Sayt test holatida ishlamoqda!
23 Noyabr, 2026   |   13 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:57
Quyosh
07:15
Peshin
12:15
Asr
15:17
Shom
17:01
Xufton
18:17
Bismillah
23 Noyabr, 2026, 13 Jumadul soni, 1448

E’TIBOR, EHTIROM VA E’ZOZ

06.09.2024   12367   10 min.
E’TIBOR, EHTIROM VA E’ZOZ

Dil izhori

Alloh taologa beadad shukrlar bo‘lsinki, yurtimiz mustaqilligining 33 yilligini katta xursandchilik bilan kutib oldik. Bugun har bir go‘shada bayram shukuhi hukmron. Bu ayyom o‘zini shu Vatan farzandi deb bilgan har bir inson uchun qadrli, aziz va mo‘tabar. Chunki u bizga o‘zligimiz, insoniy haq-huquq va qadr-qimmatimizni baxsh etdi.

Eng ulug‘, eng aziz bayram arafasida Prezidentimiz farmonlariga muvofiq turli soha vakillari faxriy unvon, orden va medallar bilan taqdirlandi. Shunday fidoyi yurtdoshlarimiz qatorida uch nafar imom-xatib “Imom Buxoriy” ordeni bilan mukofotlangani barcha diniy soha vakillarini benihoya xursand qildi. Aytish joizki, yaqin o‘tmishda imom-xatiblarga bu darajada ehtirom ko‘rsatilmagan.  Ushbu quvonchli voqea yangi O‘zbekistonda islom dini va soha xodimlariga qaratilayotgan e’tiborning yana bir yorqin ifodasi bo‘ldi.

Imom-xatiblar yuksak mukofotlarni 30 avgust kuni Ko‘ksaroy qarorgohida davlatimiz rahbaridan qabul qilib oldi. Quyida ularning dil so‘zlari bilan tanishasiz.

Ma’rifiy sohada ilmiy asos yaratilmoqda

— Bugun men juda ham shodman. Mana shunday ulug‘ mukofotni shaxsan davlatimiz rahbarining o‘zidan qabul qilib olish menga yuksak sharaf bo‘lish bilan birga, katta mas’uliyat ham yukladi. Mamlakatimizda Prezidentimiz  rahbarligida barcha sohalarda inson qadri va uning sha’nini yuksaltirish borasida olib borilayotgan izchil islohotlarning samaralarini birma-bir sanab adog‘iga yetish mushkul.

O‘zbekiston zamini islom ilm-fani va madaniyatining qadimiy beshiklaridan biri hisoblanadi. Xalqimizning boy tarixiy, ilmiy, ma’naviy merosini har tomonlama o‘rganish, jahon hamjamiyatiga keng tanitish, eng muhimi, islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib berish maqsadida yurtimizda Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Imom Nasafiy kabi buyuk allomalarimizning bebaho ilmiy maktabini o‘rganish va tadqiq etish uchun ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyati keng yo‘lga qo‘yildi.

Dinimizni ilmiy jihatdan o‘rganishni rivojlantirish maqsadida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi, Samarqandda Hadis ilmi maktabi va Surxondaryoda Imom Termiziy nomidagi islom instituti hamda shu nomdagi madrasaga asos solindi. Samarqandda Imom Buxoriy, Surxondaryoda Imom Termiziy, Toshkentda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari tashkil etildi. Ularda talabalar va yosh tadqiqotchilar buyuk ajdodlarimizning boy merosini o‘rganish va tadqiq etish barobarida zamonaviy ilmlarni ham o‘zlashtirib, yetuk olim bo‘lib kamol topadi. Shular qatorida turli hududlarda hadis, kalom, tasavvuf, fiqhni o‘rganishga ixtisoslashgan ilmiy maktablar, xususan, bizning viloyatimizda ham tasavvuf ilmi maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yilgani diniy-ma’rifiy sohada yangi davr boshlaganidan darak beradi.

Quvonarlisi, mamlakatimiz rahbarining tashabbusi bilan Buxoro Ark qo‘rg‘oni yaqinida Mir Arab oliy madrasasining yangi binosi barpo etildi va foydalanishga topshirildi. 200 o‘ringa mo‘ljallangan oliy madrasada Qur’oni karim, hadis, fiqh va tasavvuf ilmlari, xorijiy tillar puxta o‘rgatiladi. Bugungi kunda 100 nafardan ortiq talaba zamonaviy jihozlangan o‘quv xonalari, kutubxona, faollar zali, talabalar yotoqxonasi va sport zalida malakali ustozlardan ta’lim olmoqda.

2021–2024 yillarda viloyatimizdagi 15 ta masjidning yangitdan qurib foydalanishga topshirilgani, 42 ta masjidda esa yirik ta’mirlash ishlari olib borilgani mamlakatimizda muborak dinimizga qaratilayotgan alohida e’tiborning isbotidir.

Mustaqillik bayrami arafasida shunday ulug‘ e’tirofga sazovor bo‘lish, menga cheksiz g‘urur bag‘ishladi. Kelajak avlodni yangi O‘zbekistonning chinakam bunyodkori qilib tarbiyalash, xalqimizning madaniy-ma’rifiy, diniy-axloqiy dunyoqarashini boyitish yo‘lidagi faoliyatimda bu mukofot menga qanot bag‘ishlaydi, deya ishonch bilan ayta olaman.

Jobir domla ELOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasining

Buxoro viloyatidagi vakili,

Buxoro viloyati bosh imom-xatibi,

Mir Arab oliy madrasasi rektori

* * *

Ajdodlarimizning o‘lmas merosi chuqur o‘rganilmoqda

— Bugun juda baxtiyorman. Eng ulug‘, eng aziz bayram — mustaqilligimizning 33 yilligi arafasida davlatimizning eng yuksak mukofotlaridan biri “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan quvonchim cheksiz, so‘z bilan ta’riflashga ojizman. Prezidentimiz tashabbusi bilan ta’sis etilgan ordenga birinchilardan bo‘lib loyiq ko‘rilganimdan, yuksak mukofotni davlat rahbarining o‘z qo‘lidan olganimdan boshim ko‘kka yetdi.  

Turli sohalarda erishilayotgan barcha yutuqlar vatanimizda hukm surayotgan tinchlik va osoyishtalik, odilona siyosat natijasidir. Islom dini ilmlari rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk vatandoshlarimizning ulkan ilmiy merosini yanada chuqur o‘rganish, tabarruk ziyoratgoh va qadamjolar, ko‘hna masjid va madrasalarni obod qilish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Viloyatimizda o‘nlab yangi masjidlar qurildi, mavjudlarida qayta qurish va ta’mirlash ishlari olib borilyapti. Misol uchun, bir vaqtlar yo‘q bo‘lib ketish arafasida turgan Abul Muin Nasafiy ziyoratgohini bugun butun dunyo sayyohlari  katta zavq va hayrat bilan tomosha qilmoqda.

Mazkur majmuada Abul Muin Nasafiy ilmiy merosiga bag‘ishlab o‘tkazilgan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalarda Turkiya, Misr, Fransiya, Rossiya, Bangladesh, Qozog‘iston, Tojikiston, Qirg‘iziston kabi davlatlardan yuzlab olim va kalomshunos mutaxassislar ishtirok etib, yurtimizda e’tiqod erkinligini ta’minlashga qaratilayotgan e’tiborni yuksak baholadi. Shuningdek, Kasbi tumanidagi Sulton Mir Haydar, Kitob tumanidagi Xo‘ja Ilm Koni va Mavlono Darvesh Muhammad Vaxshuvoriy, Qamashi tumanidagi Langar ota majmualarini rekonstruksiya va restavratsiya qilish ishlari amalga oshirildi.

Mustaqillikning dastlabki yillarida muborak haj amalini ado etishga muyassar bo‘lgan vatandoshlarimiz soni barmoq bilan sanoqli bo‘lgan. Bugungi kunda vijdon erkinligi va diniy-ma’rifiy muhit barqarorligini ta’minlashga qaratilayotgan alohida e’tibor tufayli ularning soni 15 mingdan oshdi. Joriy yilda faqat Qashqadaryo viloyatining o‘zidan 801 nafar fuqaro haj amallarini bajarib keldi.

Haj mavsumida Prezidentimiz hojilar holidan xabar olib, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bilan telefon orqali muloqot qilgani nafaqat haj ziyoratiga borganlarni, ularning oila a’zolarini, barcha mo‘min-musulmonlarimizni behad quvontirdi.

Bunday g‘amxo‘rlikdan ruhlangan hojilarimiz, viloyatimizdagi barcha jome masjidlar imom-xatiblari va ularning noiblari “Yangi O‘zbekiston fidoyisi bo‘lib, ma’naviyat targ‘ibotchisiga aylanamiz” shiori ostida xayrli amallarni bajarishmoqda.

Rahmatullo USMONOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasining

Qashqadaryo viloyatidagi vakili,

viloyat bosh imom-xatibi

* * *

Yuksak ma’naviy-axloqiy jamiyat barpo etish yo‘lida

Ko‘ksaroy qarorgohida mamlakatimizda ko‘zga ko‘ringan ilm-fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash, adabiyot, madaniyat vakillari qatorida davlat mukofoti bilan taqdirlanganim menga cheksiz faxru iftixor bag‘ishladi.

Yaratganga behad shukrlar bo‘lsinki, yurtimizda Istiqlol bayrog‘i ostida xalqimizning yurt ravnaqi yo‘lidagi azaliy istaklarini ro‘yobga chiqa boshladi. Bu, albatta, o‘z-o‘zidan bo‘lib qolmaydi. Davlatimiz rahbari boshchiligida jamiyat hayotining barcha jabhalarida olib borilayotgan islohotlarning tub mohiyati, eng avvalo, inson manfaatiga qaratilgan bo‘lib, ularning negizida farovon turmush, ilm-fan ravnaqi, yuksak ma’naviy-axloqiy, ilmiy-ijodiy salohiyatni yanada yuksaltirish va rivojlantirish yotadi.

Bugun shu maqsadda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan ulkan islohotlar, erishilayotgan yutuqlar maqtovga loyiq. Jumladan, Prezidentimiz tashabbusi bilan Imom Buxoriy me’moriy majmuasi yuksak darajada va  mahobatli shaklda bunyod etilmoqdaki, u bir necha asrlar davomida yurtimiz va dunyo mo‘min-musulmonlari uchun ruhiy-ma’naviy oziqa oladigan muhtasham dargohga aylanadi. Shuningdek, kelajak avlod uchun bir necha yuz yillar ziyo sochadigan, yoshlarga ilm-ma’rifat nurini taratadigan osori-atiqa bo‘ladi.

Davlatimiz yetakchisi rahbarligida bunyod etilayotgan va Uchinchi Renessans poydevori, deya ta’riflanayotgan Islom sivilizatsiyasi markazi ham buyuk allomalarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan hissalarini dunyo hamjamiyatiga namoyon etadigan, islom ma’rifatini keng tarqatadigan va yoshlarni ulug‘ allomalarga munosib avlod qilib tarbiyalaydigan ma’rifat koshonasi bo‘lib asrlar osha xizmat qildi, insha Alloh.

Mana shu o‘zgarishlar ko‘z o‘ngimda ro‘y berayotgani va o‘zim ham unda ishtirok etib, ulkan savobli ishlarga sababchi bo‘layotganimdan faxrga to‘laman. Bundan o‘ttiz yil oldin Farg‘ona viloyatining Quvasoy shahrida yangi qurilgan jome masjidining imom-xatibi sifatida o‘z faoliyatimni boshlaganman. Istiqlolning ilk davrlarida viloyatimizda bor yo‘g‘i 4 masjid bor edi. Ulardagi shart-sharoitlar haqida so‘z yuritishning hojati ham yo‘q. Bugun viloyatimizda 200 dan ortiq masjid faoliyat yurityapti. Ularning barchasi zamon talabiga mos tarzda ta’mirlangan, binolari yangidan bunyod etilib, namozxonlar uchun barcha sharoitlar hozirlangan.

Yana bir ta’kidlash joiz bo‘lgan voqea imom-xatib va diniy soha xodimlarining jamiyatdagi o‘rni mustahkamlandi. Oldinlari  faqat to‘y-ma’rakalardagina ko‘rinish beradigan imomlarimiz bugun yurtimizda olib borilayotgan islohotlarda, uni xalqqa yetakazishda astoydil fidoyilik ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, yoshlarimizni yot g‘oyalar ta’siridan asrab-avaylash, hanafiy mazhabiga xos diniy tushunchalarni targ‘ib qilish, dindoshlarimiz to‘g‘ri yo‘lda yurishi uchun olib borilgan ma’naviy-ma’rifiy ishlarda bevosita ishtirok etayotganimdan behad xursandman. 

Kamtarona mehnatim yuksak qadrlanishidan, “Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlanganimdan behad minnatdorman. Aslida bu mukofot nafaqat mening, balki butun Farg‘ona viloyatida faoliyat ko‘rsatayotgan barcha imom-xatib va noiblarning ulkan mehnati natijasi, deb hisoblayman.

Biz, din peshvolari bunday e’tibor va ehtirom oldida qarzdorlikni mudom his etamiz. Bunga javoban yurtimiz tinchligi va aholi farovonligi yo‘lida yanada kuch-g‘ayrat va fidokorlik bilan xizmat qilamiz. Shuningdek, davlatimiz rahbari tomonidan olib borilayotgan islohotlar bardavom bo‘lishini doimo Rabbimizdan so‘raymiz. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda: “Menga duo qiling va sizga ijobat qilurman...”, deb marhamat qilgan.

Alisher NAIMOV,

Farg‘ona viloyati bosh imom-xatibi o‘rinbosari,

Quvasoy shahar bosh imom-xatibi

Boshqa maqolalar

MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI?

25.09.2026   65930   5 min.
MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI?

Da’vo: Musulmonlar xalifasiz uch kundan ortiq yashashi harom. Barcha musulmonlarga xalifa saylash farz.

Raddiya: Avvalo shuni yaxshi bilish lozimki, Islomda xalifalik davri allaqachon o‘tib ketgan. Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam hayotlik chog‘laridayoq xalifalik davrini aniq raqamlar bilan qancha davr davom etishini oldindan aytganlar: “Xalifalik o‘ttiz yildir! Undan keyin podsholik bo‘ladi”.

Imom Termiziy, Imom Abu Dovud, Imom Ahmad ibn Hanbal o‘z to‘plamlarida keltirib o‘tishgan. Hadis Payg‘ambarimizning risolat mo‘jizalaridan biri bo‘lib, unda aytilgan xabar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan keyin o‘ttiz yil davomida o‘z tasdig‘ini topdi.

Ma’lumki, Islom ummati uchun to‘rt roshid xalifa bor. Ular: Abu Bakr, Umar, Usmon va Ali roziyallohu anhum. Shu to‘rt xalifaning musulmonlar ustida rahbarlik davri o‘ttiz yilga to‘g‘ri kelgan. Bularning davri o‘tgach Islom ummati orasida xalifalik davri tugab Payg‘ambarimiz bashorat qilgan podsholik davri boshlandi va to qiyomatgacha shunday ketadi.

Nofe’ rivoyat qiladilar, Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu Yazid ibn Muoviya davrida issiq kunlarda Abdulloh ibn Mutiy’ning oldiga keldi. U (Abdulloh ibn Mutiy’): “Abu Abdurahmonga yostiq keltiringlar”, dedi.

Ibn Umar: “Men o‘tirish uchun kelmadim. Payg‘ambarimiz alayhissalomdan eshitgan hadisni senga aytib beray deb keldim”.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitdim: “Kim itoatdan qo‘lini tortsa, Qiyomat kunida Allohga hujjati bo‘lmagan holda yo‘liqadi. Kim bo‘ynida bay’ati bo‘lmagan holda vafot etsa johiliyat o‘limida o‘lgan bo‘ladi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).

Abdulloh ibn Umar ibn Mutiy’ning huzuriga issiq kechalarda keldilar. Ibn Mutiy’: “Abu Abdurahmonga yonboshiga yostiq qo‘yinglar”, dedi. U zot: “Men seni oldingga o‘tirish uchun kelmadim, balki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitgan ikki kalimani senga xabarini berish uchun keldim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dan eshitdim: Kimki toatdan qo‘lini tortsa, qiyomat kunida unga hech bir hujjat bo‘lmaydi, kimki jamoatdan ajralgan holda vafot topsa johiliyat o‘limini topibdi”, der edilar (Imom Ahmad rivoyati).

E’tibor berilsa, har ikki hadis Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu rivoyat qilingan birinchisini Imom Muslim “Sahihi Muslim” kitobida ikkinchisini Imom Ahmad Hanbal “Musnad” kitobida rivoyat qilib keltirishgan. Ushbu iki rivoyatdagi hadisi shariflar bir-birini to‘ldirib kelmoqda.

Demak, kim Allohning hukmlariga itoat qilishdan o‘zini tortsa, qiyomat kunida hech bir hujjatsiz holda Allohga ro‘baro‘ bo‘lar ekan. Kim jamoatdan ajrab firqalarga qo‘shilib, bo‘linib ketsa johiliyat o‘limini topar ekan.

Hizbut-tahrir da’vatchilari “Sahihi Muslim”da kelgan rivoyatning ikkinchi “Kim bo‘ynida bay’ati bo‘lmagan holda o‘lsa, johiliyat o‘limini topgan bo‘ladi” jumlasini matndan yulib olib, o‘zlarining xalifasiz yashash mumkin emas, degan da’volariga hujjat qilmoqchi bo‘ladilar.

Vaholanki, Payg‘ambarimiz alayhissalom kelajakda musulmonlar o‘zlari bo‘ysunishlari lozim bo‘lgan xalifa deb ataladimi, u amir deb ataladimi bo‘ysunmay tafriqaga ketib qolishlarini oldindan ko‘rganday bu hadisni aytganlar.

Ushbu hadisi sharif o‘sha tarixiy davrga mos kelgani e’tiboridan Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu muminlar bay’at qilishlari lozim bo‘lgan amir Yazid ibn Muoviya bo‘la turib bay’at qilishdan bosh tortuvchilarga, turli firqalarga bo‘linish arafasida turgan musulmonlarga qarata, Payg‘ambar alayhissalomning ogohlantirishlarini yana eslatib qo‘yish uchun aytganlar desak to‘g‘riroq bo‘ladi. Aslida yo‘q xalifani tiklash to‘g‘risida emas.

Qolaversa, Imom Ahmad ibn Hanbal “Musnad”idagi 21919-hadis. Safina roziyallohu anhu Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitdim: “Xalifalik o‘ttiz yildir. Keyin podshohliklar bo‘ladi”, dedilar. Safina: “Hisobla! Abu Bakr xalifaligi ikki yil,Umarning xalifaligi o‘n yil, Usmonning xalifaligi o‘n ikki yil, Aliyning xalifaligi olti yil”, dedi.

Imom Ahmad ibn Hanbal “Musnad”idagi 21923-hadis. Safina Abu Abdurahmon dedi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitdim: Xalifalik 30 yildir. Keyin podshohliklar”, dedilar. Bas eslatdi. Xuddi shu ma’nodagi hadis imom Termiziyning va Abu Dovudning Sunanlarida ham rivoyat qilinib hasan sahih deb sifatlangan.

Mazkur hadisi shariflardan ko‘rinib turibdiki, xalifalik o‘ttiz yil bo‘lib o‘tdi. So‘ngra Muoviya roziyallohu anhudan podshohliklar boshlandi, chunki davlat otadan bolaga qolib, o‘g‘li Yazid ibn Muoviya podshoh bo‘ldi. Keyin uning urug‘lari umaviylar, ulardan keyin abbosiylar podshohligiga o‘tdi.

Allohning irodasi ila Payg‘ambar alayhissalom o‘zlari mo‘jizadek bashorat qilib aytib qo‘yganlaridek bo‘ldi. Hizbut-tahrir shotirlari esa qancha yillar o‘tib yana xalifalikni tiklaymiz, uch kun xalifasiz yashagan dindan chiqadi, deb da’vo qilib yurishibdi.

Hazrati Ali roziyallohu anhudan keyin yashagan musulmonlar hammasini iymoni nima bo‘ladi, ularning da’volari bilan qancha allomalar qancha olimlar o‘tdi, avliyolar valiylar o‘tdi, nahotki shuncha zotlar ham bu yo‘ldan adashganlarcha aqli donishlari bo‘lmagan bo‘lsa?! Yo‘q aslo unday emas, bu hizbchilarning o‘zlari adashmoqdalar, desak to‘g‘riroq bo‘ladi.

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI? MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI?