Bismillahir Rohmanir Rohiym
Ahqof surasining oxiridagi oyatda:
(فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ)
"Bas, ey Muhammad, Siz ham matonatli payg‘ambarlar sabr qilganlaridek sabr qiling va ularga tushadigan azobni qistamang!", deb Alloh o‘z payg‘ambariga alohida bir axloqda, ya’ni sabrda, oldingi payg‘ambarlardan o‘rnak olishni buyurgan. Bu bilan sabrning ulug‘ maqomiga ishora qilib, uning zarurligi va nafs uchun qiyin ekanligini ta’kidlaydi.
Tur surasida esa Alloh bunday deydi:
(وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ)
"Ey Muhammad, Siz Robbingizning hukmiga sabr qiling! Zotan, Siz Bizning ko‘z o‘ngimizdadirsiz. Tongda turgan paytingizda Robbingizga hamd bilan tasbih ayting!". Bu qisqa oyatda payg‘ambar alayhissalomni tarbiyalash, kuchaytirish, tasalli berish va uni rozi qilishning bir necha jihatlari bor.
U zoti muborak Parvardigorining hukmiga sabr qilishga amr etildi. Uning hukmi faqat adolat va haqiqatdir. U – eng odil va eng yaxshi hukmdordir.
Bu oyatda yana bir hikmat shundaki, Alloh taolo bunday deydi:
(فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا)
“Sen bizning ko‘z o‘ngimizdasan”. Kimki Allohning nazarida va nigohida bo‘lsa, u yo‘qolmas va yengilmas. Musoga ham shunday deyilgan:
(وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي)
"Mening ko‘z o‘ngimda bo‘lishing uchun", ammo bu yerda ko‘z “ayn” so‘zi ko‘plikda kelgan – (أَعْيُنِنَا), ya’ni Allohning marhamat va muhabbatida mustahkam va bardavomlikni ko‘rsatadi.
Oyatda uchinchi amr –
(وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ)
"Robbingizga hamd bilan tasbih ayting", ya’ni Parvardigorni ulug‘lab tasbeh aytishdir. Sabr qilish buyrug‘i ketidan tasbeh buyrug‘i kelgan. Bunga sabab shundaki, tasbeh odamga ma’naviy kuch bag‘ishlab, sabrning achchiqligini shirin qiladi va ko‘ngilning torligini kengaytiradi. Bu kabi holatda Alloh bunday deydi:
(وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِمَا يَقُولُونَ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ)
"Shaksiz, Biz ularning sizni masxaralab aytayotgan so‘zlaridan yuragingiz siqilayotganini bilib turibmiz. Bas, Siz Rabbingizga hamd bilan Unga tasbih ayting va sajda qiluvchilardan bo‘ling! Sizga aniq narsa (o‘lim) kelguniga qadar Robbingizga ibodat qiling!".
Shuningdek, bu yerda “Allohga hamd bilan tasbeh aytish” quyidagi ikki muhim ma’noni qamrab olgan.
Birinchi ma’no: Allohni, ulug‘lab tasbeh aytib, Uning biror narsani behuda yoki o‘z kamoloti va hikmatiga mos bo‘lmagan holda qilmasligini anglashdir. Ahir U mehribon, bilimdon va hikmatli zot emasmi?! Agar Alloh ayrim tanlangan bandalarini sinovga solsa, buning donolik bilan bog‘liq bir sababi bor. Ular buni bilmasalar ham, Alloh bilur.
Ikkinchi ma’no: Har bir musibatda Allohning in’omlari bor. Har bir ofatda bir ne’mat bor. Bu ne’matlarni eslab shukur qilish kerak. Shuning uchun tasbeh “hamd” bilan birga kelgan.
Bu yerda “Robb” kalimasi “k” (sening)olmoshi qo‘shimchasi bilan kelgan, ya’ni U payg‘ambarga murojaat qilmoqda, bu ham ulug‘ bir tarbiya, g‘amxo‘rlik va yaqinlik hissini uyg‘otib, ishonchni mustahkamlab, g‘amni ketkazadi va ko‘ngilni kengaytiradi.
Yusuf Qarazoviyning "Sabr kitobi"dan Homidjon domla ISHMATBЕKOV tarjimasi
Shu kunlarda Ummon Sultonligining Masqat shahridagi "Hilton Muscat Al Bandar" majmuasida "Masqat harakatlar rejasi global forumi" (Muscat Plan Global Forum) bo‘lib o‘tmoqda. Joriy yilning 15-16 noyabr kunlariga mo‘ljallangan ushbu nufuzli anjumanda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisining birinchi o‘rinbosari Homidjon domla Ishmatbekov ham ishtirok etmoqda.
Mazkur xalqaro forum Birlashgan Millatlar Tashkilotining Genotsidning oldini olish va himoya qilish mas’uliyati bo‘yicha boshqarmasi (UNOSAPG), Ummon Sultonligi Vaqf va diniy ishlar hamda Tashqi ishlar vazirliklari, shuningdek, "Din va an’anaviy tinchlikparvarlar tarmog‘i" (The Network for Religious and Traditional Peacemakers) hamkorligida tashkil etilgan.
Tadbirning asosiy maqsadi kamsitish va zo‘ravonlikning oldini olish, shuningdek, o‘zaro muloqot, bag‘rikenglik va tinch-totuvlikni keng targ‘ib qilishda amaliy yondashuvlarni ishlab chiqishdan iborat.
E’tiborlisi, forumning asosiy tadbirlari Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro bag‘rikenglik kuniga (16 noyabr) to‘g‘ri kelgan bo‘lib, bu o‘zaro hurmat va tinch-totuv yashash qadriyatlarini mustahkamlash uchun muhim platforma vazifasini o‘taydi.
Xalqaro tadbirda dunyoning turli davlatlaridan kelgan taniqli ulamolar, diniy va an’anaviy yetakchilar, hukumat vakillari, BMT va boshqa yirik xalqaro tashkilotlar mutasaddilari jam bo‘lgan. Forum dasturi doirasida muhim sessiyalar bo‘lib o‘tmoqda. Jumladan, tinchlik va xavfsizlikni ta’minlashda xalqaro hamkorlik mexanizmlari, nafratli nutqlarga qarshi kurashish hamda bag‘rikenglikni ilgari surishda diniy yetakchilar va ommaviy axborot vositalarining o‘rni kabi mavzularda yuqori darajadagi muhokamalar olib borilmoqda.
O‘zbekiston vakillarining bunday nufuzli xalqaro anjumanlardagi ishtiroki yurtimizda olib borilayotgan diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlar, dinlararo bag‘rikenglik va tinchliksevarlik tamoyillarini jahon hamjamiyatiga yetkazishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati