Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Noyabr, 2026   |   7 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:51
Quyosh
07:13
Peshin
12:13
Asr
15:21
Shom
17:05
Xufton
18:22
Bismillah
17 Noyabr, 2026, 7 Jumadul soni, 1448
Maqolalar

Sovchilik

13.12.2024   16127   5 min.
Sovchilik

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.

 

«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.

Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.

Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).

Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.

Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.

Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.

Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:

«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.

«Ha», dedim.

«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».

Buxoriy rivoyat qilgan.

Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.

Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.

"Baxtiyor oila" kitobidan

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Is gazi ofatidan saqlanish bo‘yicha dinimiz ko‘rsatmasi qanday?

02.11.2026   53937   4 min.
Is gazi ofatidan saqlanish bo‘yicha dinimiz ko‘rsatmasi qanday?

Ayni kunlarda internet va ijtimoiy tarmoqlarda turli hududlardagi is gazidan zaharlanish oqibatida vafot etgan hamyurtlarimiz haqidagi xabarlarni o‘qib, chuqur o‘yga tolasan kishi.


Favqulodda vaziyatlar vazirligi statistik ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilda 9,9 mingta, 2025 yilning 9 oyida 7,1 mingta yong‘in holati qayd etilgan. Shu bilan birga, yong‘inlarda halok bo‘lganlar soni ham 2024 yildagi 151 kishidan 2025 yilning 9 oyida 43 kishigacha kamaydi.

 

Ushbu noxush holatlarning barchasini o‘ziga xos sabablari bor. Sovuq kunlarda har bir oila xonadonini isitish maqsadida turli moslamalaridan foydalanadi. Ularning orasida qo‘lbola, nosoz yoki yaroqsiz holatdagi uskunalardan foydalanayotganlar ham bor. Bu esa noxush vaziyatlar kelib chiqishiga sabab bo‘layotgani achinarli hol.

 

Musulmon odam o‘zini va ahlini xavfdan asrashi va buning uchun e’tiborsizlik qilmay oldini olish choralarini puxta qilmog‘i lozim. Zero, Nabiy sallollohu alayhi va sallam: “Alloh birortangiz biror ishni qilganda uni puxta qilishini yaxshi ko‘radi”, deganlar (Abu Ya’lo rivoyati, “Majma’u-z-zavoid”; Suyutiy, “Al-jome’ as-sag‘ir”).

 

Agar kishi o‘z ehtiyot choralarini ko‘rmasa va unga zarar yetsa, mazkur holatda boshqa kimsa aybdor bo‘lmaydi. Chunki bu haqda Rasululloh sallollohu alayhi vasallam shunday marhamat qilganlar:

“Kimki uyning atrofi panjara bilan o‘ralmagan tomida yotsa va unga biror kor-hol bo‘lsa, boshqalar bunga javobgar bo‘lmaydi” (Imom Abu Dovud rivoyati, Sunan, 5041, Sahihul Jome’, 6113, uning Avnul Mabuddagi sharhi, 13/384). Buning sababi uxlab yotgan kishi uyqusida ag‘darilishi mumkin va agarda panjara bo‘lmasa, yiqilib tushib, o‘lishi mumkin.

 

Bunday holatda uning o‘limida hech kim aybdor bo‘lmaydi yoki uning loqaydligi shunga olib keldiki, Alloh uni O‘z himoyasidan mahrum etdi, chunki u oldindan kerakli ehtiyot choralarni ko‘rmadi.

 

Rasululloh sallollohu alayhi vasallam: “Quyosh botgandan so‘ng bolalaringizni uyda tutib turinglar, chunki shaytonlar shu paytda qo‘zg‘aladilar. So‘ngra kechqurundan bir soat o‘tsa, bolalaringizni qo‘yib yuboring, eshiklaringizni berkiting va Alloh nomini zikr qiling, bir cho‘p qo‘yib bo‘lsada xumdonlaringiz og‘zini berkiting va Alloh nomini zikr qiling, chirog‘laringizni o‘chiring” (Imom Buxoriy rivoyati, Fatx, 10/88-89).

 

Imom Muslim rivoyatida esa Rasululloh sallollohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Eshiklaringizni berkiting, idishlaringiz ustini yoping, chirog‘laringizni o‘chiring va bog‘ichlaringizni mahkam tugunlang (ya’ni xumdonlaringizni ustini yoping – u zamonlarda odamlar xumdon og‘ziga matoh yopib, uni tugunlab bog‘lashardi), chunki shayton berkitilgan eshikni ocholmaydi, usti yopilgan narsani ocholmaydi, siz bog‘lagan tugunni yecholmaydi. Va sichqon yong‘in chiqarolmaydi (ya’ni chirog‘ni ag‘darib, uyda yong‘in chiqarish ma’nosida)” (Imom Ahmadning Musnaddagi rivoyati, 3/103; Sahihul Jome’, 1080).

 

Yana bir hadisda esa Payg‘ambar sallollohu alayhi vasallam shunday dedilar: “Uxlashga yotayotganingizda uydagi olovni yoniq holda qoldirmang” (Imom Buxoriy rivoyati, Fatx, 11/85).

 

Demak, musulmon odam har bir ishda avvalo ehtiyot choralarni ko‘rib, o‘zi va o‘zgalarga zarar yetmaydigan tarzda sabablarini qilib so‘ngra Allohdan panoh so‘rashi lozim.

 

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Bir kishi “Yo Rasululloh, (ulovimni) tushovlab turib tavakkal qilaymi yoki qo‘yvorib tavakkal qilaymi?” dedi. Bas, u zot: “Uni tushovlab turib keyin tavakkal qil” dedilar” (Imom Termiziy rivoyati).

 

Bu hadisi sharifdan tavakkal qilish bilan birga sabab bo‘ladigan ishlarni ham puxta ravishda olib borish lozimligi kelib chiqadi. Chunki tavakkal qalb ishi, bu narsa bandaning qalbiga, niyati va e’tiqodiga bog‘liq amal. Voqelikdagi ishlarning yuzaga kelishi esa Alloh taolo tomonidan jismga va uning a’zolarining amaliga bog‘liq qilingan.

 

O‘zbekiston musulmonlari idorasi

Matbuot xizmati

 

Maqolalar