Konferensiyada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisi Muzaffar Komilov, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiq Toshboyev, shuningdek, olimlar, milliy madaniyat markazlari, turli konfessiya yetakchilari, etnik-madaniy birlashmalar va talabalar ishtirok etdi.
Shu bilan birga, AQSH, Buyuk Britaniya, Koreya Respublikasi, Turkiya, Malayziya, Portugaliya, Armaniston, Rossiya Federatsiyasi, Tojikiston, Qozog‘iston kabi davlatlardan kelgan soha mutaxassislari, YUNЕSKOning O‘zbekistondagi vakolatxona xodimlari, diplomatik korpus vakillari qatnashdi.
Anjuman avvalida Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov so‘z olib, yurtimizda xilma-xil diniy e’tiqodga ega bo‘lgan kishilarning bir zaminda hamjihatlikda yashayotgani bag‘rikenglikning yorqin dalili bo‘layotgani, hukumatimizning chuqur o‘ylangan milliy va diniy siyosat tufayli bugun O‘zbekiston butun dunyo mamlakatlari uchun bag‘rikenglik namunalarini o‘zida mujassam etgan davlat sifatida o‘rnak bo‘layotganini qayd etdi.
Konferensiyada O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari o‘z chiqishlari davomida barcha ishtirokchilarni Xalqaro bag‘rikenglik kuni bilan samimiy muborakbod etib, keyingi yillarda mamlakatimizda millatlararo totuvlikni ta’minlash, diniy bag‘rikenglikni qaror toptirish, o‘zaro mehr-oqibat, inson sha’ni va qadr-qimmatini ulug‘lashga katta e’tibor qaratilayotganini ta’kidladi.
Muftiy hazratlari ma’ruzalari davomida Alloh taolo bandalarini bir-biri bilan tanishib, tinch-totuv va ahillikda hayot kechirishga amr qilganini oyatlar asosida dalillab, muqaddas dinimiz o‘zidan oldingi samoviy dinlarni ehtirom qilish barobarida ularga muruvvat ko‘rsatishga ham chaqirganiga urg‘u qaratdilar.
Islom ta’limoti o‘zga din vakillari bilan chiroyli va bag‘rikenglik ila munosabatda bo‘lishga chorlagani va bu go‘zal an’ana bugungi kunda ham davom etib kelayotganini alohida ta’kidlagdi. Mazkur anjuman ham barcha din vakillarini ilm-ma’rifat, tinchlik-osoyishtalik, hamjihatlik va ezgulikka targ‘ib etishi yo‘lidagi muhim tashabbus ekani qayd etildi.
Anjumanda turli xalqaro tashkilot va diniy konfessiya vakillari mavzu doirasida so‘zga chiqib, mamlakatimizda turli din va millat vakillarining emin-erkin yashashlari uchun barcha sharoitlar yaratilganligi va diniy jamoalar jamiyat taraqqiyotida tobora faol ishtirok etayotganligini ta’kidladi.
Ilmiy-amaliy konferensiya sho‘balarga bo‘lingan holda davom etib, unda mavzu yuzasidan bir qator ma’ruzalar o‘qildi, tashabbus va takliflar yuzasidan o‘zaro fikr-mulohazalar almashildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati