Qur’onda xurmo yigirma martadan ortiq zikr qilingan. Jabroil alayhissalom Maryamga Iso alayhissalomni tuqqanidan keyin yangi xurmo mevasidan yeyishni maslahat berdi:
“Xurmo shoxini silkitgin, u senga yangi xurmo mevalarini tashlar” – Maryam surasi, 25-oyat.
“Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shom namozini o‘qimasdan oldin bir necha xurmo bilan og‘iz ochar edilar. Agar xurmo bo‘lmasa, xurmo qoqisi bilan ochar edilar. Agar quritilgan xurmo ham bo‘lmasa, bir necha qultum suv ichar edilar” – Imom Termiziy rivoyat qilgan, 696.
Hadislarda xurmoning foydalari, shuningdek, uning mo‘minga o‘xshashligi haqida ko‘p marta aytilgan. Lekin xurmo navlari orasida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam, ayniqsa ajvani alohida ta’kidlaganlar. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi,“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ajva jannatdandir, u zaharlanishga qarshi davodir” – Imom Termiziy rivoyat qilgan, 2066.
Imom Munaviy aytadi: “Ajva shakli va nomi jihatidan jannatdagi ajvalarga o‘xshab ketadi, lekin shirinligi va ta’mi jihatidan emas”. Ajva Hijoz bo‘yicha tana uchun eng foydali, yoqimli va mazali xurmodir. Mana shu xususiyatlariga ko‘ra boshqa navlardan ustunligini anglatish uchun “ajva jannatdandir” degan ta’rif qo‘llanilgan.
Aksariyat olimlarning fikriga ko‘ra, hadisdagi bu xurmo Madina plantatsiyalarida o‘sadigan ajva naviga tegishlidir, chunki Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shaharga baraka so‘rab duo qilganlar.
Abu Hurayra raziyallohu anhu rivoyat qiladilar: “Yo Alloh! Bizga, mevalarimizga, shahrimizga, so’larimizga va muddlarimizga barakot ber”.
So’ va mudd o‘lchov birliklari:
So’ – o‘lchov idishi, jumhur ulamolar va imomayn nazdida = 2,750 l. yoki 2,176 kg; Abu Hanifa rahmatullohi alayh nazdida = 4,125 l. yoki 3,264 kg.
1 mudd – katta bir hovuch = 0,6875 l. yoki 0,544 kg.
Sahobalar pishib yetilgan ilk mevani Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga keltirardilar. U zot mevani qo‘llariga olib, yuqoridagidek duo qilardilar. So‘ngra o‘sha joydagi yosh bolalarga u mevani berardilar.
Po‘latxon Kattayev,
TII Hadis va Islom tarixi fanlari kafedrasi katta o‘qituvchisi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida Toshkent shahri va Navoiy viloyatidan tashrif buyurgan imom-xatiblar ishtirokida “Uchinchi Renessans chorrahasi” mavzusi doirasida ma’rifiy tadbir tashkil etildi, xabar bermoqda iccu.uz.
Tashrif avvalida ishtirokchilar uchun mahorat darsi o‘tkazildi. Unda diniy-ma’rifiy faoliyatda zamonaviy yondashuvlar, milliy va diniy qadriyatlarni targ‘ib etish, tarixiy merosni yosh avlodga yetkazish masalalariga e’tibor qaratildi. Shuningdek, mehmonlarga “Men” nomli hujjatli film namoyish etildi.
Shundan so‘ng imom-xatiblar Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan Markazning muzey ekspozitsiyalari bilan tanishdi. Ular yurtimiz hududida shakllangan qadimgi sivilizatsiyalar, islom ilm-fani taraqqiyoti, buyuk allomalar hayoti va ilmiy merosiga oid tarixiy manbalar, noyob eksponatlar hamda zamonaviy multimedia yechimlari bilan yaqindan tanishish imkoniga ega bo‘ldi. Ayniqsa, Qur’oni karim zalida saqlanayotgan Usmon mus'hafi va turli davrlarga oid nodir Qur’on nusxalari ishtirokchilarda katta taassurot qoldirdi.
Tashrifning muhim yo‘nalishlaridan biri Markazning ilmiy-tadqiqot va ma’rifiy faoliyati bilan tanishish bo‘ldi. Jumladan, mehmonlarga kutubxona faoliyati, uning fondidan o‘rin olgan ilmiy adabiyotlar, qo‘lyozmalar, elektron axborot resurslari hamda tadqiqotchilar uchun yaratilgan imkoniyatlar haqida batafsil ma’lumot berildi.
Shuningdek, Markazning ikkinchi qavatida joylashgan xalqaro ilmiy-ma’rifiy platforma faoliyatiga alohida e’tibor qaratildi. Ishtirokchilarga ushbu platformaning asosiy vazifasi — islom sivilizatsiyasi merosini xalqaro miqyosda o‘rganish va targ‘ib etish, jahonning nufuzli ilmiy muassasalari, tadqiqot markazlari, xalqaro tashkilotlar hamda olimlar o‘rtasida samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish ekani tushuntirildi.
Mazkur platforma xalqaro ilmiy muloqotlar, konferensiyalar, davra suhbatlari va taqdimotlarni tashkil etish, qo‘shma tadqiqotlarni amalga oshirish, ilmiy tajriba almashish uchun zamonaviy maydon vazifasini bajaradi. U orqali Markazda jamlangan tarixiy manbalar va ilmiy izlanishlar natijalarini xalqaro ilmiy hamjamiyatga yetkazish, shuningdek, O‘zbekistonning boy ilmiy-ma’naviy merosini jahonda keng tanitish imkoniyatlari yaratilgan.
Shodlik Boynazarov, Xorazm viloyati Xiva tumanidagi Xon Ismoil Jo‘rjoniy masjidi imom-xatibi:
Bu yerda faqatgina muzey bilan cheklanib qolinmagan. Ilmiy yo‘nalishlar, diniy qadriyatlarimiz, islom dinining shakllanishidan bugungi kungacha bo‘lgan tarixi, buyuk ulamolarimiz hayoti va ularning asarlari bilan tanishish imkoniyati yaratilgan. Bunday markazning barpo etilishi yurtimiz kelajagi, ayniqsa, yosh avlod uchun katta ilmiy va ma’naviy meros hisoblanadi.
Jizzax viloyati Sharof Rashidov tumanidagi Qangli jome masjidi noib imomi esa Markazda yaratilgan zamonaviy imkoniyatlar, xususan, ekspozitsiyalar va ko‘p tilli axborot tizimining ahamiyatiga to‘xtaldi.
Uning ta’kidlashicha, Markaz orqali milliy qadriyatlar, diniy meros va buyuk allomalar hayoti haqida turli tillarda ma’lumot olish, ularni chuqur o‘rganish mumkin. Ayniqsa, Qur’oni karim zalidagi “Alaqa” surasi ilk oyatlaridan boshlanib, “Fotiha” surasi tilovati bilan davom etadigan taqdimot unda katta taassurot qoldirgan.
Normamat Ramazon, Navoiy viloyati Xatirchi tumanidagi “Abu Hanifa” jome masjidi imom-xatibi:
Ulamolarimizning hayoti va ilmiy merosi, qo‘lyozma kitoblar, shuningdek, Qur’oni karim zalidagi Usmon mus'hafi bilan tanishib, juda katta taassurot oldik. Bu yerda har bir tafsilotga alohida e’tibor qaratilgan. Yurtimizda bunday ilmiy-ma’rifiy markazlar tashkil etilayotgani biz, diniy soha vakillari uchun ham katta imkoniyat.
Ta’kidlash joizki, “Uchinchi Renessans chorrahasi” mavzusi doirasidagi bunday uchrashuv va ma’rifiy tashriflar diniy soha vakillarining tarixiy meros, islom ilm-fani va zamonaviy ilmiy tadqiqotlar haqidagi bilimlarini boyitish, shuningdek, milliy va diniy qadriyatlarni keng targ‘ib etishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati