Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh assambleyasining 78-sessiyasida muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev “Islom – tinchlik va ezgulik dini” mavzusida xalqaro konferensiya o‘tkazish taklifini ilgari surgan edilar.
Shu yil 15 avgustda qabul qilingan “Imom Termiziy tavalludining 1200 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi Prezident farmonida ham mazkur masalaga e’tibor qaratilgan. Shulardan kelib chiqib joriy yilning 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom – tinchlik va ezgulik dini” mavzusida xalqaro konferensiyani o‘tkaziladi.
Insoniyat tarixiga nazar tashlansa, barcha davrlarda davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liq bo‘lgan. Shu bois Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallam bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, aksariyat insonlar ularning qadriga yetmaydilar. U xotirjamlik va sihat-salomatlik”, (Imom Buxoriy rivoyati).
Tinchlik-xotirjamlik Alloh taoloning buyuk ne’matlaridan biridir. Qolaversa, barcha ezgu ishlar ro‘yobga chiqishining boisi ham osoyishtalikdir. Shunday ekan, insonlar nafaqat tinchlikni qadriga yetib, shukrini ado etishlari, balki unga noshukrlik qilib putur yetkazishdan ham saqlanishlari lozim.
Osoyishtalik har kimga, har joyda zarur. Kishi xotirjam bo‘lsagina hayotda ko‘zlagan maqsad va orzu-havaslarini amalga oshira oladi. Xotirjamlik ko‘ngilning tinchligi va fikrning bir nuqtaga jamlanishidir. Biror kishining farzandi betob bo‘lsa yoki uyi notinch bo‘lsa, uning xayoli parishon, fikri ayqash-uyqash bo‘lib, o‘ylagan ishlarini bajarishga qo‘li bormaydi.
Tinchlik qaror topgan yurtda xotirjamlik hukm suradi, oqibatda, jamiyatda har tomonlama yuksalish va rivojlanish bo‘ladi. Odamlarning o‘zaro bir-birlariga bo‘lgan ishonch va sadoqatlari, mehr-muruvvatlarining samimiy bo‘lishi ham asosan xotirjamlikka bog‘liqdir.
Alloh taolo Qur’oni karimda tinchlikni saqlash va qadrlash vazifasini inson zimmasiga yuklab, Islom dini tinchlikka targ‘ib qilishini, shaytoniy yo‘llarga ergashmaslik lozimligini ta’kidlab, bunday deydi: “Ey iymon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz..! (Baqara surasi, 208-oyat). Ushbu oyati karimadagi “koffatan” (ya’ni yoppasiga) so‘zi arab tili qoidasiga binoan hol vazifasini bajarmoqda.
Tafsir kitoblarida keltirilishicha, mana shu birgina so‘z bir jihatdan barcha insonlar birlashgan holda tinchlik yo‘lini tutishlari lozimligini bildirsa, boshqa jihatdan tinchlikni barqarorlashtirish uchun qaysi yo‘l bilan bo‘lsa ham hissa qo‘shish zarurligini bildiradi. Arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsa-da, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Tinchlik Islom shioridir. Shuning uchun musulmonlar o‘zaro muomalalarini doimo bir-birlariga tinchlik tilash, ya’ni salomlashish bilan boshlaydilar. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam jannatga kirishga sabab bo‘luvchi amallardan biri salomlashish ekanini ta’kidlab: “Ey insonlar! Bir-biringiz bilan ovozingizni chiqarib oshkora salomlashing, muhtojlarga taom bering, qarindoshchilik rishtalarini mahkam bog‘lang, tunda odamlar uyquda yotgan vaqtda turib ibodat qiling, shunda jannatga salomat kirasizlar”, deganlar. Boshqa hadisda esa birinchi bo‘lib salom bergan kishi Allohga mahbubroq ekanligi ta’kidlangan.
Tinchlik tufayli yoshlarimiz emin-erkin ta’lim-tarbiya oladilar. Bizning “Xadichai Kubro” ayol-qizlar o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasida ayni paytda 105 nafar ayol-qizlarimiz ta’lim olmoqdalar. Ular o‘rganlarini opa-singillarimizga yetkazadilar. Buning oqibatida ayol-qizlar o‘rtasida bid’at-xurofotlar barham topadi, inshoalloh.
Shu bilan birga, Qur’on va tajvidni o‘rgatish kurslarida 2017 yildan buyon jami 2730 nafar yurtdoshimiz ta’lim oldi.
Bu shunchaki oddiy raqamlar emas, balki shuncha oilaga ziyo va ma’rifat kirganining, shuncha kishi orqali yana qanchalab odamlar haqni, haqiqatni tanishining amaldagi isbotidir. Muhtaram Prezidentimiz: «Qur’onni eshitish, eshita olish yuksak ma’naviyat, ma’rifat. Qur’on hech qachon yomonlikka da’vat qilmaydi. Agar Qur’oni karimni eshita olsak, eshittira olsak bu muvaffaqqiyat bo‘ladi. Elimizga nur keladi», deya ta’kidlagan edi.
Haqiqatan, Qur’on o‘qilgan joyga baraka va nur inishiga ko‘p marta guvoh bo‘lganmiz.
Tinchlik bo‘lsa, insonlarning hayoti farovon bo‘ladi, Rabbilariga xotirjamlikda ibodat qiladilar. Donishmandlardan biri “Ne’mat nima?” deb so‘ralganida: “Tinchlik, chunki men xavfsiragan kishining hayotida ma’ni ko‘rmadim”, deb javob berdi.
Tinchlik – insoniyat uni saqlashi uchun xoh qimmatli bo‘lsin, xoh arzon bo‘lsin barcha narsasini: aql-zakovat, mol-dunyo va kuch-quvvatini sarflashga haqli bo‘lgan ulkan ne’mat!
Insonlarning hamjihat yashashi, turmushimiz farovon, rizqimiz mo‘l-ko‘l bo‘lishi, ma’rifatimiz yuksalib, ma’naviyatimiz sayqallanishi aynan tinchlikka bog‘liq. Tinchlik shunday ne’matki, usiz hayotimiz rangsiz, umrimiz mazmunsiz bo‘lib qoladi. Xotirjamlik yo‘q joyda na ilm, na ma’rifat hosil bo‘ladi.
Alloh taolo yurtimizni tinch, xalqimiz turmushini yanada farovon qilsin.
Maryam ABDULLAYEVA,
"Xadichai Kubro" ayol-qizlar o‘rta maxsus
islom ta’lim muassasasi direktori
Halollik va rostgo‘ylik insonning shaxsiy fazilatlari bo‘lish bilan birga, oila mustahkamligi, jamiyat taraqqiyoti va ijtimoiy munosabatlarning barqarorligini ta’minlaydigan muhim milliy, diniy, ma’naviy-axloqiy qadriyatlardir.
Islom dinida halollik va rostgo‘ylikka inson hayotining barcha sohalarini qamrab oluvchi muhim tamoyillar sifatida qaraladi. Halol va haromni farqlash, shubhali ishlardan saqlanish, o‘zgalarning haq-huquqini poymol qilmaslik, rostgo‘y va adolatli bo‘lish insonning nafaqat shaxsiy kamoloti, balki jamiyat oldidagi mas’uliyatini ham belgilaydi.
Qur’oni karim oyatlari va Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning ko‘plab hadisi shariflarida insonlarni halollik va rostgo‘ylikka da’vat qilish, har doim halol bo‘lishga undash, aldov va yolg‘on guvohlik berishdan qaytarishga alohida e’tibor qaratilgan. Zero, halollik va rostgo‘ylik insonning ma’naviy kamolotini, imoni mustahkam va axloqi go‘zalligini namoyon etuvchi eng muhim fazilatlardir. Harom va yolg‘on esa nafaqat shaxsning obro‘si va unga ishonchini yemiradi, balki jamiyatda o‘zaro ishonchsizlik, adovat va nizolar kelib chiqishiga ham sabab bo‘ladi.
Alloh taolo "Nahl" surasining 105-oyatida bunday marhamat qilgan: “Yolg‘on so‘zlarni faqat Allohning oyatlariga imon keltirmaydiganlargina to‘qiydilar. Aynan o‘shalarning o‘zlari yolg‘onchilardir”.
Bu o‘rinda yolg‘onning qanchalik og‘ir ma’naviy illat ekani bayon qilinib, uning Allohning oyatlariga munosabat bilan bog‘liq jihati ko‘rsatib berilyapti. Oyatning nozil bo‘lish sababi Makka mushriklarining Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga nisbatan turli asossiz da’volarni ilgari surgani, jumladan, u zotni yolg‘onchilikda ayblaganidir. Ular Qur’oni karimni go‘yo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning o‘zlari to‘qib chiqargani to‘g‘risida asossiz da’volarni ilgari surgan. Qur’oni karim esa bunday iddaolarni ochiq-oydin rad etgan.
Aslida yolg‘onni faqat imonsiz kishilargina to‘qiydi. Chunki, mo‘min kishi yolg‘onni katta gunoh deb biladi. Yolg‘on sababli qiyomatda azobga qolishdan qo‘rqadi. Shuning uchun har qanday vaziyatda rostgo‘y bo‘lishga intiladi. Hatto o‘z manfaatiga zid bo‘lgan holatlarda ham haqiqatni aytishni afzal biladi. Zero, haqiqiy imon insonni faqat ibodatlarga emas, balki yuksak axloqiy fazilatlarga ham undaydi.
Islom ta’limotida halollik va to‘g‘riso‘zlik maqtalgan, yolg‘on gapirish va haqiqatni yashirish keskin qoralangan. Jumladan, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Nabiysollallohu alayhi vasallam:“Rostgo‘ylikni o‘zingizga lozim tutingiz (rostgo‘y bo‘lingiz)! Chunki, rostgo‘ylik yaxshilikka yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi. Kishi doim rost gapirsa, Allohning huzurida “siddiq” (o‘ta rostgo‘y) deb yozib qo‘yiladi. Yolg‘ondan saqlaning! Chunki, yolg‘on fojirlikka (gunoh va buzuqlikka) yetaklaydi, fojirlik esa do‘zaxga yetaklaydi. Kishi yolg‘on gapiraversa, Allohning huzurida “kazzob” (o‘ta yolg‘onchi) deb yozib qo‘yiladi”, dedilar”. (Imom Buxoriy rivoyati).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam rostgo‘ylik va yolg‘onchilikning inson axloqi, ma’naviy hayoti va oxiratiga qay darajada ta’sir qilishini ochiq tarzda bayon qilib beryaptilar. Hadis mazmunidan anglashiladiki, insonning jannatga yoki do‘zaxga tushishida uning tili, ya’ni rostgo‘yligi yo yolg‘onchiligi hal qiluvchi omillardan ekan.
Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam halol va harom o‘rtasidagi shubhali narsalardan saqlangan kishi dini va obro‘yini pok saqlashi borasida bunday marhamat qilganlar: No‘’mon ibn Bashir roziyallohu anhudan rivoyat qilinishicha,“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlarini eshitdim: “Halol ham aniq, harom ham aniq. Ularning o‘rtasida shubhali narsalar bor. Ko‘p odamlar buni bilmaydi. Kim shubhalardan saqlansa, dini va obro‘yini pok saqlaydi...” (Imom Buxoriy rivoyati).
Bu o‘rinda Nabiy sollallohu alayhi vasallam insonlarni ehtiyotkorlik va poklikka da’vat etmoqdalar. Chunki, halollik tamoyillariga amal qilgan inson hayotning har bir jabhasida, jumladan, so‘zida, oilaviy munosabatlarida, ta’lim olishda, mehnat faoliyatida va jamiyatdagi o‘zaro munosabatlarida adolat, poklik va rostgo‘ylikka intiladi. O‘zgalarning haq-huquqlarini hurmat qiladi, birovning mol-mulki yoki mehnatining mahsuliga tajovuz qilmaydi, aldov, xiyonat va manfaatparastlikdan uzoq bo‘lishga harakat qiladi. Bunday fazilatlar insonning shaxsiy obro‘-e’tiborini yuksaltirish bilan birga jamiyat a’zolari o‘rtasida o‘zaro ishonch va hamkorlik muhitini mustahkamlaydi.
Muxtasar qilib aytganda, halollik va rostgo‘ylik ijtimoiy hayotning barqarorligini, insonlar o‘rtasidagi ishonch va jamiyat taraqqiyotini ta’minlovchi muhim ma’naviy-axloqiy asosdir. Islom ta’limotidagi halollik, rostgo‘ylik, adolat va omonatdorlikka oid ko‘rsatmalar bu qadriyatlarning inson va jamiyat hayotidagi o‘rni naqadar muhim ekanini ko‘rsatadi. Har bir inson o‘z hayoti va faoliyatida halollik, rostgo‘ylik, adolat va vijdonlilikni ustuvor tamoyilga aylantirsa, jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirish imkoniyati ortadi.
Yo‘ldoshxon Isayev, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati