Ulamolar mavlid haqida
Ulamolarning mavlid borasidagi fikrlari xakida ma’lumot axtarish davomida birinchi bulib Ahmad ibn Muhammad ibn Ali ibn Hajar Haytamiyning mashhur «Tuhfatul muhtoj fi sharhil minhoj» kitobidagi matn e’tiborimni tortdi. Uni o‘qib chikkach, mazkur ma’lumotlarni maqsadni bayon qilish uchun yetarli deb bilib, boshqalarini axtarishdan voz kechdim. Mazkur matnni siz muhtaramlarning e’tiboringizga havola qilishni ma’qul deb topdim. Chunki mazkur matndan ko‘p narsalarni anglab olish imkoni bor ekan. Jumladan, mavlid haqida bahs yuritgan ulamolarning vakillari haqida ham ma’lumot olish mumkin.
Mazkur matn boshidan-oxirigacha mashhur alloma, hofiz Jaloliddin Suyutiy rahmatullohi alayhga oid bo‘lib, biz nomini aytib o‘tgan kitob egasi Ibn Hajar Haytamiy u kishidan to‘liq kuchirgan.
Matnni e’tiboringizga havola qilishdan oldin unda nomi zikr qilingan va mavlidni qo‘llab-quvvatlagan ulamolar haqida qisqacha ma’lumot berib o‘tsak, masalani anglab yetishga yordam berar, degan umiddamiz.
Hofiz Jaloliddin Abu Fazl Abdurrahmon ibn Abu Bakr ibn Muhammad Suyutiy Shofe’iy. Muhaqqiq va mashhur olim. G‘oyatda mashhur va foydali kitoblar muallifi. Hijriy 849 sananing rajab oyida tavallud topgan. Sakkiz yoshligida Qur’onni xatm qilgan. Ko‘plab matnlarni yod olgan. Yozgan kitoblarining soni besh yuztadan oshgan. Kitoblarining shuhrati haqida gapirishning hojati ham yo‘q.
Bu zot o‘z zamonasining hadisga oid barcha ilmlarida ham peshqadam bo‘lgan. U kishi ikki yuz ming hadisni yoddan bilgan va «Yana boshqalarini topsam, yodlar edim», degan. Qo‘shimcha tarzda aytadigan bo‘lsak, hammaga ma’lum va mashhur «Jalolayn» tafsirining ikki muallifidan biri huddi shu imom Jaloliddin Suyutiy bo‘ladilar.
Endi Ahmad ibn Muhammad ibn Aliy ibn Hajar Haytamiyning mashhur «Tuhfatulmuhtoj fi sharhil-minhoj» kitobidagi matnni sharhlashga o‘taylik. Sharhdan ajrab turishi uchun matnning ostiga chiziq qo‘ydik.
«Hofiz Suyutiyning fatvolarida, «Valiyma» bobida rabi’ul-avval oyida mavlidun-Nabiy qilish haqida, uning shar’iy hukmi, bu ish yaxshimi, yomonmi, qilgan odamga savob bo‘ladimi, yo‘qmi, shu haqda so‘raldi.
U kishi quyidagi javobni berdi:
«Mening javobim shuki, aslida odamlar jamlanib, muyassar bo‘lganicha Qur’on tilovat qilinsa, Nabiy sollallohu alayhi vasallam ishlarining avvalida bo‘lgan xabarlar, u zotning tug‘ilishlarida sodir bo‘lgan mo‘jizalar rivoyat qilinsa va oxirida ularga yegulik ulashilib, bunga boshqa narsalar ziyoda qilinmay tarqalib ketiladigan bo‘lsa, bu ish bid’ati hasanadir.
Uni qilgan odamga Nabiy sollallohu alayhi vasallamni ulug‘lagani, u zotning mavlidlari munosabati ila xursandchilik izhor qilgani uchun savob beriladi».
Hofiz Jaloliddin Abu Fazl Abdurrahmon ibn Abu Bakr ibn Muhammad Suyutiy Shofe’iy rahmatullohi alayhning mavlid haqidagi bu fatvolaridan bir necha xulosalar chiqarib olamiz.
1. Mavlid bid’ati hasanadir.
Mavlidda quyidagi ishlarni qilishga ruxsat beriladi:
2. Qur’on tilovati.
Iloji bo‘lsa, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam haqlaridagi oyatlarni o‘qib, har qavm o‘z tilida tafsir qilsa, juda ham yaxshi bo‘ladi.
3. Nabiy sollallohu alayhi vasallam ishlarining avvalida bo‘lgan xabarlarni rivoyat qilish.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning tug‘ilish davrlaridagi jaholat holatini, u zotning xayr-baraka bo‘lib tug‘ilganlariga oid sahih rivoyatlarni o‘qib, tarjima va sharh qilib berilsa, xalq ommasi kerakli ma’lumotni olgan bo‘ladi.
4. U zotning tug‘ilishlarida sodir bo‘lgan mo‘jizalarni rivoyat qilish.
Bunda asossiz, mubolag‘ali va to‘qima xabarlardan ehtiyot bo‘lish lozim. Ba’zi kitoblarda ana shunday narsalar aralashib qolganini unutmaslik kerak. Hadis va ishonchli siyrat kitoblarida kelgan xabarlarning o‘zi yetarli.
5. Oxirida yegulik ulashish.
Bunda ham haddan oshmaslik, isrof va noshar’iy narsalarga yo‘l qo‘ymaslik lozim.
6. Boshqa narsalarni ziyoda qilmay tarqalib ketish.
Ya’ni yuqorida zikr qilingan narsalardan ortiqcha ish qilmaslik kerak. Ba’zilar «Bundan boshqa nima bo‘lishi mumkin», deyishlari mumkin. Boshqa yerlarda, xususan, arablarda mavlid marosimlarida turli bid’at va xurofot ishlar paydo bo‘lgan. Shuning uchun ham imom Jaloliddin Suyutiy bu shartni alohida ta’kidlamoqdalar.
7. Mavlid qilgan odamga savob berilishi.
Bu savob mavlid qilgan odam Nabiy sollallohu alayhi vasallamni ulug‘lagani, u zotning mavlidlari munosabati ila xursandchilik izhor qilgani uchun beriladi.
Keyin yana quyidagilarni zikr qilgan:
«Buni birinchi bo‘lib qilgan shaxs Irbil hukmdori Malik Muzaffar bo‘lgan. Uning huzuridagi mavlidga ulamo va so‘filarning a’yonlari hozir bo‘lar edi. So‘ngra Hofiz Abul Xattob ibn Dihya unga (Malik Muzaffarga) atab mavlidun-Nabiy haqida bir kitob tasnif qildi va «Tanvir fii mavlidi bashirin-nazir» deb nomladi».
Imom Jaloliddin Suyutiyning ma’lumotlari bo‘yicha birinchi bo‘lib mavlid marosimini tashkil qilgan odam Irbil hukmdori Malik Muzaffar bo‘lgan.
Bu gapni boshqa ulamolar ham qo‘llab-quvvatlaydilar. Shayx Muhammad Zakiy Ibrohim «Abjadiyyatu tasavvufil islomiy» nomli kitobda quyidagilarni aytadi:
«Mavlidun-Nabiyni birinchi bo‘lib nishonlagan shaxs Malik Muzaffar (Tog‘ril) Iroqdagi Irbilning podshohi bo‘lgan. U bu ishni imom Abu Shoma va boshqa ulamolarning roziligi bilan qilgan».
Dastlabki mavlid marosimlari katta ulamolar va so‘fiylar huzurida bo‘lgani alohida e’tiborga sazovordir.
Yana mavlid haqida kitoblar yozilgani ham bejiz emas.
«So‘ngra molikiylarning keyingilaridan Fokihoniy nomi bilan mashhur bo‘lgan shayx Tojiddin Umar ibn Ali Lahmiy Sakandariy mavlidun-Nabiyning yomon bid’at ekanini da’vo qilib chiqdi va bu haqda «Al-Mavrid fil kalami ’ala amalil-mavlid» degan kitob yozdi».
Demak, o‘sha vaqtda oz bo‘lsa-da, mavlidga qarshi chiqqanlar va hatto bu masalada kitob yozganlar bo‘lgan ekan.
«Hofiz Abu Xattob o‘sha kitobni avval to‘liq ko‘chira turib, keyin birma-bir chiroyli tanqid qildi va balog‘atli raddiyalar berdi. Alloh bunday Hofizning xayrini bersin!»
Mavlidga qarshi bo‘lganlarga o‘z o‘rnida va qoyillatib ilmiy javob hamda raddiyalar berilgan ekan.
«Asrning hofizi bo‘lmish shayxulislom Abu Fazl Ahmad ibn Hajardan mavlid haqida so‘raldi. U kishi quyidagi javobni berdi:
«Mavlidning asli bid’at bo‘lib, u haqda birinchi uch asrdagi salafi solihlardan hech narsa naql qilinmagan. Lekin, shu bilan birga, bu ish yaxshiliklarni ham, unga zid bo‘lgan narsalarni ham o‘z ichiga olgan. Bas, kim yaxshiliklarini olib, yomonliklaridan chetda bo‘lsa, bid’ati hasana bo‘ladi. Kim bunday qilmasa, aksi bo‘ladi».
Avvalo, butun boshli bir asrning hofizi bo‘lmish shayxulislom Abu Fazl Ahmad ibn Hajar kimligini bilib olaylik.
Bu zot hofiz, shayxulislom Abu Fazl Shahobiddin Ahmad ibn Aliy ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Aliy ibn Ahmad ibn Hajar Asqaloniy bo‘lib, hijriy 773–852, milodiy 1372–1449 yillarda yashab o‘tgan. Hofiz Ibn Hajar Asqaloniyning hadis, tarix, fiqh, adabiyot, usulud-din va usulul fiqh bo‘yicha yozgan kitoblari bir yuz ellikdan ziyoddir. Jumladan, butun dunyoga mashhur «Fathul Boriy sharhu sahihil Buxoriy» kitobi ham Hofiz Ibn Hajar Asqaloniyning qalamiga mansubdir. U kishining «Isoba fi tamyizis-sahoba» kitobi ham o‘z bobida tengi yo‘q kitoblardan hisoblanadi.
Hofiz Ibn Hajar Asqaloniyning mavlid haqidagi gaplari ham bu borada asos bo‘ladigan gaplardandir. Ulardan quyidagi foydalarni olamiz:
1. Dastlabki uch asrda mavlid bo‘lmagani.
2. O‘sha vaqtdagi mavlidlarda yaxshi va yomon narsalar aralash bo‘lgani.
3. Mavlidning yaxshiliklarini olib, yomonliklaridan chetda bo‘linsa, bid’ati hasana bo‘lishi.
4. Mavliddan ko‘zlangan yaxshi maqsadlardan boshqa narsani aralashtirib bo‘lmasligi.
Imom Jaloliddin Suyutiy gaplarining davomida yana quyidagilarni aytadi:
«Shu bilan birga, bu ishning sobit asosi menga ravshan bo‘ldi:
Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi:
«Nabiy sollallohu alayhi vasallam Madinaga kelib, yahudiylarning Ashuro kuni ro‘zasini tutayotganini ko‘rdilar va: «Bu nima?» deb so‘radilar.
«Bu solih kundir. Bu – Alloh Banu Isroilni dushmanidan qutqargan kun. O‘shanda Muso uning ro‘zasini tutgan», deyishdi. U zot sollallohu alayhi vasallam: «Men Musoga sizlardan ko‘ra haqliroqman», dedilar va uning ro‘zasini tutdilar, (boshqalarga ham) tutishni buyurdilar».
Buxoriy va Muslim rivoyat qilishgan.
Mana shundan muayyan kunda bergan ne’mati va baloni rad qilgani uchun Allohga shukr qilish hamda buni har yili o‘sha kunda takrorlab turish joizligi istifoda qilinadi. Allohga shukr bajo keltirish sajda, ro‘za, sadaqa va tilovat kabi turli ibodatlar bilan ado etiladi. Rahmat nabiysi bo‘lmish Nabiyimizning dunyoga kelishlaridan ham ulug‘ ne’mat bormi? Ashuro kunini Muso alayhissalomga ne’mat ato etilgan kun sifatida nishonlanganidek, mavlid uchun ham tayinli bir kunni ixtiyor qilish joiz bo‘ladi. Kim aynan buni mulohaza qilmasa, oyning qaysi kunida bo‘lsa ham mavlid qilaveradi. Ba’zi birlar bundan ham keng olib, yil bo‘yi qiladilar. Bular mavlidning asliga tegishli gaplardir.
Endi o‘sha kunda qilinadigan amallarga keladigan bo‘lsak, ular shukr ma’nosini anglatadigan, avval aytib o‘tganimiz tilovat, sadaqa, taom ulashish, Nabiyni madh etuvchi va qalblarni junbushga keltiradigan zohidona she’rlar o‘qish, yaxshilik va oxirat uchun zarur ishlarni qilishdan iborat bo‘lishi lozim.
Ammo samo’ va lahv narsalar haqida shuni aytish lozimki, hursandchilikka sabab bo‘ladigan muboh narsalar bo‘lsa, hech qisi yo‘q. Lekin harom va makruh narsalardan va yaxshilikka xilof bo‘lganlaridan tiyilish kerak.
Imom Jaloliddin Suyutiy mavlidning savobli ish ekaniga, uni qilish joiz ekanligiga hadisi sharifdan dalil keltirmoqdalar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yahudiylar nishonlab kelgan Ashuro kunini «Biz ham kelasi yili shu kuni ro‘za tutamiz», deb qabul qilishlarini mavlid kabi amallarni joriy qilish joizligiga asos qilish mumkinligini aytmoqdalar.
Shu bilan birga, Imom Jaloliddin Suyutiy mavlidning asli, uni qachon qilish mumkinligi va unda qilinadigan va qilinmaydigan amallar bo‘yicha ham umumiy qoida bo‘ladigan iboralarni keltirmoqdalar. Mavlid qilish tarafdorlari bu iboralarni yaxshilab o‘rganishlari va ularga amal qilishlari lozim.
So‘ngra zikr qilindiki, Hofiz Ibn Nosiriddin o‘zining «Virdis-sodiy fii mavlidil hodiy» nomli kitobida quyidagilarni aytadi:
«Sahih qavlda aytilishicha, har dushanba kuni Abu Lahabning do‘zahdagi azobi yengillatiladi, chunki u shu kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning tug‘ilganlaridan quvonib, cho‘risi Suvaybani ozod qilgan.
She’r:
Ikki qo‘li qurisin deb qarg‘ish olgan bir kofir
Jahannamda abadul abad qoladgan bo‘lsa ham,
Ahmad tug‘ilganidan shod bo‘lgandi baribir,
Shunga har dushanbada azobi bo‘larkan kam.
Endi o‘zing bilaver, Mustafo deb bir umr
Shod bo‘lgan mo‘minga ne ajru sharaf bo‘lar jam?»
Yukorida keltirilgan ma’noni imom Buxoriyning «Sahih»larida ham topamiz:
«Urva aytadi: «Suvayba Abu Lahabning cho‘risi bo‘lgan. Abu Lahab uni ozod qilgan. Shunda u Nabiy sollallohu alayhi vasallamni emizgan. Abu Lahab o‘lganidan keyin uning ahllaridan biri uni tushida juda yomon holda ko‘rib, «Senga nima bo‘ldi?» deb so‘ragan. Abu Lahab unga «Sizlardan ajralganimdan keyin Suvaybani ozod qilganim uchun tashnaligim biroz qondirilganidan boshqa yaxshilik ko‘rmadim», degan.
Imom Badriddin Ayniy ushbu rivoyatning sharhida: «Suhayliyning zikr qilishicha, Abbos roziyallohu anhu shunday degan:
«Abu Lahab o‘lganidan bir yil o‘tib, tushimda uni juda ham yomon ahvolda ko‘rdim. U menga «Sizlardan ajralganimdan keyin hech bir rohat ko‘rmadim. Faqatgina har dushanba kuni azobim yengillatilmoqda», dedi. Buning sababi shuki, Nabiy sollallohu alayhi vasallam dushanba kuni tug‘ilganlar, Suvayba Abu Lahabga u zotning mavlidlarini suyunchilagan, shuning uchun Abu Lahab uni ozod qilgan».
Boshqa ulamolar ham mavlid qilish joizligiga turli dalillar keltirganlar. Ammo biz yuqorida zikr qilinganlari bilan kifoyalanamiz. Xulosa shuki, ummatning ulkan ulamolari mavlidning joizligini ta’kidlaganlar hamda kerakli hujjat-dalillarni taqdim qilganlar.
Xo‘sh, unday bo‘lsa nima uchun biz ushbu masalada hilof qilamiz?
Mavlidga ruxsat bergan ulug‘ ulamolarning dalil-hujjatlariga qaramay, mavlidga qarshilarning gaplari ba’zi noshar’iy ishlarni ro‘kach qilishdan boshqa narsa emasligiga qaramay, bir toifa vatandoshlarimiz mavlidga ashaddiy ravishda qarshi chiqishni o‘zlarining asosiy mas’uliyatlari deb biladilar. Ular «Mavlid bid’atdir, u Rasululloh sollallohu alayhi vasallam va salafi solihlarning davrida yo‘q edi, keyin paydo bo‘lgan yangi narsa, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Ishlarning eng yomoni yangi paydo bo‘lganlaridir. Har bir yangi chiqqan ish bid’atdir. Har bir bid’at zalolatdir. Barcha zalolat do‘zahdadir», deganlar. Kim mavlid qilsa, u bo‘ladi, bu bo‘ladi», deb takrorlashdan charchamaydilar.
O‘z-o‘zidan «Bundan nima foyda bor?» degan savol paydo bo‘ladi. Xilofchi toifa bu savolga nima deb javob beradi, bilmaymiz. Ammo o‘zimiz bu haqda o‘ylab ko‘raylik.
Mavlid masalasida xilofchi toifaning barcha gaplarini qabul qildik, deb faraz qilaylik. Bid’atning yaxshisi yo‘q, hammasi zalolat, deylik. Musulmon ummatining barchasi qadimdan hozirgacha ittifoq qilib kelgan buyuk haqiqatni inkor qilib, shariatga Qur’on va Sunnatdan boshqa manba yo‘q ham deylik. Shunga binoan, mavlidni ham hech narsaga arzimaydigan narsa deylik.
Ammo «Ummatning e’tiborli ulamolari ixtilof qilgan masalada talashib-tortishish mumkin emas», degan qoidaga nima deymiz?
«Ittifoq qilgan narsamizda hamkorlik qilamiz. Ixtilof qilgan narsamizda bir-birimizning uzrimizni qabul qilamiz», degan buyuk qoida nima bo‘ladi?!
Axir Allohga da’vat qilish, amri ma’ruf va nahiy munkarning bosh odoblaridan biri ummat munkarligiga ijmo’ qilgan narsaga qarshi birgalikda kurashib, musulmonlar ixtilof qilgan ijtihodiy masalalarga sho‘ng‘imaslik emasmidi?!
Yoki hayotimizda mavliddan boshqa e’tibor beradigan narsa qolmadimi?
Hech bo‘lmaganda ochig‘ini tan olaylik, «Bu masalada musulmonlar jumhuri bilan bir guruh orasida ixtilof bor», deylik. «Bu kabi masalalarda bir-birini malomat qilib bo‘lmaydi», deylik.
Eslatma:
Hijriy 1430, milodiy 2009 yili o‘tkazilgan halqaro anjumanda Afrika qit’asida joylashgan Ruanda davlatining ichki ishlar vaziri so‘zga chiqdi. Bu davlatda musulmonlar oz bo‘lsalar ham, tinchliksevar va bag‘rikeng bo‘lganlari uchun e’tibor va ehtirom qozonibdilar. Ruandada bo‘lib o‘tgan qonli to‘qnashuvda ishtirok etmabdilar. Boshqa dindagi kishilarga insoniy yordamlar beribdilar. Boshqa dindagi vatandoshlarini tinchlikka, yarashuvga, ixtilofni tark qilib, tinch-totuv bo‘lib yashashga chaqiribdilar. Vaqti-soati kelib, ularning vakili bo‘lgan yosh yigit ichki ishlar vaziri bo‘libdi.
Ruanda ichki ishlar vaziri o‘z so‘zida hozirda boshqa dindagilar bilan muloqotda bo‘lish, ular bilan kelishuv asosida ish yuritish haqida ko‘p gapirilayotgani va ish olib borilayotgani to‘g‘risida eslab o‘tib, huddi shu ishni musulmonlar orasida ham qilish kerakligini ta’kidladi. U musulmonlarning arzimagan narsalarda ham bir-birlari bilan ixtilofga berilib ketishlarini afsus bilan ta’kidladi. Vazir o‘z so‘zining dalili sifatida vatanida bo‘lib o‘tgan bir hodisani misol qilib keltirdi.
Musulmonlar o‘rtasida qattiq xilof chiqibdi. Hilof hukumatgacha yetib kelibdn. Hukumat masalani musulmon vazirga havola qilib, o‘z dindoshlarnni tinchitishni iltimos qilibdi. Ixtilof mavlid to‘g‘risida ekan. Bir guruh musulmonlar mavlid o‘tkazishmoqchi bo‘libdi. Boshqa bir guruh ularga «Mavlid qilmaysizlar», deya qarshi chiqibdi. Ixtilof kuchayib, kechagina hammani ixtilofni tark qilishga chaqirib turgan musulmonlarni kechagina qirg‘inbarot urush qilib, bir-birining qonini to‘kib turgan g‘ayrimusulmon vatandoshlar tinchlikka va kelishuvga chaqirishi kerak bo‘lib qolibdi. Ammo hukumat hikmat bilan ish yuritib, musulmonlar orasida ixtilofga barham berishni musulmon vazirga topshiribdi.
Vazir ixtilofchi ikki tarafdan masalaning tafsilotini eshitibdi. Bir taraf mavlid qilmoqchi bo‘lgan. Ikkinchi taraf bu ishga qarshi chiqib, mavlid qilmaysan, degan. Orada nima bo‘lsa-bo‘lgan. Ish hukumatgacha yetib kelgan. Vazir ixtilofchilarga: «Sizlar ham musulmon, men ham musulmon. Ishni musulmon banda sifatida hal qilishga urinaman. Agar ko‘nmasangiz, ichki ishlar vaziri sifatida qonun bo‘yicha ish tutaman», debdi. So‘ngra hukmni e’lon qilib, «Mavlid qilaman deganlar qilaversin, qarshi bo‘lganlar qatnashmasin. Eng muhimi, orada ixtilof bo‘lmasin!» debdi.
Mavlidchilarga
Mavlid tarafdorlari e’tibor berishlari lozim ishlar ham anchagina. Avvalo, mavlidning haqiqatini va undan ko‘zlangan maqsadlarni ravshan bilib olishi kerak. Bu haqiqatni boshqalarga ham yetkazish lozim.
Eng muhiimi, mavlid marosimlari haqidagi mayda ixtiloflarga barham berish zarur. Ming afsuslar bo‘lsinki, bu xildagi noqulay holatlar ko‘pchilikni tashvishlantirishiga qaramay, davom etib kelmoqda.
Ayniqsa, «mahalli qiyom» (mavlid o‘qilayotganda o‘rindan turiladigan payt) haqidagi va unda o‘qiladigan matn haqidagi ixtiloflar ko‘pchilikning afsusiga sabab bo‘lmoqda. Mavlid yaxshi niyat bilan boshlangan ish bo‘lganidan keyin unda bu kabi noqulay holatlarning yuzaga kelishi tamoman maqsadga nomuvofiq ishdir.
Mahalli qiyomda, ya’ni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning tug‘ilishlari haqidagi xabar o‘qilganda mavlid ishtirokchilarining o‘rindan turishlari juda ham tortishadigan masala emas. Turishni istaganlar tursin, istamaganlar turmasin. Ammo eng muhimi, ixtilof qilmasin, bir-biri bilan janjal qilmasin.
O‘sha o‘rindan turiladigan paytda mavlidning qaysi baytlari o‘qiladi – «muhayyan» deb boshlangan matn o‘qiladimi yoki «tola’albadru»mi, degan tortishuv ham xuddi avvalgisiga o‘xshash. Tortishishning o‘rniga ikkisini ham o‘qib qo‘ysa, ayb bo‘ladimi? Agar kimning aytganini avval o‘qish to‘g‘risida talashuv bo‘lsa, qur’a tashlab aniqlasa bo‘lmaydimi?
Nima qilib bo‘lsa ham, bu masalada musulmonlar orasida ixtilof qo‘zg‘almasligi uchun chora ko‘rish kerak. Mandub bid’at narsani qilaman deb, harom ishga qo‘l urmaslik lozim.
Mavlid o‘tkazishdan maqsad Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning siyratlarini odamlarga tanishtirish ekani aslo yoddan chiqmasin. Mavlidda albatta Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga bag‘ishlangan qasidalarni o‘qish shart emas. Xususan, davradagilar tushunmaydigan tilda o‘qilgan qasida ko‘zlangan natijani bermasligi aniq. Agar kimdir: «Mavlidda albatta ma’lum bir qasidani arab tilida o‘qish shart», deb aytsa, bu o‘sha kimsaning johilligi, xolos.
Bugungi kun odamlarning ongi ancha yuksak. Ma’lumotni qabul qilish imkoniyatlari ham keng. Shuning uchun mavlidlarni bugungi kun odamlarining ongiga, saviyasiga moslab o‘tkazishni yo‘lga qo‘yish zarur. Buni hatto «Mavlidin-Nabiy» deb emas, «Siyrat va risolat haqida suhbatlar» deb atash ham mumkin. Va eng muhimi, «Ushbu suhbatlarni faqat bir kunda yoki mavlid oyida o‘tkazish shart», deya yangi bid’at paydo qilmaslik kerak.
Ammo o‘rganishni istasak, o‘rgansa arzigulik darajada o‘tayotgan mavlidlar ham bor.
Avvalo, bunday mavlidlar davradagilar tushunadigan tilda o‘tkaziladi. Qur’oni Karimdan oyatlar o‘qiladi. So‘ng Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga bag‘ishlangan qasida davradagilar tushunadigan tilda o‘qilib, yana sharh ham qilinadi. Salavotlar, duolar so‘ngida yana Qur’oni Karimdan oyatlar tilovat qilib, suhbatga yakun yasaladi.
Mavlidda nimaga e’tibor berish kerak?
E’tibor berish lozim bo‘lgan eng muhim narsa shuki, mavlid marosimiga kelganlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallam haqlarida kerakli ma’lumotlarni olsinlar, o‘zlarida lozim bo‘lgan ma’rifat hosil qilsinlar. Bid’at-xurofotlarga mutlaqo yo‘l qo‘yilmasin! Barcha yaxshiliklar targ‘ib qilinsin!
Mavridi kelganda, bir necha yil avval mavlid haqida e’lon qilingan, ammo ko‘pchilikka yetib bormagan bir maqolamni ham e’tiboringizga havola etishga ijozat bergaysiz.
Keyingi mavzular:
Nabiyimiz alayhissalomning mavlidlari – nurning tug‘ilishi;
Ilova.
Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi
Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz
