Diniy kitoblarni tahorat bilan ushlash kerakmi?
Cavol: Hozirgi kunda Alixonto‘ra Sog‘uniyning “Tarixi Muhammadiy” kitobini o‘qiyapman. O‘qiyotgan vaqtimda tahoratli bo‘lishim kerakmi? Umuman Qur’ondan boshqa shunaqa dinga oid kitoblarni yoki Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning kitoblarini mutolaa qilganda tahoratli bo‘lish kerakmi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Qur’oni karim kitobi – mus'hafni tahoratsiz ushlash joiz emas. Qur’oni karim va tafsir kitoblardan boshqa barcha diniy kitoblarni tahoratsiz ushlash joiz.
Aslida ushbu masala katta ulamolar o‘rtasida ixtilofli masala bo‘lib, Imom Abu Hanifa diniy kitoblarni tahoratsiz ushlashni joiz desalar, u zotning ikki shogirdlari – Imom Abu Yusuf va Imom Muhammadlar makruh amal deyishgan. Alloma Halabiy Imom Abu Hanifa rahimahullohning so‘zlarini quyidagicha izohlaganlar: “Fiqh, hadis kabi diniy kitoblarni ushlagan kishi Qur’on oyatlarini ushlagan hisoblanmaydi, chunki kitobda keltirilgan oyatlar undagi ma’lumotlarga qo‘shilib, unga manusub bo‘lib qoladi” (“Sharhul-munya” kitobi).
Mazhabimizning keyingi davr fuqaholari ushbu masalada uch xil qarashni keltirib o‘tganlar:
1. Diniy kitoblarni tahoratsiz ushlash makruh.
Alloma Kamol Ibn Humumon fuqaholarni so‘zlarini naql qilib, shunday deydilar:
“Fuqaholar: “Tafsir, fiqh, hadis kitoblarni tahoratsiz ushlash makruh, chunki ushbu kitoblar Qur’on oyatlaridan xoli emas”, deyishgan. Bunday sabab keltirish nahv kitoblarining sharhlarini tahoratsiz ushlashni ham man qiladi” (“Fathul Qodir” kitobi).
2. Diniy kitoblardagi Qur’on oyatlari o‘rnini tahoratsiz ushlash makruh.
Yana bir toifa fuqaholar barcha diniy kitoblarni ushlash joiz, faqat oyat o‘rinlarini ushlash nojoiz, deyishgan. Masalan, “Muxtasarul Quduriy”ning shorihi Alloma Haddodiy bunday deganlar: “Tafsir kitoblarning Qur’on oyatlari o‘rnini tahoratsiz ushlash joizmas. Kitobdagi oyatlardan boshqa joylarini tahoratsiz ushlash joiz. Shuningdek, fiqh kitoblarida Qur’on oyatlari bo‘lsa, oyat o‘rnidan boshqa joylarini tahoratsiz ushlash joiz. Lekin mus'hafning hukmi unday emas. Chunki mus'hafning hammasi Qur’on oyatlariga mansub hisoblanadi” (“As-Sirojul-vahhoj” kitobi).
3. Tafsirdan boshqa barcha diniy kitoblarni tahoratsiz ushlash joiz.
Bu haqda mashhur faqih Muhammad Mulla Xisrav bunday deganlar: “Tafsir kitoblaridan boshqa diniy kitoblarni tahoratsiz holda qo‘l bilan ushlashga ruxsat etilgan” (“Durarul hukkam” kitobi).
Mazhabimizning mo‘tabar manbalarida keltirilgan ushbu uch xil qarashni sinchkovlik bilan tahlil qilgan Alloma Ibn Obidiyn tafsirdan boshqa barcha diniy kitoblarni tahoratsiz ushlash joiz ekanini mazhabimiz qoidalariga muvofiq ekani va dalil jihatdan asosli ekanini ta’kidlab, jumladan bunday xulosa qilganlar: “Bu masalada dalili kuchlisi va ehiyotrog‘i – uchunchi toifa fuqaholarning qarashidir. Ya’ni, tahoratsiz holda tafsir kitoblarini ushlash makruh, undan boshqa diniy kitoblarni ushlash joiz ekanidir. Chunki diniy kitoblar bilan boshqa diniy kitoblar o‘rtasidagi farq ochiq ma’lum. Zero, tafsirdagi Qur’on oyatlari boshqa kitoblarga nisbatan ko‘proq bo‘lib, shu jihatdan farqi katta. Qolaversa, tafsir kitoblarda Qur’on oyatlari mustaqil zikr qilingan, tobe’ shaklda emas. Shuning uchun tafsirni mus'hafga o‘xshashligi boshqa kitoblarga nisbatan ko‘proq” (“Raddul muhtor” kitobi).
Yuqoridagilardan kelib chiqib, tahoratsiz holda tafsirdan boshqa diniy kitoblarni ushlash va mutolaa qilish joiz ekani kelib chiqadi. Shunday bo‘lsada, imkoni bor kishi diniy kitoblarni tahorat bilan ushlashi – taqvoga va shariatni ulug‘lashga yaqin ekani jihatidan mustahab amal sanaladi. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.
“Azzaman” gazetasi: Yangi O‘zbekistonda keng qamrovli islohotlar amalga oshirilmoqda
Iroqning “Azzaman” gazetasida “O‘zbekiston mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi: Davlat barpo etishdan Uchinchi Renessans sari” nomli maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Maqolada ta’kidlanishicha, O‘zbekistonning mustaqillik yillarida bosib o‘tgan taraqqiyot yo‘li, amalga oshirilgan keng ko‘lamli islohotlar hamda mamlakatning xalqaro maydondagi nufuzi tobora yuksalib bormoqda.
1991 yilda qo‘lga kiritilgan mustaqillik O‘zbekiston xalqi hayotida tarixiy burilish yasab, milliy davlatchilik asoslarini shakllantirish, iqtisodiy taraqqiyot poydevorini yaratish va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash jarayonini boshlab berdi.
2016 yildan boshlab Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida mamlakatda “Yangi O‘zbekiston” tamoyili asosida keng qamrovli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ushbu jarayonda O‘zbekiston Markaziy Osiyoda izchil va muvozanatli rivojlanish yo‘lidan borayotgan davlat sifatida e’tirof etilmoqda.
Muallif O‘zbekistonda so‘nggi yillarda iqtisodiyotni liberallashtirish, investitsiyalarni jalb etish, savdo-iqtisodiy aloqalarni kengaytirish, infratuzilmani modernizatsiya qilish, raqamlashtirish va tadbirkorlik muhitini yaxshilash borasida amalga oshirilgan chora-tadbirlarga e’tibor qaratgan.
Maqolada aholini ijtimoiy himoya qilish tizimini takomillashtirish, ta’lim va sog‘liqni saqlash xizmatlari sifatini oshirish, yoshlar hamda xotin-qizlarning jamiyatdagi faolligini kuchaytirishga qaratilgan islohotlar haqida ham alohida fikr yuritilgan.
Nashrda Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan “Uchinchi Renessans” g‘oyasi O‘zbekiston taraqqiyotining muhim strategik yo‘nalishlaridan biri sifatida baholangan. Unda Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Imom Buxoriy va Imom Termiziy kabi buyuk allomalar yetishib chiqqan yurt bugungi kunda ilm-fan, innovatsiya, texnologiya va inson kapitalini rivojlantirish orqali yangi uyg‘onish davrini yaratishga intilayotgani qayd etilgan.
Iroq matbuoti O‘zbekistonning islom sivilizatsiyasi tarixidagi o‘rniga ham to‘xtalib, mamlakatda boy ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish va targ‘ib qilishga qaratilgan loyihalar amalga oshirilayotganini ta’kidlagan. Jumladan, Toshkent shahrida bunyod etilgan Islom sivilizatsiyasi markazi Movarounnahr allomalarining jahon tamadduniga qo‘shgan ulkan hissasini namoyish etuvchi muhim ilmiy-madaniy maskan sifatida qayd etilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
