Sayt test holatida ishlamoqda!
19 Noyabr, 2026   |   9 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:53
Quyosh
07:11
Peshin
12:14
Asr
15:19
Shom
17:04
Xufton
18:19
Bismillah
19 Noyabr, 2026, 9 Jumadul soni, 1448
Maqolalar

Sovchilik

13.12.2024   16530   5 min.
Sovchilik

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.

 

«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.

Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.

Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).

Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.

Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.

Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.

Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:

«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.

«Ha», dedim.

«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».

Buxoriy rivoyat qilgan.

Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.

Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.

"Baxtiyor oila" kitobidan

Maqolalar
Boshqa maqolalar

Korrupsiya va poraxo‘rlik - jamiyat kushandasi

23.06.2026   20688   4 min.
Korrupsiya va poraxo‘rlik - jamiyat kushandasi

Islom dini adolat va halollik ustiga qurilgan. Jamiyatda adolat mezonlarini buzuvchi, insonlar haqqini poymol qiluvchi eng xatarli illatlardan biri bu — korrupsiya (fasod) va poraxo‘rlik (rishvat) dir.

  1. Pora — La’natga , yurtni inkirozga olib boruvchi va odamlar orasidagi adovatga sabab bo‘luvchi amaldir.

Dinimizda birovning haqqini nohaq yo‘l bilan yeyish qat’iyan man etilgan. Pora berish va olish Allohning rahmatidan uzoqlashishga olib keladi.

Hadisi sharifda shunday deyiladi: ​

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رضي الله عنهما قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّاشِيَ وَالْمُرْتَشِيَ.

Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam pora beruvchini ham, pora oluvchini ham la’natladilar" (Abu Dovud va Termiziy rivoyati)

La’nat — bu Allohning rahmatidan quvilish demakdir. Bu illat bilan shug‘ullanuvchi kimsa nafaqat dunyoda, balki oxiratda ham rasvolikka yuz tutadi.

  1. ​Botil yo‘l bilan mol yeyishning haromligi

Korrupsiya orqali topilgan mablag‘ — harom luqmadir. Qur’oni karimda insonlar bir-birlarining mollarini nohaq o‘zlashtirishidan qaytarib shunday deyiladi: 

​وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ.
 

"Mollaringizni oralaringizda botil yo‘l bilan yemang. Va bilib turib odamlarning mollaridan bir qismini gunoh yo‘li bilan yeyishingiz uchun uni hukkamolarga (pora qilib) tutmang" (Baqara surasi, 188-oyat).

  1. ​Davlat mulkiga xiyonat (G‘ulul)

Korrupsiyaning eng yomon ko‘rinishlaridan biri — bu mansabni suiiste’mol qilish va davlat (xalq) mulkini talon-toroj qilishdir. Bu islom huquqida «g‘ulul» deb ataladi.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytganlar:


​مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ عَلَى عَمَلٍ فَرَزَقْنَاهُ رِزْقًا فَمَا أَخَذَ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ غُلُولٌ

​"Biz kimni bir ishga tayinlasak va unga maosh belgilasak, u o‘sha maoshdan tashqari nima olsa, bu xiyonat (g‘ulul)dir".

Poraxo‘rlikning jamiyatga yetkazadigan zararlari:

Adolatsizlik: Layoqatli insonlar qolib, poraxo‘rlar yuqoriga chiqadi, bu esa iqtidorlarning so‘nishiga olib keladi.

Barakaning uchishi: Harom aralashgan jamiyatda xotirjamlik, tinchlik va rizq barakasi bo‘lmaydi.

Zulm: Kambag‘al va haqdor insonlarning huquqlari puldorlar tomonidan poymol bo‘ladi.

Duoning ijobat bo‘lmasligi: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam harom luqma yegan insonning duosi qabul bo‘lmasligi haqida ogohlantirganlar.

Xulosa

So‘nggi yillarda mamlakatimizda korrupsiyaning oldini olish, uning sabab va omillarini bartaraf etish hamda aholining huquqiy ongini yuksaltirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Davlat organlari faoliyatida ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash, raqamli texnologiyalarni joriy etish, davlat xizmatlarini soddalashtirish kabi chora-tadbirlar korrupsiya xavfini kamaytirishga xizmat qilmoqda.

Poraxo‘rlik faqat bir shaxs yoki tashkilotga emas, balki butun jamiyatga zarar keltiradi. U ishonch muhitini zaiflashtiradi, halol mehnat va adolat tamoyillariga putur yetkazadi. Shu bois har bir fuqaro korrupsiyaga qarshi murosasiz munosabatda bo‘lishi, qonunlarga rioya qilishi va jamiyatda halollik qadriyatlarini mustahkamlashga hissa qo‘shishi zarur.

Pora va korrupsiya nafaqat qonunbuzarlik, balki katta ma’naviy jinoyatdir. Musulmon kishi o‘z mehnati, halol kasbi va taqvosi bilan yashashi lozim. Zero, harom bilan to‘plangan boylik do‘zax oloviga otuvchi vositadir.

Poklik va halollik - iymon belgisi.

Saydullo Yaminov, 
Mingbulok tumani  “Mulla Nazar Oxun” jome masjidi noib imomi