Bir qizaloq taqinchoq do‘koniga kirib sotuvchiga qarab chiroyli zirak ko‘rsatishini so‘radi. Sotuvchi qizaloqqa hayratlangancha qarab turaverdi. Shunda qizaloq bir zirakni ko‘rsatib: “Mana buni chiroyli qilib o‘rab berolasizmi?!”, dedi. Sotuvchi: “Puling bormi?” deb so‘radi.
Qizaloq cho‘ntagidagi bir nechta tangani chiqarib,:“Bor pulim shu, yetadimi?” deb so‘radi. So‘ngra u: “Bilasizmi, men opamga shu zirakni sovg‘a qilmoqchiman. Chunki u onamiz olamdan o‘tganidan keyin bizga g‘amxo‘rlik qilib kelmoqda. Men opamni xursand qilishni juda xohlardim. Menda bori shu”, dedi pulga ishora qilib.
Bir necha soniyadan so‘ng sotuvchi zirakni chiroyli qutiga solib, qizchaning qo‘liga berdi. U xursand bo‘lganicha uyiga shoshib ketdi.
Bir fursatdan so‘ng do‘konga bir o‘rta yoshli qiz kirib, do‘konchiga o‘sha qizaloq olgan zirakni ko‘rsatib: “Buni sizdan olganmidi?” deb so‘radi. Sotuvchi taqinchoqga qarab: “Ha” deb javob berdi. Qiz taqinchoqni narxi qanchaligini so‘radi. Sotuvchi: “Bu xaridor va mening kelishuvim” deb javob qildi. U: “Singlimda bir necha tanga bor edi. Bu esa judayam qimmatligini bilaman. Bunga pulimiz yetmaydi” deb zirakni qaytarib bermoqchi bo‘ldi.
Shunda sotuvchi: “Singlingiz bor budini berdi. Bu narxni hech kim bera olmaydi”, deya taqinchoqni qizga qaytarib berdi.
Akbarshoh Rasulov tarjimasi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Tilla taqinchoqlardan zakot chiqarishni tushuntirib bersangiz. Ayrim tanishlarim taqinchoqlardagi sof tilladan chiqariladi deyishmoqda. Ular ChatGPT dan olgan javoblarida 585 probali tilla zanjirning hammasi ham tilla emas. Uning 58,5 % tilla, qolgani esa, boshqa metall bo‘ladi. Undagi sof tilla hisoblanib zakoti beriladi, deyilgan ekan. Bu javob qanchalik asosli?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Avvalo, shar’iy masalalar sun’iy intellektdan so‘ralmaydi, balki shu sohani yaxshi biluvchi ahli ilmdan so‘raladi. Bu haqda ijtimoiy tarmoqdagi sahifalarimizda batafsil javoblar qo‘yilgan. Tilladan yasalgan taqinchoqlardagi zakot berishning shar’iy qoidasi shuki, ulardagi tilla miqdorining oz yoki ko‘pligiga qaraladi. Agar taqinchoq tarkibining ko‘p qismi (50% dan ziyodi)ni tilla tashkil etsa, taqinchoq butunlay tilla deb e’tiborga olinadi va uning umumiy vaznidan zakot chiqariladi. Masalan, 585 probali, 85 gr tilla zanjiri bor musulmonga mazkur taqinchoqdan zakot berish farz bo‘ladi. Chunki taqinchoqdagi tilla miqdori boshqa metallarga qaraganda ko‘p (58,5%) bo‘lgani uchun to‘lig‘icha tillaga hukm qilinadi. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.