5-QISM

Raddiya: Hijrat va jihod masalasi sharoit, imkoniyat va shariat hukmlariga bog‘liq.

Nabiy sollallohu alayhi vasallam Makka fathidan keyin: “Fathdan keyin hijrat yo‘q” (Imom Buxoriy rivoyati), deganlar.

Jihod esa har bir shaxsning o‘zboshimchalik bilan amalga oshiradigan ishi emas. Ahli sunna ulamolariga ko‘ra, jihod davlat rahbarligi va umumiy maslaxat asosida bo‘ladi.

Alloh taolo Qur’oni karimda bunday marhamat qiladi:

﴿وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ﴾

“O‘zingizni halokatga tashlamang” (Baqara surasi, 195-oyat).

Sahobalar hayotini bugungi noqonuniy qurolli guruhlar bilan qiyoslash – noto‘g‘ri qiyos bo‘lib, yoshlarni zo‘ravonlikka undaydi.

Alloma Abu Abdulloh Muhammad ibn Is'hoq al-Fokihiy “Makka xabarlari” asarida yozishicha, Ibn Abbos roziyallohu anhu uxlayotganida yostig‘i tagidagi hamyonini o‘g‘rilashadi. O‘g‘ri ushlanib, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam oldiga olib borilganida, u o‘z qilmishini shu mablag‘ evaziga hijrat qilmoqchi ekani bilan oqlamoqchi bo‘ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam esa uning ishini qoralab, Makkaga qaytib, o‘z shahrida muqim yashashga buyurib: “Hijrat to‘xtatildi!” deya ta’kidlaydilar.

Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga bir kishi kelib: “Yo Allohning Rasuli, men ota-onamni yig‘lagan holida tashlab, hijrat qilish uchun sizning huzuringizga keldim”, deydi. U zot esa: “Ota-onangni oldiga qaytib, ularni qanday yig‘latgan bo‘lsang, shunday kuldirgin”, deb javob beradi (Imom Abu Dovud rivoyati).

Hijrat – diniga, moliga va joniga jiddiy xavf bo‘lgan vaqtda o‘z yashab turgan joyidan boshqa bir manzilga ko‘chishdir. Hijratning hukmi esa, har zamonda, har makonda, hammaga bir xil maqomda bo‘lmaydi. Chunki, hijratning hukmi o‘zgarib turadi. Hijratning ommatan yoki xossatan farz bo‘lishini esa, yurtda fatvo chiqarishga mas’ul bo‘lgan muftiy belgilaydi.

Islomning avvalida hijrat mandub, ya’ni targ‘ib qilingan amal edi. Keyin Makkadan Madinaga hijrat qilish farz bo‘ldi. Makka fath qilinganda esa hijratning vojiblik hukmi bekor bo‘ldi. Ish yana mandublikka qaytdi.

Demak, farz hijrat tugatilib, mandub hijrat qolgan. O‘z mazmuniga ko‘ra hijratning Qiyomat kunigacha davom etishini ifoda etuvchi hadislarda ana shu mandublik nazarda tutilgan. Bu Imom Abu Hanifa rahimahulloh va Shofe’iylardan Xattobiyning qarashlaridir. Bizning hanafiy ulamolari mana shu fikrni ta’kidlaydilar (Al-Xattobiy “Ma’olimus-sunan, Imom Saraxsiy “Mabsut”, Kosoniy “Badoi’us-sanoye’”, Ibn Obidin “Raddul muhtor”, Aliy Qori “Mirqotul mafotih”).

Bu yerda shuni eslatib o‘tamizki, hijrat deganda doim “Kufr diyori”dan “Islom diyori”ga ko‘chish tushuniladi. Demak, mazkur imomlarimiz “Kufr diyori”dan “Islom diyorlari”ga ko‘chishni mandub hukmida qoldi, vojib hukmida emas, deganlar. Albatta, ularning mandub degan gaplari «Islom diyori»dan chiqib ketayotganlarga tegishli emas.

Agar kishi o‘zboshimchalik bilan yashab turgan joyidagi ayrim kamchiliklar sababli yurtini tark qiladigan bo‘lsa, bu yo‘lda duch kelgan qiyinchiliklari uchun savob olmaydi. Balki, jonini, salomatligini hamda oila a’zolarini hayotini xavf va mashaqqatga qo‘ygani uchun ma’lomat qilinadi.

Aslida, bugungi kunda musulmon inson uchun eng xavfsiz joy bu o‘zining vatanidir. O‘z vatanidan ko‘ra jon, mol va e’tiqod muhofazasi mukammalroq boshqa joylar borligi aniq emas.

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi