Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Noyabr, 2026   |   7 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:51
Quyosh
07:08
Peshin
12:13
Asr
15:21
Shom
17:05
Xufton
18:21
Bismillah
17 Noyabr, 2026, 7 Jumadul soni, 1448
Maqolalar

Qo‘llar quloq barobarigacha ko‘tariladi

17.09.2024   9792   4 min.
Qo‘llar quloq barobarigacha ko‘tariladi

Namozga kirishda qo‘llar quloq barobarigacha ko‘tarilib, qo‘lning bosh barmog‘i quloqning yumshog‘iga yetkaziladi va takbiri tahrima – “Allohu akbar” lafzini aytib namozga kiriladi.

Qo‘llar ko‘tarilganda kaftning ichki tomoni Qiblaga qaratilib, barmoqlar biroz ochilgan holatda bo‘ladi. Namozga kirishda qo‘llar quloq barobarigacha ko‘tarilishi haqida bir qancha hadislar kelgan bo‘lib, quyida ulardan ba’zilarini keltiramiz:

Voil ibn Hujr roziyallohu anhu: “Men Nabiy sollallohu alayhi vasallamni namozga kirishda takbir aytib, qo‘llarini ko‘tarib, quloqlari barobariga ko‘targanlarini ko‘rdim”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).

Molik ibn Huvayris roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qachon (namozga kirish uchun) takbir aytsalar, ikki qo‘llarini quloqlari barobariga ko‘tarar edilar” (Imom Muslim rivoyati).

Anas ibn Molik roziyallohu anhu rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam namozga kirishda takbir aytib, ikki bosh barmoqlarini quloqlari barobarigacha ko‘tarar edilar” (Imom Hokim, Imom Doraqutniy rivoyati).

Ulamolarimiz: “Hadislarda kelgan “qo‘lni quloq barobariga ko‘tarish”dan maqsad – uni quloqqa tekkizishdir, chunki quloqning yumshog‘iga qo‘l tegishi qo‘lning quloq barobariga ko‘tarilganining aniq belgisidir”, deganlar.

Bu haqda “Al Bahrur-roiq sharhi kanzud-daqoiq” kitobida quyidagilar aytilgan: “Hadisdagi tenglashtirishdan maqsad – ikki qo‘lni quloqlarga tenglashganiga ishonch hosil qilish uchun ikki bosh barmoqni quloqlarning yumshoq joyiga tekkiziladi”.

Namozga kirishda ikki qo‘lni quloq yumshog‘iga tekkizish haqida “Durrul Muxtor” kitobida quyidagilar aytiladi:

“Ikki bosh barmoqni qulog‘larning yumshoq joyiga tekkizgan holatda takbir aytish – hadislardagi tenglashtirishdan ko‘zda tutilgan narsa shudir. Chunki busiz tenglashganiga ishonch hosil bo‘lmaydi”.

Demak, namozga kirishda takbiri tahrima aytiladi va unda qo‘llar quloq barobaricha ko‘tariladi. Bu hanafiy mazhabimiz ulamolarining ijtihodlari bo‘lib, bu borada Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan ko‘plab sahih hadislar rivoyat qilingan.

Payg‘ambar alayhissalom namozga kirishda muborak qo‘llarini yelkalari barobarigacha ko‘targanlariga dalolat qiladigan hadislarni mukammal o‘rgangan ulamolarimiz bu masalada quyidagicha xulosa qilganlar:

Sovuqda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning qo‘llari kiyimlari ichida bo‘lgani va u qalin kiyimning yengi bo‘lmagani sababli namozga kirishda qo‘llarini yelka barobarigacha ko‘targanlar.

Tabiiyki, bunday holatda qo‘l yelkadan tepaga ko‘tarilmaydi. Sovuq bo‘lmagan paytlarda Payg‘ambar alayhissalomning qo‘llari kiyimlarining ichida bo‘lmagani uchun namozga kirishda qo‘llarini quloqlari barobarigacha ko‘targanlar. Bunga mashhur sahobiy Voil ibn Hujrning quyidagi rivoyatlari dalolat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga borga – nimda u zotni ikki qo‘llarini quloqlari barobariga ko‘targan holda takbir aytganlarini ko‘rdim. Keyingi yil borganimda esa ular (Payg‘ambarimiz va sahobalar)ning ustilarida (qalin) kiyimlari bor edi. (Ular namozga kirishda) qo‘llarini ko‘krak barobarigacha ko‘tardilar” (Imom Tahoviy rivoyati).

Mashhur muhaddis Imom Abu Ja’far Tahoviy rahmatullohi alayh mazkur hadisdan quyidagi xulosani chiqarganlar: “Demak, Voil ibn Hujr roziyallohu anhuning (Payg‘ambarimiz va sahobalar namozga kirishda) qo‘llarini yelkalarigacha ko‘tarar edilar degan hadislari qo‘llari kiyimlari ichida bo‘lgan paytga tegishlidir. Ammo (Payg‘ambarimiz va sahobalar namozga kirishda) qo‘llarini quloqlarigacha ko‘tardilar, degan hadislari qo‘llari kiyimlari ichida bo‘lmagan paytga tegishlidir.

Shunday ekan, biz hanafiylar takbiri tahrimada qo‘l ko‘tarish haqidagi Voil ibn Hujr roziyallohu anhu rivoyat qilgan hadislarini barchasiga amal qilamiz: Sovuq sababli qo‘llar kiyim ichida bo‘lgan paytda qo‘lni ko‘tarish mumkin bo‘ladigan joygacha ko‘taramiz. U ham bo‘lsa yelka barobaridir. Agar qo‘llar kiyim ichida bo‘lmasa Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga o‘xshab qo‘llarimizni quloqqacha ko‘taramiz” (“Sharh maoni-l-osor” kitobi).

Ma’lumki, hozirgi kunda qo‘llar kiyim ichida bo‘lmaydi, sababi barcha kiyimlarning yengi bor. Demak, hozirgi paytda namozga kirishguvchi kishi qo‘llarini qulog‘i barobarigacha ko‘taradi.

Takbiri tahrima (Allohu akbar)ni aytgandan so‘ng dunyoviy narsalar haqida fikrlash, gaplashish va turli harakatlar qilish mumkin emas.

“Sunnatga muvofiq namoz o‘qing” kitobidan olindi.

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

ISLOMDA FIRQALAR QANDAY PAYDO BO‘LDI? SIYOSIY VA E’TIQODIY BO‘LINISHLARNING ILK TARIXI

17.11.2026   5617   4 min.
ISLOMDA FIRQALAR QANDAY PAYDO BO‘LDI? SIYOSIY VA E’TIQODIY BO‘LINISHLARNING ILK TARIXI

Tarixda o‘zaro ziddiyatlar tufayli «ahli sunna»dan ajrab chiqqan firqalar bor. Ularning g‘arazli g‘oyalarini o‘rganishga bag‘ishlangan asarlar ko‘p. Abu Mansur Moturidiy, Abul-Hasan Ash’ariy, Abu Mansur Bag‘dodiy, Abu Hafs Nasafiy, Muhammad Shahristoniy kabi ulamolar adashgan firqalarning uslublarini sinchkovlik bilan o‘rgangan hamda ularga raddiyalar berganlar.

Islom tarixida «xorijiy»lar ilk adashgan oqim sifatida paydo bo‘lgan. Din niqobi ostida faoliyat ko‘rsatgan va ulamolar tomonidan qattiq qoralangan firqalar faoliyatini Bag‘dodiy «al-Farq baynal-firaq» asarida mufassal bayon qilgan. Dastlabki bo‘linish Hazrati Ali roziyallohu anhu davridagi «Jamal voqeasi ishtirokchilari», sahoba Muoviya, «Siffiyn ishtirokchilari» hamda ikki hakam Abu Muso Ash’ariy va Amr ibn Os roziyallohu anhumning chiqargan hukmlari sababli yuz bergan. «Siffiyn» jangida Hazrati Ali roziyallohu anhuning tarafdorlari o‘rtasida norozilik paydo bo‘lib, ikki guruhga bo‘lindi. Birinchi guruh Hazrati Ali roziyallohu anhu tarafdori bo‘lib, ikkinchi guruh esa «xorijiy» (ajralib chiqqanlar) nomini olgan.

Islom olimlari xorijiylar eng birinchi ixtilofni keltirib chiqarganini ta’kidlashgan. Bu ixtilof katta bo‘linishlarga olib kelgan.

Xorijiylar dastlab Hazrati Ali roziyallohu anhuning tarafdorlari edilar. Siffin jangidan so‘ng Hazrati Alini Muoviya roziyallohu anhu bilan kelishuvga rozi bo‘lganlikda ayblab, o‘z tarafdorlaridan iborat qo‘shin bilan ajralib chiqishgan. Ular aqidada jiddiy adashish va xatti-harakatlarida ko‘p qabihliklarga yo‘l qo‘yishgan.

Shahristoniy yozishicha, xorijiylar o‘z maqsadlariga erishishda quroldan foydalanib, o‘zlariga xayrxoh bo‘lmaganlarni oila a’zolari bilan o‘ldirib, ko‘p musulmonlar hayotiga zomin bo‘lganlar.

Xorijiylar o‘zlaricha amalni iymonning uchinchi tarkibi hisoblab, kishi kalima keltirsa, biroq ibodatlarni tark etsa yoki katta gunoh ishlarga qo‘l ursa iymondan ajraydi, deyishgan. Ularning iddaosicha: «katta gunoh qilganlar dindan qaytgan iymonsizdir». Ular bunday insonlarning oila a’zolari, hatto go‘daklariga ham shafqat qilmaslikni ta’kidlashgan.

Ali ibn Muhammad Faxriy kitobida xorijiylar o‘z g‘oyalariga erishishda ko‘plab qabih ishlarni qilganlariga guvohlik bergan. Shuningdek, buzg‘unchi firqa yetakchilaridan biri Najda ibn Omir Azraqiyga maktub yozilgan. Ushbu maktubga javoban, adashgan firqa yetakchisi o‘z g‘oyasi va xatti-harakatlarini oqlash maqsadida hatto Qur’oni karim oyatlarini buzib talqin qilishga ham uringan.

Adashgan firqa rahbari Nofe’ ibn Azraq misoli orqali barcha firqa yo‘lboshchilari firqa g‘oyasi va faoliyatini quvvatlantirish maqsadida Islom manbalaridan o‘zboshimchalik bilan iqtiboslar olib, yetarli ilm va tajribaga ega bo‘lmagan izdoshlarini mutaassibona tarbiyalash va xatti-harakat sodir etishda foydalangani shubhasizdir.

Bu firqa o‘zining shafqatsizligi bilan boshqalardan farq qiladi. Ularning e’tiqodida, muxoliflariga qarashli bo‘lgan yosh go‘daklar, keksalar, nogironlar, ko‘zi ojizlar, kasallar va zimmiylarni o‘ldirish muboh sanaladi. Hatto ular birovlarning omonatlarini ham halol deb biladilar.

Xorijiylar Islom tarixida Hazrati Ali bilan Muoviya roziyallohu anhumning har ikkoviga ham itoat etmasdan ajralib chiqqani uchun «isyonchi toifa» degan nom oldi. Xorijiylar tomonidan amalga oshirilgan bir necha yillik qo‘zg‘alonlar xalq notinchligi va talafotlariga sabab bo‘ldi.

Islom ulamolari xorijiylarning adashgan quyidagi jihatlarini alohida qayd etishgan:

- ular o‘z yo‘llariga yurmagan, katta gunoh qilganlarni iymondan chiqqan deyishadi;

- begunoh mo‘min odamning qonini to‘kishni halol sanashadi;

- sunnatga amal qilishni inkor etishadi;

- doimo gunohi kabira qilib vafot etgan kishi abadiy do‘zaxda qoladi, deyishadi;

- oxiratdagi shafoatni inkor etishadi;

- jannatda Allohni ko‘rishni inkor qilishadi;

- Qur’oni karimni maxluq deyishadi.

Xorijiylar davlat rahbariga itoat etishdan bosh tortib isyon ko‘targani uchun «bog‘iy»ga hukm qilingan. Ibn Umar roziyallohu anhu xorijiylarni odamlarning eng yomoni deb hisoblagan. Ahli sunna ulamolari: «Qaysi zamon va makonda bo‘lmasin, musulmon mamlakat rahbariga itoat qilishdan bosh tortgan kishi xorijiylar toifasidan sanaladi», deyishgan.

Zamonlar o‘tishi bilan xorijiylar nafaqat ulamolarning, balki oddiy xalqning ham qarshiligiga uchradi.

 

 

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

MAQOLA