bo‘lib kamol topadi. Shular qatorida turli hududlarda hadis, kalom, tasavvuf, fiqhni o‘rganishga ixtisoslashgan ilmiy maktablar, xususan, bizning viloyatimizda ham tasavvuf ilmi maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yilgani diniy-ma’rifiy sohada yangi davr boshlaganidan darak beradi.

Quvonarlisi, mamlakatimiz rahbarining tashabbusi bilan Buxoro Ark qo‘rg‘oni yaqinida Mir Arab oliy madrasasining yangi binosi barpo etildi va foydalanishga topshirildi. 200 o‘ringa mo‘ljallangan oliy madrasada Qur’oni karim, hadis, fiqh va tasavvuf ilmlari, xorijiy tillar puxta o‘rgatiladi. Bugungi kunda 100 nafardan ortiq talaba zamonaviy jihozlangan o‘quv xonalari, kutubxona, faollar zali, talabalar yotoqxonasi va sport zalida malakali ustozlardan ta’lim olmoqda.

2021–2024 yillarda viloyatimizdagi 15 ta masjidning yangitdan qurib foydalanishga topshirilgani, 42 ta masjidda esa yirik ta’mirlash ishlari olib borilgani mamlakatimizda muborak dinimizga qaratilayotgan alohida e’tiborning isbotidir.

Mustaqillik bayrami arafasida shunday ulug‘ e’tirofga sazovor bo‘lish, menga cheksiz g‘urur bag‘ishladi. Kelajak avlodni yangi O‘zbekistonning chinakam bunyodkori qilib tarbiyalash, xalqimizning madaniy-ma’rifiy, diniy-axloqiy dunyoqarashini boyitish yo‘lidagi faoliyatimda bu mukofot menga qanot bag‘ishlaydi, deya ishonch bilan ayta olaman.

Jobir domla ELOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasining

Buxoro viloyatidagi vakili,

Buxoro viloyati bosh imom-xatibi,

Mir Arab oliy madrasasi rektori

* * *

Ajdodlarimizning o‘lmas merosi chuqur o‘rganilmoqda

— Bugun juda baxtiyorman. Eng ulug‘, eng aziz bayram — mustaqilligimizning 33 yilligi arafasida davlatimizning eng yuksak mukofotlaridan biri “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan quvonchim cheksiz, so‘z bilan ta’riflashga ojizman. Prezidentimiz tashabbusi bilan ta’sis etilgan ordenga birinchilardan bo‘lib loyiq ko‘rilganimdan, yuksak mukofotni davlat rahbarining o‘z qo‘lidan olganimdan boshim ko‘kka yetdi.  

Turli sohalarda erishilayotgan barcha yutuqlar vatanimizda hukm surayotgan tinchlik va osoyishtalik, odilona siyosat natijasidir. Islom dini ilmlari rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk vatandoshlarimizning ulkan ilmiy merosini yanada chuqur o‘rganish, tabarruk ziyoratgoh va qadamjolar, ko‘hna masjid va madrasalarni obod qilish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Viloyatimizda o‘nlab yangi masjidlar qurildi, mavjudlarida qayta qurish va ta’mirlash ishlari olib borilyapti. Misol uchun, bir vaqtlar yo‘q bo‘lib ketish arafasida turgan Abul Muin Nasafiy ziyoratgohini bugun butun dunyo sayyohlari  katta zavq va hayrat bilan tomosha qilmoqda.

Mazkur majmuada Abul Muin Nasafiy ilmiy merosiga bag‘ishlab o‘tkazilgan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalarda Turkiya, Misr, Fransiya, Rossiya, Bangladesh, Qozog‘iston, Tojikiston, Qirg‘iziston kabi davlatlardan yuzlab olim va kalomshunos mutaxassislar ishtirok etib, yurtimizda e’tiqod erkinligini ta’minlashga qaratilayotgan e’tiborni yuksak baholadi. Shuningdek, Kasbi tumanidagi Sulton Mir Haydar, Kitob tumanidagi Xo‘ja Ilm Koni va Mavlono Darvesh Muhammad Vaxshuvoriy, Qamashi tumanidagi Langar ota majmualarini rekonstruksiya va restavratsiya qilish ishlari amalga oshirildi.

Mustaqillikning dastlabki yillarida muborak haj amalini ado etishga muyassar bo‘lgan vatandoshlarimiz soni barmoq bilan sanoqli bo‘lgan. Bugungi kunda vijdon erkinligi va diniy-ma’rifiy muhit barqarorligini ta’minlashga qaratilayotgan alohida e’tibor tufayli ularning soni 15 mingdan oshdi. Joriy yilda faqat Qashqadaryo viloyatining o‘zidan 801 nafar fuqaro haj amallarini bajarib keldi.

Haj mavsumida Prezidentimiz hojilar holidan xabar olib, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bilan telefon orqali muloqot qilgani nafaqat haj ziyoratiga borganlarni, ularning oila a’zolarini, barcha mo‘min-musulmonlarimizni behad quvontirdi.

Bunday g‘amxo‘rlikdan ruhlangan hojilarimiz, viloyatimizdagi barcha jome masjidlar imom-xatiblari va ularning noiblari “Yangi O‘zbekiston fidoyisi bo‘lib, ma’naviyat targ‘ibotchisiga aylanamiz” shiori ostida xayrli amallarni bajarishmoqda.

Rahmatullo USMONOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasining

Qashqadaryo viloyatidagi vakili,

viloyat bosh imom-xatibi

* * *

Yuksak ma’naviy-axloqiy jamiyat barpo etish yo‘lida

Ko‘ksaroy qarorgohida mamlakatimizda ko‘zga ko‘ringan ilm-fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash, adabiyot, madaniyat vakillari qatorida davlat mukofoti bilan taqdirlanganim menga cheksiz faxru iftixor bag‘ishladi.

Yaratganga behad shukrlar bo‘lsinki, yurtimizda Istiqlol bayrog‘i ostida xalqimizning yurt ravnaqi yo‘lidagi azaliy istaklarini ro‘yobga chiqa boshladi. Bu, albatta, o‘z-o‘zidan bo‘lib qolmaydi. Davlatimiz rahbari boshchiligida jamiyat hayotining barcha jabhalarida olib borilayotgan islohotlarning tub mohiyati, eng avvalo, inson manfaatiga qaratilgan bo‘lib, ularning negizida farovon turmush, ilm-fan ravnaqi, yuksak ma’naviy-axloqiy, ilmiy-ijodiy salohiyatni yanada yuksaltirish va rivojlantirish yotadi.

Bugun shu maqsadda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan ulkan islohotlar, erishilayotgan yutuqlar maqtovga loyiq. Jumladan, Prezidentimiz tashabbusi bilan Imom Buxoriy me’moriy majmuasi yuksak darajada va  mahobatli shaklda bunyod etilmoqdaki, u bir necha asrlar davomida yurtimiz va dunyo mo‘min-musulmonlari uchun ruhiy-ma’naviy oziqa oladigan muhtasham dargohga aylanadi. Shuningdek, kelajak avlod uchun bir necha yuz yillar ziyo sochadigan, yoshlarga ilm-ma’rifat nurini taratadigan osori-atiqa bo‘ladi.

Davlatimiz yetakchisi rahbarligida bunyod etilayotgan va Uchinchi Renessans poydevori, deya ta’riflanayotgan Islom sivilizatsiyasi markazi ham buyuk allomalarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan hissalarini dunyo hamjamiyatiga namoyon etadigan, islom ma’rifatini keng tarqatadigan va yoshlarni ulug‘ allomalarga munosib avlod qilib tarbiyalaydigan ma’rifat koshonasi bo‘lib asrlar osha xizmat qildi, insha Alloh.

Mana shu o‘zgarishlar ko‘z o‘ngimda ro‘y berayotgani va o‘zim ham unda ishtirok etib, ulkan savobli ishlarga sababchi bo‘layotganimdan faxrga to‘laman. Bundan o‘ttiz yil oldin Farg‘ona viloyatining Quvasoy shahrida yangi qurilgan jome masjidining imom-xatibi sifatida o‘z faoliyatimni boshlaganman. Istiqlolning ilk davrlarida viloyatimizda bor yo‘g‘i 4 masjid bor edi. Ulardagi shart-sharoitlar haqida so‘z yuritishning hojati ham yo‘q. Bugun viloyatimizda 200 dan ortiq masjid faoliyat yurityapti. Ularning barchasi zamon talabiga mos tarzda ta’mirlangan, binolari yangidan bunyod etilib, namozxonlar uchun barcha sharoitlar hozirlangan.

Yana bir ta’kidlash joiz bo‘lgan voqea imom-xatib va diniy soha xodimlarining jamiyatdagi o‘rni mustahkamlandi. Oldinlari  faqat to‘y-ma’rakalardagina ko‘rinish beradigan imomlarimiz bugun yurtimizda olib borilayotgan islohotlarda, uni xalqqa yetakazishda astoydil fidoyilik ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, yoshlarimizni yot g‘oyalar ta’siridan asrab-avaylash, hanafiy mazhabiga xos diniy tushunchalarni targ‘ib qilish, dindoshlarimiz to‘g‘ri yo‘lda yurishi uchun olib borilgan ma’naviy-ma’rifiy ishlarda bevosita ishtirok etayotganimdan behad xursandman. 

Kamtarona mehnatim yuksak qadrlanishidan, “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan behad minnatdorman. Aslida bu mukofot nafaqat mening, balki butun Farg‘ona viloyatida faoliyat ko‘rsatayotgan barcha imom-xatib va noiblarning ulkan mehnati natijasi, deb hisoblayman.

Biz, din peshvolari bunday e’tibor va ehtirom oldida qarzdorlikni mudom his etamiz. Bunga javoban yurtimiz tinchligi va aholi farovonligi yo‘lida yanada kuch-g‘ayrat va fidokorlik bilan xizmat qilamiz. Shuningdek, davlatimiz rahbari tomonidan olib borilayotgan islohotlar bardavom bo‘lishini doimo Rabbimizdan so‘raymiz. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda: “Menga duo qiling va sizga ijobat qilurman...”, deb marhamat qilgan.

Alisher NAIMOV,

Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi o‘rinbosari,

Quvasoy shahar bosh imom-xatibi

Boshqa maqolalar
Yangiliklar

"Tarixiy merosni asragan holda atrofida barqaror turistik xizmatlar tizimini yaratish muhim vazifa"

29.09.2026   92000   13 min.

Mamlakatimizda turizmning uchta asosiy turi mavjud: kirish, chiqish va ichki turizm. Kirish va ichki turizmga asosiy va maxsus turistik mahsulotlar kiradi: turistik diqqatga sazovor joylarga ekskursiyalar; mehmonxonalar, dam olish maskanlari, kurortlar, sanatoriylar, sayyohlik qishloqlari, uy-lagerlar, lagerlarda joylashtirish; milliy taomlar va vinolarni tatib ko‘rish; festivallar va bayram tadbirlarida ishtirok etish; mamlakat bo‘ylab qulay harakat.

Tarixiy obidalari, qadimiy shaharlari, buyuk allomalar merosi esa O‘zbekistonning asrlar davomida shakllangan milliy madaniyati mamlakatning eng katta turistik boyliklaridan biri. Biroq bugun masala faqat ushbu merosni dunyoga tanitish bilan cheklanmaydi. Uni asrab-avaylagan holda zamonaviy turizm mahsulotiga aylantirish, hududlarda yangi ish o‘rinlari yaratish, tadbirkorlikni rag‘batlantirish va turistning mamlakatda ko‘proq vaqt qolishiga erishish muhim vazifaga aylanmoqda.

Ayniqsa, ziyorat turizmi uchun imkoniyatlar katta. Samarqand, Buxoro, Xiva va Shahrisabz me’moriy merosi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy kabi allomalarning ilmiy-ma’rifiy merosi, ming yillar davomida shakllangan hunarmandchilik, musiqa, gastronomiya va urf-odatlar bugun madaniy hamda ziyorat turizmining katta iqtisodiy resursiga aylanmoqda. Bu resursning global bozordagi salmog‘i ham yil sayin ortmoqda. “Mastercard-CrescentRating” tashkilotining “Jahon musulmon sayohati indeksi — 2026” (GMTI 2026) ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda musulmon sayyohlarning xalqaro sayohatlari soni 196 millionga yetgan. 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich 262 millionga, yillik xarajatlar esa 310 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda. Islom sivilizatsiyasining beshiklaridan biri bo‘lgan O‘zbekiston uchun bu bozor nafaqat ma’naviy, balki strategik iqtisodiy imkoniyatdir. Shu bilan birga, mazkur bozorda raqobat keskinlashib borayotgani xizmat sifatini tizimli oshirish zaruratini ham kun tartibiga qo‘ymoqda.

Xo‘sh, tarixiy merosni zamonaviy iqtisodiy resursga aylantirishning qanday yo‘llari mavjud? Biz bir qancha savollar bilan O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi raisi Abdulaziz Aqqulovga murojaat qildik.

- Bugun “merosni iqtisodiyotga aylantirish” degan tushuncha ko‘p tilga olinmoqda. Bu iborani qanday tushunish mumkin? Tarixiy obidani tijorat obyektiga aylantirish bilan uni iqtisodiy resurs sifatida ishlatish o‘rtasida qanday farq bor?

— Tarixiy merosni tijoratlashtirish emas, aksincha, uni asrab-avaylagan holda atrofida barqaror turistik xizmatlar tizimini yaratish muhim. Masalan, ziyoratgohga kelgan sayyoh faqat bir obyektni ko‘rib ketmasligi kerak. Uning uchun transport, mehmonxona, ovqatlanish, gidlik xizmati, hunarmandchilik, milliy taomlar, kitob va suvenirlar, madaniy dasturlar kabi xizmatlar taklif etilishi lozim. Shunda bitta tarixiy obyekt atrofida o‘nlab tadbirkorlik subyektlari faoliyati shakllanadi. Bu esa yangi ish o‘rinlari va aholi daromadining o‘sishiga xizmat qiladi.

- O‘zbekistonda davlat muhofazasida 8 mingdan ziyod moddiy madaniy meros obyekti bor. Bu ulkan salohiyatni turizmga qanday jalb qilish mumkin?

— Avvalo, har bir obyektning o‘ziga xos xususiyatini aniqlash kerak bo‘ladi. Barcha obyektga bir xil yondashuv to‘g‘ri emas. Ayrimlari ziyorat turizmi, boshqalari arxeologik, ilmiy, etnografik yoki madaniy marshrutlar uchun qiziqarli bo‘lishi mumkin. Biz uchun “bir obyekt — bir tashrif” modeli emas, balki “bir hudud — bir necha kunlik turistik tajriba” modeli muhim. Biz sayyohga faqat ziyorat emas, balki tarix, ilm-fan, me’morchilik, milliy taomlar, hunarmandchilik va zamonaviy xizmatlarni birlashtirgan yaxlit mahsulotni taklif qilishimiz mumkin.

- Bu yondashuv turistning mamlakatda qolish muddatiga ham ta’sir qiladimi?

— Albatta. Turizmda asosiy ko‘rsatkichlardan biri faqat turistlar soni emas. Ularning mamlakatda qancha kun qolishi va qancha mablag‘ sarflashi ham muhim. Alohida qayd etishim lozimki, 2030 yilgacha turistning mamlakatda qolish muddatini 7–8 kunga yetkazish, o‘rtacha xarajatini esa 1 ming dollargacha oshirish maqsadi belgilangan. Buning uchun turistga ko‘proq xizmat va ko‘proq tajriba taklif qilish maqsadga muvofiq. Madaniy va ziyorat turizmi bu vazifani bajarishda muhim yo‘nalishlardan biri bo‘ladi.

- 2026 yil mart oyida Islom sivilizatsiyasi markazi va yangilangan Imom Buxoriy majmuasining ochilishi katta voqea bo‘ldi. Bu obyektlar turistik oqimga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda?

— Islom sivilizatsiyasi markazi qisqa vaqt ichida yirik tashrif nuqtasiga aylandi. 2026 yil 1 iyun holatiga markazga yarim million mahalliy va xorijiy tashrifchi kelgan. Kunlik o‘rtacha tashriflar 6 ming nafarni tashkil etgan. Imom Buxoriy majmuasida ham katta o‘zgarish bo‘ldi. Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki mehmonxona, oilaviy mehmon uylari, turizm markazi, servis va transport infratuzilmasiga ega yaxlit turistik majmua sifatida shakllantirildi. Ochilishidan keyin bir oy ichida bir milliondan ortiq mahalliy va xorijiy ziyoratchining tashrif buyurgani bu yo‘nalishga talab yuqori ekanini ko‘rsatadi. Qisqa vaqt ichida markaz “Dunyoning eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi” sifatida Ginness rekordlar kitobiga kiritildi, mingdan ortiq noyob artefakt O‘zbekistonga qaytarildi. Ilmiy yo‘nalishda 810 ta loyiha amalga oshirilib, ularda 2 mingga yaqin mahalliy va xorijiy olim ishtirok etdi. Konferensiya, seminar va mahorat darslariga 5 mingdan ortiq kishi jalb qilindi.

- Bir million tashrifning iqtisodiy samarasi qanday o‘lchanadi?

— Bir million tashrif — faqat ziyoratgohga kirgan odamlar soni emas. Bu transport, mehmonxona, umumiy ovqatlanish, gidlik, savdo, hunarmandchilik va boshqa xizmatlarga qo‘shimcha talab degani. Shuning uchun biz turistik obyektlarni alohida emas, balki ular atrofida shakllanadigan iqtisodiy zanjir bilan birgalikda ko‘rishimiz kerak. Eng muhimi, bu jarayonda mahalliy aholi faol ishtirok etishi zarur. Turist keladi, xizmatdan foydalanadi va mablag‘ hududda qoladi. Ana shunda turizmning ijtimoiy-iqtisodiy samarasi yanada yuqori bo‘ladi.

Xabaringiz bor, O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan nutqida davlat rahbari mamlakat istiqlolining ildizlari uch ming yillik davlatchilik va sivilizatsiya tarixiga borib taqalishini ta’kidladi. Shuningdek, mustaqillik milliy qadriyatlar, tarixiy xotira va diniy merosni qayta anglash uchun sharoit yaratgani qayd etildi. Nutqda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy va Burhoniddin Marg‘inoniy majmualari bu jarayonning zamonaviy ilmiy-ma’rifiy infratuzilmasi sifatida alohida tilga olindi. Bugun O‘zbekistonning tarixiy va madaniy merosi xalqaro institutlar darajasida ham keng e’tirof etilgan. UNESCOning amaldagi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonning 8 ta obyekti Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Ularning 6 tasi madaniy meros obyektlaridir: Xivaning Ichan qal’asi, Buxoro tarixiy markazi, Shahrisabz tarixiy markazi, “Samarqand — madaniyatlar chorrahasi”, “Ipak yo‘li: Zarafshon–Qoraqum koridori” hamda 2026 yilda ro‘yxatga kiritilgan “Toshkent modernistik arxitekturasi”.

So‘nggi nominatsiya alohida e’tiborga loyiq. 2026 yil iyul oyida Janubiy Koreyaning Pusan shahrida o‘tkazilgan UNESCO Butunjahon merosi qo‘mitasining 48-sessiyasida “Toshkent modernistik me’morchiligi. Markaziy Osiyoda zamonaviylik va an’analar” nominatsiyasi doirasida poytaxtimizdagi 10 ta bino va me’moriy majmua ro‘yxatga kiritildi. Bu — so‘nggi 25 yil ichida O‘zbekistonning bunday yuksak maqomga sazovor bo‘lgan ilk milliy nominatsiyasi. UNESCO bahosiga ko‘ra, ushbu obyektlar 1966 yilgi zilziladan keyin Toshkentning qayta qurilishi va rivojlanishini aks ettiradi. Bu esa poytaxtni faqat tranzit nuqtasi emas, balki mustaqil madaniy turizm manzili sifatida targ‘ib qilish uchun yangi imkoniyat ochadi. Navbatda “Zomin tog‘lari” tabiiy obyektini ro‘yxatga kiritish bo‘yicha nominatsiya hujjatlari tayyorlanmoqda.

Bu bilan birga, O‘zbekistonga tegishli 18 ta nomoddiy madaniy meros elementi UNESCO ro‘yxatlarida qayd etilgan. Ular orasida Shashmaqom, Katta ashula, Askiya, palov madaniyati, Xorazmning “Lazgi” raqsi, baxshichilik san’ati, miniatyura, kulolchilik va zarhal bezak san’ati bilan bog‘liq ijtimoiy-madaniy an’analar bor. O‘tgan 2025 yilda UNESCO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasi Samarqandda o‘tkazilgani ham alohida ahamiyatga ega. Bu konferensiya UNESCO bosh qarorgohi joylashgan Parijdan tashqarida 40 yildan ortiq vaqtdan keyin birinchi marta tashkil etildi. Sessiyada 200 ga yaqin davlatdan 2 800 dan ortiq delegat ishtirok etdi, 150 dan ortiq tadbir o‘tkazildi. UNESCOning o‘zi Samarqanddagi sessiyani xalqaro madaniy va ilmiy hamkorlik nuqtayi nazaridan muhim voqea sifatida qayd etdi. Bu raqamlar va voqealar madaniy merosning faqat tarixiy xotira emas, balki O‘zbekistonni xalqaro turizm bozorida farqlantiradigan strategik yo‘nalish ekanini ko‘rsatadi.

Turizm mamlakatimiz iqtisodiyotida muhim o‘rin tutadigan, minglab yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi farovonligini oshirishga xizmat qiladigan istiqbolli tarmoqqa aylanib bormoqda. Davlat rahbari ta’kidlaganidek, so‘nggi yillarda yurtimizda olib borilayotgan ochiqlik siyosati, viza tartibining soddalashtirilgani, transport va mehmonxona infratuzilmasining kengaytirilgani, tadbirkorlar uchun ko‘plab soliq hamda bojxona imtiyozlari joriy qilingani soha rivojiga yangi shiddat bermoqda. Buning tasdig‘ini 2025 yilda O‘zbekistonga kelgan xorijiy sayyohlar soni 2016 yilga nisbatan salkam 6 barobar oshib, qariyb 12 million nafarga yetgani, turizm xizmatlari eksporti 11 karra ko‘payib, 4 milliard 800 million AQSH dollarini tashkil etgani misolida yaqqol ko‘rish mumkin.

— Turistik raqobat kuchayib borayotgan sharoitda xizmat sifati masalasi qanchalik muhim?

— Juda muhim. Bugun sayyoh faqat tarixiy obyektning o‘ziga baho bermaydi. U aeroportdan boshlab transport, mehmonxona, ovqatlanish, sanitariya, gid, til, raqamli xizmat va xavfsizlikkacha bo‘lgan butun tajribani baholaydi. Shuning uchun biz turizmda “obyekt borligi”dan “sifatli turistik mahsulot borligi”ga o‘tishimiz kerak.

— UNESCOning O‘zbekiston madaniy merosiga bergan e’tirofi turizm uchun qanday imkoniyatlar ochmoqda?

— UNESCO ro‘yxatida O‘zbekistonning 8 ta obyekti mavjud. Shuningdek, 18 ta nomoddiy madaniy meros elementi xalqaro ro‘yxatlarda qayd etilgan. Bu e’tirof mamlakatning xalqaro turistik imijini kuchaytiradi. Lekin eng muhimi — bu maqomdan amaliy foydalanish. Ya’ni obyektni xalqaro bozorda to‘g‘ri targ‘ib qilish, uni turistik marshrutlarga kiritish va atrofida sifatli xizmatlarni shakllantirish kerak. 2026 yilda Toshkent modernistik arxitekturasining UNESCO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilishi poytaxt uchun ham yangi imkoniyat ochdi. Endi Toshkentni faqat zamonaviy megapolis emas, balki o‘zining alohida me’moriy tarixi va madaniy qatlamlariga ega shahar sifatida ham targ‘ib qilish imkoniyati bor.

— Turistlar soni ko‘payishi madaniy meros obyektlariga zarar yetkazishi mumkin. Bu xavf qanday boshqariladi?

— Turizm rivoji bilan birga merosni muhofaza qilish tizimi ham kuchayishi shart. Shu maqsadda merosga ta’sirni baholash tizimini joriy etish, obyektlarni raqamlashtirish, raqamli egizaklar yaratish va turistik yuklamani boshqarish mexanizmlarini rivojlantirish rejalashtirilgan. Ayrim obyektlarda tashrif buyuruvchilar oqimini oldindan prognoz qilish va zarurat bo‘lsa, tashriflar soniga vaqtincha cheklov joriy etish ham mumkin.

Shuni alohida e’tirof etishim lozimki, mamlakatdagi umumiy turizm ko‘rsatkichlari ham bu jarayonning iqtisodiy masshtabi kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Xususan, 2026 yil yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonga  7 million 749 mingdan ortiq xorijiy turist kelgan, bu 2025 yilning mos davriga nisbatan 22,6 foiz ko‘p. Shu davrda turizm xizmatlari eksporti 3,895 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 56 foizga o‘sgan. E’tiborli jihati, eksport tushumi sayyohlar sonidan deyarli ikki baravar tezroq o‘smoqda — bu har bir tashrifning iqtisodiy samarasi ortib borayotganini anglatadi. Avgust oyi yakunlari o‘sish sur’ati saqlanib qolayotganini tasdiqladi: 8 oyda mamlakatga 9,1 million xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, turistik xizmatlar eksporti esa 4,6 milliard dollarga yetib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 53,5 foizga oshdi. Talabga mos ravishda infratuzilma ham kengaymoqda: yanvar–iyul oylarida 705 ta yangi joylashtirish vositasi ishga tushirilib, ularning umumiy soni 7 440 taga, o‘rinlar soni 202,6 mingtaga yetdi. Yana bir muhim ko‘rsatkich: 2026 yil yanvar–iyul oylarida mamlakat xizmatlar eksportining 53,8 foizi sayohat, ya’ni turizm hissasiga to‘g‘ri kelgan. Bu raqamlar madaniy va ziyorat obyektlarini faqat ma’naviy meros sifatida emas, balki turizm xizmatlari eksporti, kichik biznes va hududiy iqtisodiyot bilan bog‘langan aktiv sifatida rivojlantirishning ahamiyatini ko‘rsatadi.

Sohada islohotlar davom etadi. 2030 yilga borib, xorijiy sayyohlar sonini yiliga 20 million nafarga, turizmning yalpi ichki mahsulotdagi ulushini 7 foizga yetkazish, xizmatlar eksportini 8 milliard dollardan oshirish, yuqori toifadagi mehmonxonalar sonini esa ikki karra ko‘paytirish maqsad qilingan. Buning uchun barcha imkoniyatlar yaratib berilgan. Bir narsani unutmasligimiz kerakki, merosni asrash — o‘tmish oldidagi burch, uni kelajakka xizmat qildirish esa mas’uliyatdir.

Muhayyo Toshqorayeva, O‘zA

O'zbekiston yangiliklari