Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.
Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.
Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.
عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).
Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.
Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.
Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.
Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:
«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.
«Ha», dedim.
«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».
Buxoriy rivoyat qilgan.
Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.
Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.
"Baxtiyor oila" kitobidan
Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikistondan «Umra+» dasturi orqali O‘zbekistonga kelayotgan xorijiy ziyoratchilar uchun Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Islom sivilizatsiyasi markaziga bepul ma’rifiy tashriflar tashkil etilmoqda. Mehmonlar muqaddas qadamjolarga yo‘l olishdan avval Markaz ekspozitsiyalari orqali buyuk allomalar merosi, islom sivilizatsiyasining ilm-fan taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi hamda Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlarida shakllangan ilmiy an’analar bilan tanishmoqda. Tashkilotchilar kelgusida Malayziya va Indoneziyadan ham ziyoratchilarni jalb etishni rejalashtirmoqda, xabar bermoqda iccu.uz.
O‘zbekistonda ziyorat turizmini tarixiy-madaniy meros bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan «Umra+» dasturi doirasida xorijiy mehmonlar uchun yangi ma’rifiy imkoniyatlar yaratilmoqda. Dastur orqali mamlakatga tashrif buyurayotgan ziyoratchilarning Islom sivilizatsiyasi markazi bilan tanishuvi ularning sayohat dasturiga kiritilgan.
Tashriflar davomida Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikistondan kelgan mehmonlarga O‘zbekiston hududida shakllangan qadimiy sivilizatsiyalar, buyuk muhaddislar, mutafakkirlar va qomusiy olimlarning ilmiy-ma’naviy merosi haqida ma’lumot berilmoqda.
Markazning tarixiy ekspozitsiyalari orqali ziyoratchilar islom sivilizatsiyasi taraqqiyotida Movarounnahrning tutgan o‘rni, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlaridagi ilmiy yuksalish, shuningdek, ajdodlarimizning matematika, astronomiya, tibbiyot, diniy ilmlar va boshqa sohalarga qo‘shgan hissasi bilan tanishish imkoniga ega bo‘lmoqda.
Mazkur yondashuv ziyorat safarlarini faqat tarixiy qadamjolarni ziyorat qilish bilan cheklamasdan, ularning ilmiy va ma’naviy ahamiyatini chuqurroq anglashga qaratilgan dasturlar bilan boyitish imkonini beradi.
«Umra+» xalqaro turizm assotsiatsiyasi bosh direktori Nuriymon Abulhasanning ta’kidlashicha, Islom sivilizatsiyasi markaziga tashkil etilayotgan tashriflar dasturning muhim ma’rifiy yo‘nalishlaridan biriga aylangan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, ziyoratchilar Markazda tarixiy meros va buyuk allomalar haqida keng qamrovli ma’lumot olib, keyingi ziyorat manzillariga yanada boy bilim va tasavvur bilan yo‘l olmoqda. Ayniqsa, xorijiy mehmonlar uchun Markazga bepul kirish imkoniyati yaratilgani dastur tashkilotchilari tomonidan ijobiy baholanmoqda. Nuriymon Abulhasanning ma’lum qilishicha, «Umra+» dasturi doirasidagi tashabbuslar Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan cheklanib qolmasligi rejalashtirilmoqda. Assotsiatsiya kelgusida Malayziya va Indoneziyadan keladigan ziyoratchilarning ham Islom sivilizatsiyasi markaziga tashriflarini tashkil etish ustida ish olib bormoqda.
Mazkur rejalar O‘zbekistonda «Umra+» ziyorat turizmini rivojlantirishga qaratilgan davlat dasturi bilan hamohangdir.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 9 yanvardagi 6-son qaroriga muvofiq, 2026–2027 yillarda Malayziya va Indoneziyadan ziyorat turizmi yo‘nalishida keluvchilar sonini 100 ming nafarga yetkazish maqsad qilingan.
Hukumat dasturida xalqaro ziyorat yo‘nalishlarini kengaytirish, turoperatorlarni rag‘batlantirish, sayyohlik infratuzilmasini takomillashtirish va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini xorijiy bozorlarda keng targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratilgan.
Markazga tashrif davomida mehmonlar O‘zbekistonning buyuk tarixi, birinchi va ikkinchi Renessansga asos solgan olim-u ulamolarimiz haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lib, ular haqidagi batafsil ma’lumotlarni o‘rganib, shundan so‘ng muqaddas ziyoratlarga borishlari uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda.
Bugungi kunda Qirg‘iziston, Qozog‘iston va qo‘shni Tojikistondan kelayotgan ziyoratchilarni aynan mana shu Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelyapmiz. Bu borada Turizm qo‘mitasi biz bilan yaqindan hamkorlik qilmoqda. Ziyoratchilar uchun ko‘plab qulayliklar yaratilishida bevosita ishtirok etmoqda.
Shu munosabat bilan, “Umra+” ziyorati orqali O‘zbekistonga kelayotgan xorijiy mehmonlar Islom sivilizatsiyasi markaziga bepul kirish imkoniyatiga ega ekanidan juda ham xursandmiz va mamnunmiz, — dedi Nuriymon Abulhasan.
Uning ta’kidlashicha, ekspozitsiyalardagi ma’lumotlarning ko‘lami, tarixiy jarayonlarning izchil yoritilishi va buyuk allomalar merosining yaxlit taqdim etilishi xorijiy ziyoratchilarda katta qiziqish uyg‘otmoqda.
Markaziy Osiyodan kelayotgan ziyoratchilar uchun yo‘lga qo‘yilgan tashriflar va Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari bilan bog‘liq istiqbolli rejalar esa O‘zbekistonning ziyorat turizmi yo‘nalishidagi xalqaro aloqalarini kengaytirishga qaratilgan tashabbuslarning amaliy ko‘rinishidir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati