Shayx Nuriddin Xoliqnazar: Irsiy kasalliklarning oldini olishda jon, aql va nasl muhofazasi muhimdir!
Bugun, 30 oktyabr kuni poytaxtimizda “Orfan kasalliklari tashxisi va davolash” mavzusida xalqaro forum boshlandi. Mazkur muhim tadbirda dunyoning 15 dan ortiq davlatlaridan delegatsiyalar, sog‘liqni saqlashga sohasiga doir vazirlik, xalqaro va mahalliy tashkilot mutasaddilari turli ekspert va mutaxassislar ishtirok etmoqda. Forum taniqli din peshvolari va tibbiyot mutaxassislarini birlashtirishi bilan ham katta ahamiyatga bo‘ldi.
Mazkur forum jamiyatdagi eng og‘riqli mavzulardan biri bo‘lgan bolalardagi irsiy-genetik kasalliklarning oldini olish va davolash masalalariga bag‘ishlanadi.
Xalqaro anjumanda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari nutq qilib, turli kasalliklarning oldini olish va davolashda diniy-milliy qadriyatlarning o‘rni, din peshvolari orfan kasalliklarining ma’naviy, diniy va ijtimoiy jihatlarini muhokama qilishga doim tayyor ekanini ta’kidlab, bemorlar dardiga malham bo‘lish, xususan, irsiy-genetik kasalliklar bilan aziyat chekayotgan yosh bolalarning hayotini saqlab qolishga hissa qo‘shish savobli ish ekanini alohida qayd etdilar.
Shuningdek, Islom insoniyatni baxtli-saodatli bo‘lishi uchun dini, joni, aqli, nasli va molini muhofaza qilishga chaqirishi, Alloh taolo hayot ne’matini insonlarga omonat qilib berarkan, uni muhofaza qilishga amr etishi, aqlning ulug‘ ne’matligi, shu sababli dinimiz aqlga salbiy ta’sir qiluvchi, uning faoliyatini buzuvchi zararli narsalar iste’mol qilishni taqiqlashini bayon qildilar.
Shu bilan birga, Alloh taolo inson naslini muhofaza qilish uchun nikohni joriy qilgani, u buzuqlikning har qanday turidan qaytarishi, naslni muhofaza qilish yo‘lida nikoh shartnomasini tuzishdan oldin ikki tomonni tibbiy ko‘rikdan o‘tishini ham ma’qullashini ta’kidladilar.
Forum ishi davom etmoqda.
ORFAN KASALLIKLARI TASHXISI VA DAVOLASH BO‘YICHA XALQARO FORUMDAGI
O‘ZBЕKISTON MUSULMONLARI IDORASI RAISI, MUFTIY SHAYX NURIDDIN XOLIQNAZAR HAZRATLARINING MA’RUZASI
Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu!
Alloh taologa shukrki, aholi salomatligini mustahkamlash, onalik va bolalikni muhofaza qilish bo‘yicha milliy dasturlar amalga oshirib kelinmoqda. Shu bilan birga, kam uchraydigan (orfan) va irsiy-genetik kasalliklarga chalingan bolalarga vaqtida tashxis qo‘yish va davolashga qaratilgan tibbiy hamda ijtimoiy yordamni yaxshilash ishlari ham davom etmoqda.
Bugun bo‘lib o‘tayotgan forum jamiyatdagi eng og‘riqli mavzulardan biri bo‘lgan irsiy kasalliklarning oldini olish va davolash yuzasidan tashkil etilayotgani bilan yanada ahamiyatlidir.
Hurmatli azizlar!
Ta’kidlash lozimki, insonlarning sog‘lom turmush kechirishi har qanday jamiyatda eng muhim masalalardan biri hisoblanadi. Ubaydulloh ibn Mihson Ansoriy Xotmiy roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:
«مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ آمِناً فيِ سِرْبِهِ، مُعَافىً فيِ جَسَدِهِ، عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ، فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيرِهَا».
“Kim manzili tinch, tani salomat, bir kecha-kunduzlik ozuqasi bor holda tong ottirsa, go‘yo unga butun dunyo to‘laligicha berilibdi”, dedilar” (Imom Termiziy rivoyati).
Hadisi sharifga e’tibor bilan qarasak, jamiyat farovonligi va taraqqiyoti uchun xizmat qiluvchi uchta ulug‘ ne’mat: tinchlik, salomatlik va bir kunlik rizq haqida so‘z bormoqda.
Dinimiz insoniyatni baxtli-saodatli bo‘lishi uchun xizmat qiluvchi “shariatning bosh maqsadlari” deb nomlangan besh maqsadni muhofaza qilishga chaqiradi. Ular: din, jon, aql, nasl va mol muhofazasi. Ushbu zaruratlarning uchtasi biz so‘z yuritayotgan mavzu bilan chambarchas bog‘liq ekan, shular haqida so‘z yuritsak:
Birinchisi jon muhofazasi. Alloh taolo hayot ne’matini insonlarga omonat qilib berarkan, uni muhofaza qilishga amr etadi. Irsiy kasalliklar nafaqat inson joni va salomatligi, balki uning ijtimoiy va ruhiy holati uchun ham zarar ekani ma’lum.
Ikkinchisi aql muhofazasi. Aql ulug‘ ne’matlardan biri. Dinimiz barcha ishlarda insonning aqli raso bo‘lishini shart qiladi. Shu sababli dinimiz aqlga salbiy ta’sir qiluvchi, uning faoliyatini buzuvchi zararli narsalar iste’mol qilishni ta’qiqlaydi.
Nasl muhofazasi. Alloh taolo inson naslini muhofaza qilish uchun nikoh atalmish aqdni joriy qildi. Shuningdek, buzuqlikning har qanday turidan qaytardi. Shuningdek, naslni muhofaza qilish yo‘lida nikoh shartnomasini tuzishdan oldin ikki tomonni tibbiy ko‘rikdan o‘tishini ham ma’qullaydi.
Tahlillarga ko‘ra, orfan va irsiy-genetik kasalliklarning kelib chiqishi sabablari giyohvand, aqlni ketkazadigan moddalar iste’moli va zino-fahsh kabi illatlar ekani ma’lum. Yuqorida qayd etilgan uchta maqsadga amal qilinishi mana shunday kasalliklardan himoya qilishda muhim omil bo‘ladi.
Qadrli davra suhbati ishtirokchilari!
Irsiy-genetik kasalliklar kelib chiqishining yana bir sababi yaqin qarindoshlar o‘rtasidagi nikoh bo‘lib, unda ko‘plab salbiy oqibatlar mavjud. Umar ibn Xattob roziyallohu anhu yaqin qarindoshlari bilan nikohlanishga odat qilgan Banu Soib qabilasiga qarata bunday dedi:
«مَاليِ أَرَاكُمْ يَا بَنِي السَّائِبِ قَدْ ضُوِيْتُمْ، غَرِّبُوا النِّكَاحَ لاَ تُضْوُوا»
“Ey Banu Soibliklar, nega men sizni bunchalik zaif ko‘ryapman?! Nikohda begonalashing, zaif bolalar tug‘ilmaydi”.
Imom Shofeiy rahmatullohi alayh bir qavmga oid bo‘lgan insonlarning nikohi haqida bunday degan:
«لَيْسَ مِنْ قَوْمٍ لاَ يَخْرُجُونَ نِسَائُهُمْ إِلَى رِجَالِ غَيْرِهِمْ وَلاَ يَخْرُجُونَ رِجَالُهُمْ إِلىَ نِسَاءِ غَيْرِهِمْ إِلَّا جَاءَ أَوْلاَدُهُمْ حَمْقَى».
“(Nikohda) ayollari o‘z qavmining erkaklaridan, erkaklari esa o‘z qavmining ayollaridan boshqaga chiqmagan qavmlarning farzandlari aqli zaif bo‘ladi”.
Imom G‘azzoliy rahmatullohi alayh “Ihyo” asarida nikoh bobida yaqin qarindoshlar bilan oila qurmaslik rioya qilish lozim bo‘lgan ishlardan deb ta’kidlagan.
Tibbiyot ilmidan ma’lumki, yaqin qarindoshlar o‘rtasidagi nikoh sababli ko‘p salbiy asoratlar yuzaga keladi. Jumladan, farzandlarni tuzalmas irsiy kasalliklar va tug‘ma nuqsonlar bilan dunyoga kelishi, bir yoshgacha bo‘lgan bolalar o‘rtasidagi o‘lim sonining ko‘pligi, ayollar va erkaklar bepushtligi kabilarni misol qilish mumkin.
Hurmatli azizlar!
Payg‘ambarimiz alayhissalom sog‘liqni saqlashga targ‘ib qilish bilan birga, bemorlikni davolash borasida ham go‘zal xitob qilganlar: “Alloh dardni ham, davoni ham tushirgan va har bir dardga davosini qilib qo‘ygan. Shunday ekan, davolaninglar”.
Shuningdek, kasallikni kechikib davolagandan ko‘ra, uning oldini olgan afzaldir. Imom Moturidiy hazratlari: “Tiriklik qadriga sog‘liq paytingda yetgil!”, deganlar.
Kishi kasallikka yo‘liqqanda dardiga shifo bo‘ladigan omillardan foydalanib, o‘ziga muolaja qilishi lozim. Agar u o‘z salomatligiga e’tibor bermasligi tufayli zarar yetadigan bo‘lsa, gunohkor bo‘ladi.
Tansihatlik bo‘lmasa, odam bu dunyoda baxtli bo‘lishini tasavvur ham qilib bo‘lmaydi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Ikki ne’mat borki, ko‘p odamlar ulardan g‘aflatdalar. Ular sog‘lik va farog‘at”, dedilar (Imom Buxoriy).
Muborak hadislarda keltirilganidek, “Allohdan yaqiyn (mustahkam iymon)ni va mustahkam sog‘likni so‘ranglar. Zero, odamlarga yaqiyn va mustahkam sog‘likdan ko‘ra yaxshi narsa berilmagan” (Imom Termiziy rivoyati). Demak, bandaga Alloh tomonidan berilgan ne’matlar ichida eng birinchisi mustahkam iymon tursa, undan keyin sog‘lik turadi.
Hikmatlarda kelganidek, sog‘lom aql salomat jismni talab qiladi. Ular aslo ayro tasavvur qilinmaydi. Hatto jannatda ham “salomatlik” yangraydigan so‘zdir. Haq taolo Qiyomat kuni jannatga kirgan bandalariga qarata:
ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ آَمِنِينَ
“U (yer)ga sog‘-salomat, tinch-omon kiringiz!” deb marhamat qiladi (Hijr, 46).
Alloh taolo barchamizni bu dunyoda turli balo-ofatlar, dardlardan yiroq aylasin, xalqlarimizga tinchlik-ofiyat ato etsin va bu sohada boshlangan hamkorliklarimizga qut-baraka va ulkan zafarlar bersin.
Vassalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuhu.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
- «
- »