Sayt test holatida ishlamoqda!
16 Noyabr, 2026   |   6 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:50
Quyosh
07:12
Peshin
12:13
Asr
15:22
Shom
17:06
Xufton
18:23
Bismillah
16 Noyabr, 2026, 6 Jumadul soni, 1448
Maqolalar

Sovchilik

13.12.2024   16032   5 min.
Sovchilik

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.

 

«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.

Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.

Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).

Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.

Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.

Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.

Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:

«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.

«Ha», dedim.

«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».

Buxoriy rivoyat qilgan.

Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.

Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.

"Baxtiyor oila" kitobidan

Maqolalar
Boshqa maqolalar

Gaz bilan bog‘liq ko‘ngilsiz hodisalardan ehtiyot bo‘laylik!

04.11.2026   51548   5 min.
Gaz bilan bog‘liq ko‘ngilsiz hodisalardan ehtiyot bo‘laylik!

Alloh taolo insoniyatga juda ko‘p ne’matlar berganki, ularni sanab adog‘iga yeta olmaymiz. Shubhasiz, ular ichida eng qimmatli va muhimlaridan biri – hayot, tiriklik va farovonlik ne’matidir.


Musulmon inson o‘zi va yaqinlari jonini hamisha ehtiyot qilishi, sog‘lig‘iga beparvo bo‘lmasligi kerak. Alloh taolo Qur’oni karimda bunday deydi:

﴿وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ﴾

ya’ni: “...o‘z qo‘llaringiz bilan o‘zlaringizni halokatga tashlamangiz! (Barcha ishlarni) chiroyli qilingiz. Albatta, Alloh chiroyli (ish) qiluvchilarni yaxshi ko‘radi” (Baqara surasi, 195-oyat).


Kuz-qish mavsumi kelib, havo harorati pasayib bormoqda. Tabiiyki, aholi o‘z xonadonlarini isitish choralarini ko‘ra boshlaydilar. Elektr isitish asboblari, tabiiy gaz tarmoqlari yoki yoqilg‘ining boshqa turlaridan foydalanadilar.


Afsuski, oxirgi paytlarda yurtimizning turli go‘shalarida mazkur isitish vositalaridan foydalanishda xavfsizlik qoidalariga rioya qilmaslik oqibatida yong‘in hamda tabiiy va is gazidan zaharlanish holatlari bilan bog‘liq favqulodda vaziyatlar sodir bo‘lmoqda. Achinarlisi, bunday voqealar insonlarning turli xil tan jarohati olishi yoki o‘limi bilan yakunlanmoqda.


Ushbu ayanchli holatlar asosan tabiiy gazdan noto‘g‘ri foydalanish, nazoratsiz qoldirishi, isitish qurilmalaridagi nosozliklar sababli yuzaga kelmoqda. Shuningdek, mo‘rilarni yozda (qushlar in qurishidan, chang va qora kuya tushishidan ehtiyot qilish maqsadida) berkitib, isitish mavsumi kelganida e’tiborsiz qoldirish, ya’ni ochish, tozalash, ta’mirlashni
unutish – xonaga is gazining to‘lishiga olib keladi.


Soha mutaxassislarining xabar berishlaricha isitish mavsumi boshlanganiga ko‘p vaqt bo‘lmagan bo‘lsada, shu kunga qadar yurtimizda 10 ga yaqin baxtsiz hodisalar ro‘y bergan bo‘lib, buning natijasida insonlarning sog‘ligi va mol-mulklariga jiddiy ziyon yetgan. Eng achinarlisi – bu baxtsizliklar voyaga yetmagan yosh bolalarning hayotiga zomin bo‘lgan.


Dinimiz har bir sohada inson o‘z joniga talofat yetkazishi mumkin bo‘lgan holatlardan saqlanishi, buning uchun zarur choralar ko‘rishi kerakligi uqtirilgan. Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam:

"أَغْلِقْ بَابَكَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللهِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَفْتَحُ بَابَا مُغْلَقًا وَأَطْفِ مِصْبَاحَكَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ، وَخَمِّرْ إِنَاءَكَ وَلَوْ بِعُودٍ تَعْرِضُهُ عَلَيْهِ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ، وَأَوْكِ سِقَاءَكَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ"  

(أَخْرَجَهُ الامَامُ البُخَارِيُّ وَالاِمَامُ مُسْلِمٌ وَالامَامُ أَبُو دَاوُدَ وَالامَامُ التِّرْمِذِي عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ رضي الله عنه)

ya’ni: “Eshigingni Allohni ismini aytib qulfla. Chunki shayton qulflangan eshikni ocholmas. Allohni ismini aytib chirog‘ingni o‘chir. Allohni ismini aytgan holda idishingni ustini garchi bir cho‘pni ko‘ndalang qo‘yish bilan bo‘lsa-da yopib qo‘y, meshingni (og‘zini) bog‘lab qo‘y”, – deganlar. 


Boshqa rivoyatda esa:

“...Yotishdan oldin chiroq (fonus)larni o‘chiring. Sababi sichqon pilikni olib, xonadon sohiblarini yoqib yuborishi mumkin” (Imom Buxoriy, Imom Muslim, Imom Abu Dovud va Imom Termiziylar Jobir ibn Abdulloh raziyallohu anhudan rivoyat qilishgan).


Ushbu hadisda bir qancha foydali maslahatlar berilmoqda. Ayniqsa, xonadonda yong‘in kelib chiqmasligi uchun ehtiyot chorasini ko‘rish lozimligi ta’kidlanmoqda.


Shunday ekan is gazidan zaharlanish hamda gaz chaqnash bilan bog‘liq favqulodda vaziyatlarni oldini olish, yuzaga kelish omillarini bartaraf etishga har birimiz e’tibor qaratishimiz lozim bo‘ladi.


Shuni ham alohida ta’kidlash lozimki, ozgina beparvolik nafaqat o‘zimiz, balki oila a’zolarimiz, qo‘shnilarimiz va boshqalarga zarar yetkazishi mumkin. Zero, dinimiz o‘zgalarga zarar berish emas, balki, yaxshilik va ezgu ishlarda ko‘makchi bo‘lishga buyuradi. Bu haqda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam:

" لا ضرر ولا ضرار "

)رواه ابن ماجه والدارقطني عن أبي سعيدٍ الخدري رضي الله عنه(

ya’ni: “(Islomda) zarar ko‘rish ham zarar berish ham yo‘q”, – dedilar (Imom Ibn Moja va Imom Doraqutniy Abu Saiyd al-Xudriy raziyallohu anhudan rivoyat qilishgan).


Demak, yuqoridagi oyat va hadislardan ma’lum bo‘ladiki, har bir musulmon inson, avvalo, o‘zi va ahli oilasini, qolaversa, qo‘ni-qo‘shnilari, yoru do‘stlarini hayotini xavf ostiga qo‘yishdan saqlanishi lozim.


Alloh taolo xonadonlarimizni va oila a’zolarimizni turli ofatlardan O‘zi panohida asrasin. 

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati