Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.
Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.
Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.
عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).
Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.
Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.
Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.
Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:
«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.
«Ha», dedim.
«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».
Buxoriy rivoyat qilgan.
Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.
Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.
"Baxtiyor oila" kitobidan
Poyxtaxtimizdagi muhtasham «Hilton Tashkent City» mehmonxonasi ikki kunga O‘zbekiston va Rossiya axborot makonining bosh muloqot markaziga aylandi. O‘zbekiston Milliy axborot agentligi (O‘zA) va Rossiyaning «TASS» axborot agentligi hamkorligida tashkil etilgan III O‘zbekiston–Rossiya media forumi davlat idoralari mas’ullari, yetakchi mediaxoldinglar, IT-sektor hamda kreativ industriyadan 200 dan ziyod ishtirokchini bir maydonga jamladi.
Forumning tantanali ochilish marosimi va yalpi majlisida so‘zga chiqqan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti boshlig‘i – Prezident matbuot kotibi Sherzod Asadov o‘z ma’ruzasida bugungi axborot dunyosining global chaqiriqlari, O‘zbekiston media maydonidagi tub yangilanishlar va ikki davlat professional hamjamiyati oldida turgan to‘rtta strategik yo‘nalishning mohiyatini ochib berdi.
O‘zaro ishonch va yuksak muloqot mahsuli
Sherzod Asadov o‘z nutqining avvalida mazkur forum shunchaki muhokamalar maydoni emas, balki ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi mustahkam strategik sheriklikning yorqin ko‘rinishi ekaniga urg‘u berdi:
«Bugungi forumimiz mamlakatlarimiz o‘rtasida yuksak darajagi munosabatlarning ifodasidir. Bu aloqalar negizida yetakchilarimiz — Prezident Shavkat Mirziyoyev va Prezident Vladimir Putinning do‘stligi hamda o‘zaro ishonchi mujassam. Aynan davlatlarimiz rahbarlarining siyosiy irodasi, ularning doimiy va ishonchli muloqoti barcha yo‘nalishlardagi — iqtisodiyot va energetikadan tortib, madaniyat, ta’lim va, albatta, media sohasigacha — hamkorligimizga faol sur’at bag‘ishlamoqda».
Ortga qaytmas islohotlar
Prezident matbuot kotibi axborot bugun shunchaki yangilik yetkazish vositasi emas, balki davlat taraqqiyoti, xalqaro maydondagi ishonch va global kun tartibini belgilovchi strategik omilga aylanganini ta’kidladi. Ma’ruzada so‘nggi yillarda O‘zbekiston milliy media makonida amalga oshirilgan islohotlar salmoqli raqamlar bilan asoslab berildi:
Xususiy sektorning o‘sishi: Mamlakatda faoliyat yuritayotgan qariyb 3 mingta (2 700 ta) ommaviy axborot vositalarining 67 foizi xususiy kapital hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Bu milliy axborot makonida erkinlashtirish jarayonlari ortga qaytmas tus olganidan dalolat beradi.
Kitobxonlik madaniyatining tiklanishi: Birgina joriy yilning o‘zida nashriyot tarmog‘ida ishlab chiqarish hajmi ikki barobar oshdi: 15 ming nomdagi kitoblar 60 million nusxadan ortiq umumiy adadda bosib chiqarildi. «Dunyoda bosma matnga bo‘lgan ishonch susayib borayotgan bir paytda, O‘zbekiston odamlarni kitobga, mutolaa zavqiga oshno etish yo‘lini tanladi», — deya qayd etdi Sh.Asadov.
Raqamli qamrov va blogosfera: Mamlakatda internet qamrovi 94 foizga yetdi. 2017 yilda faol kontent iste’molchilari soni 14,7 million kishini tashkil etgan bo‘lsa, hozirga kelib bu ko‘rsatkich 32,7 milliondan oshdi. Bu esa professional blogerlar jamoatchiligi shakllanishiga va ularning yetakchi tahririyatlar bilan teng sharoitda kun tartibini belgilashiga imkon yaratdi.
Milliy mediabank va sifatli mahsulot: Yil davomida Kontent markazi tomonidan tayyorlangan 26 mingdan ortiq mediamahsulot qariyb 2 milliard marta tomosha qilindi. Shuningdek, Markaziy Osiyoda ilk bor yuqori sifatli vizual kontentni jamlagan Milliy mediabank ishga tushirilib, mamlakat haqidagi o‘n minglab foto va videomateriallar ochiq foydalanish uchun taqdim etildi.
Dezinformatsiya — umumiy suverenitetga tahdid
Sherzod Asadov sun’iy intellekt rivojlanib, feyk va dipfeyklar hajmi yil sayin ikki barobarga ortib borayotgan bir vaqtda axborot manipulyatsiyasiga qarshi turish nafaqat tahririyatlar, balki milliy xavfsizlik darajasidagi masalaga aylanganini alohida ko‘rsatib o‘tdi:
«Hech bir milliy media tizimi bunday chaqiriqqa qarshi yolg‘iz o‘zi kurasha olmaydi. Shu nuqtayi nazardan, tarqatilayotgan axborotning haqqoniyligi va uni jamoatchilik fikrini boshqarish yo‘lida suiiste’mol qilinishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun medianing mas’uliyati beqiyosdir. Turli dezinformatsiya va axborot hujumlari davlatlarimiz va xalqlarimiz o‘rtasida tushunmovchilik hamda ixtilof paydo bo‘lishiga sabab bo‘lmasligi kerak.
So‘z ixtilof emas, balki o‘zaro anglashuv manbai bo‘lishi lozim. Zamonaviy medianing birlashtiruvchi missiyasi aynan shunda — jamiyatlarimiz bir-birini yaxshiroq tushunishiga va do‘stona rishtalarni mustahkamlashga xizmat qilishdir».
Hamkorlikning to‘rt ustuvor yo‘nalishi
Fyodor Dostoyevskiyning mashhur so‘ziga ishora qilib, «Harakatdan to‘xtagan OAVda kelajak bo‘lmaydi, demak, bosh vazifa — yaratuvchanlik va hamkorlikdadir», degan g‘oyani ilgari surgan Sherzod Asadov O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi sheriklikning 4 ta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha aniq takliflarni ilgari surdi:
Tajriba va kadrlar tayyorlash: Rossiyaning boy an’analarga ega jurnalistika maktabi hamda O‘zbekistonning rivojlanayotgan jamiyat sharoitida tezkor raqamli transformatsiya borasidagi noyob tajribasini birlashtirish. Bu borada tizimli stajirovkalar, qo‘shma jurnalistika maktablari va umumiy ta’lim platformalarini yaratish taklif qilindi.
Dezinformatsiyaga qarshi birgalikda kurashish: O‘zbekistonda bu borada maxsus ta’lim platformasi yo‘lga qo‘yilib, 11 ming yosh mutaxassis o‘qitilgan. «Yolg‘on haqiqatdan tezroq tarqalayotgan dunyoda faktlarni birgalikda himoya qilish — axborot makonidagi umumiy suverenitetimiz masalasidir», deya ekspertlar salohiyatini birlashtirish va axborotni tekshirishning umumiy standartlarini yaratish tashabbusi bildirildi.
Texnologik sheriklik: Raqamli platformalar, sun’iy intellekt va Big Data bilan ishlashda qo‘shma ishlanmalar yaratish. Bu ikki davlatga global trendlar ortidan quvish emas, balki trendlarni birgalikda belgilash imkonini beradi.
To‘g‘ridan to‘g‘ri aloqalar: Kelishuvlar faqat real, amaliy munosabatlar mavjud bo‘lgandagina samara beradi. Tahririyatlar, jurnalistlar va blogerlar o‘rtasidagi muntazam aloqalar barqaror sheriklikning muhim mozaikasi bo‘lib qolishi zarur.
Do‘st topgan — xazina topar
Prezident matbuot kotibi o‘z nutqini ulug‘ mutafakkir Alisher Navoiyning «Kimki do‘st topsa, xazina topibdi» degan hikmatli so‘zlari bilan yakunladi.
Ta’kidlanganidek, Toshkentdagi ushbu forum ishtirokchilarga ishonchli va istiqbolli hamkorlar topish, mushtarak loyihalarni boshlash va xalqlarimiz o‘rtasidagi ko‘p asrlik do‘stlik aloqalarini yangi amaliy mazmun bilan boyitish uchun muhim start maydoni bo‘lib xizmat qiladi.
Forum ishi to‘rtta yirik panel sessiyasi, kibermakonda axborot xavfsizligi va bolalarni himoya qilish bo‘yicha maxsus seminar hamda B2B muzokaralari bilan davom etmoqda.