O`zbekiston musulmonlari idorasi

“Ziynatli” ko‘ringan dunyo…

11.02.2025 8868 8 min.

“Dunyo” so‘zi lug‘atda “boylik”, “davlat” degan ma’nolarni anglatadi. Biz dunyoga kelganimizdan to voyaga yetgunimizcha uning go‘zalligini ko‘ramiz katta bo‘lgan sari dunyoning tashvishlarga, adolatsizlikariga, g‘am-tashvishlariga guvoh bo‘lamiz va asta-sekin bunga ko‘nikamiz. Yaqinlarimiz va do‘stlarimiz bilan muloqot qilamiz, o‘z yumushlarimiz bilan band bo‘lamiz, oila-a’zolarimiz bilan shodu-hurramlikda vaqt o‘tkazamiz.

Kundalik rejalar va maqsadlar bilan kunimiz qanday o‘tkanini ham sezmay qolamiz. Dunyoga, uning ziynatlariga shunchalik berilb ketganimizdan bir-birimizning o‘rtmizdagi mehr-oqibatni, ota-onaga yaxshilik qilishni, qarindoshlik rishtalarini unutganmiz, hatto, namozimizdagi hushuni ham yoqotib qo‘yganmiz.

Bunga sabab nima? Alloh taolo huzurida har bir soniyamiz uchun javob berishimizni o‘ylamaymizmi? Bu dunyoni Alloh taolo nima uchun go‘zal va undagi narsalarni ziynatli qilib yaratdi? Bunga Alloh taoloning O‘zi “Kahf” surasining 7 oyatida bunday marhamat qiladi: “Biz yer yuzidagi narsalarni, ularning qaysilari go‘zalroq amal qilishini sinash uchun, zebu ziynat qilib qo‘yganmiz”.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Dunyo osmon bilan Yer o‘rtasida qamalgan bo‘lib, Alloh taolo yaratgandan beri unga qaramaydi. Dunyo qiyomat kuni kelganda: “Yo Robbim, bugun meni eng past maqomdagi do‘stlaringga bo‘lsa ham nasiba qilib bergin”, deb iltijo qiladi. Alloh taolo unga: “Ey haqir va tuban narsa, jim bo‘l, men seni ularga dunyoda ravo ko‘rmagan bo‘lsam, qanday qilib endi ravo ko‘rayin?” deydi. Mana, ko‘rinib turibdiki, “dunyo”ni va undagi zeb-ziynatlarni sinov uchun, qay birimiz bu sinovdan o‘tolsak,uning go‘zalligiga aldanmasak, Alloh taoloning O‘zi go‘zal ajru-mukofot bilan mukofotlaydi.

Dunyoni yaxshi ko‘rish uzun orzu-havaslar qilish bilan yanada mustahkamlanadi. Agar Xoliq Zot dunyo haqida xabar berib, misolini keltirmaganda, albatta, dunyo uxlaganni uyg‘otib, g‘ofilni hushyor qilardi.Alloh taolo nazdida dunyoning misqolcha qadri yo‘q. Pashsha qanoticha kamaytirilmay dunyo xazinalari kalitlari bilan Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ko‘rstatilganda, uni olishdan bosh tortdilar.

Alloh taolo sinov-imtihon uchun solih bandalaridan dunyoni pinhon tutdi, aldash uchun dushmanlariga dunyoni keng va bemalol qilib qo‘ydi.

A’lo ibn Ziyod: “Tushimda dunyoni o‘ziga oro berib, aft-basharasi burishgan kampir qiyofasida ko‘rdim. Odamlar unga topinib, har tomondan hayratlanib qarardi. Kampir oldiga borib, unga bunchalik ajablanib qarayotganlaridan hayron bo‘ldim. Shunda kampirga: “Sen kimsan?”, dedim. U: “Meni tanimayapsanmi?”, dedi. Men: “Yo‘q”, dedim. “Sen kimsan?”, deb so‘radim. “Men dunyoman”, dedi. “Allohdan sening yomonligingdan panoh so‘rayman”, dedim. U: “Agar yomonligimdan panoh topishni istasang, dirhamni yomon ko‘r!”, dedi.

Iso alayhissalom: “Dunyo-ko‘prik, unda mashg‘ul bo‘lmasdan o‘tinglar”, dedilar. Haqiqatan, bu dunyo hayoti oxiratga olib borishga ochiq va yorqin misoldir. Beshik shu ko‘prik boshidagi dastlabki masofa bo‘lsa, lahad-oxirgi masofadir. Shu ikkovi orasida qisqa bir masofa mavjud. Odamlardan qanchasi shu ko‘prikning yarmiga yetib borsa, qanchasi uchdan birini va qanchasi uchdan birining birini bosib o‘tadilar. Qanchasiga bir qadamdan ortiq yurish nasib qilmadi. Har qanaqasiga ko‘prikdan o‘tilishi shart. Ammo shu ko‘prikdan o‘tib olish haqida o‘ylamay, uning ustida imorat qurib, turli ziynatlarga chalg‘ib yashash g‘oyat johillik va yutqizishdir.

Ali karramallohu vajhahu bunday dedilar: “Bilinglarki, sizlar o‘liksizlar, o‘lgandan so‘ng tirilasizlar. Amallaringiz oldida turg‘izilib, u tufayli jazo(mukofot)lanasizlar. Sizlarni dunyo hayoti aldab qo‘ymasin. Albatta, u balo-ofatlar bilan o‘rab qo‘yilgan, foniyligi bilan tanilgan va aldamchilgi bilan vasf qilingan. Dunyodagi har bir narsani zavol tutadi. Dunyo o‘z ahli o‘rtasida goh buyoq, goh buyoqqa aylanadi. Dunyo hech qachon bir xil turgan emas, uning yomonligidan nizo, kurash to‘xtagan emas. Dunyo ahli surur va lazzatdan sarhush bo‘lib turganida, to‘satdan balo va aldovga yo‘liqadi”.

Har bir narsaning o‘rtasi, ya’ni me’yori yaxshidir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Sizlarning eng yaxshilaringiz, dunyoni deb oxiratni, oxiratni deb dunyoni tashlab qo‘ymaganingizdir”, deganlaridan ko‘rinib turibdiki, bu dunyoda Alloh taolo berayotgan ne’matlarga shukr qilib, oxiratimiz uchun ajru-savoblar olish, yaxshiliklar qilib olish uchun bu dunyo ayni muddaodir.

Barchamizga ma’lumki, dunyo rohati abadiy emas, u ajal sari yetaklaydi. Allohning huzuridagi narsa esa boqiydir. Bizni bu dunyo tashvishlari, to‘playotgan molimiz, farzandlarimiz Allohning zikridan, ibodatidan jalg‘itib qo‘ymasligi zarur. Bu haqda Alloh taolo “Munofiqun” surasi, 9-oyatida: “Ey iymon keltirganlar. Mollaringiz va bolalaringiz sizni Allohning zikridan chalg‘itmasin. Kim shunday qilsa, bas, ana o‘shalar yutqazuvchilardir”.

Bu hayotda ozgina bahramand bo‘lib, yo‘qlik olamiga ko‘chib o‘tishda besh kunlik dunyoda o‘ynab-kulib ajalni kutib olib, oxiratiga hech qanday zahira tayyorlamasdan o‘zlariga yerni makon tutgan insonlar qancha? Ularga endi ortga yo‘l yo‘qdir. Bunga dalil esa Muminun surasi, 100-oyatida: “Shoyadki tark qilgan narsamda solih amal qilsam, der. Yo‘q! Albatta, bu (quruq) so‘z bo‘lib, u aytguvchi, xolos. Ularning ortida qayta tiriladigan kunlarigacha to‘siq bordir”.

Agar amallarimiz guvohlik bersa, qalbimizdagi narsalar chiqarilsa, dillardagi barcha sir-asrorlar oshkor qilinsa, Malik va Jabbor bo‘lgan Zot huzuriga olib borishimiz uchun turg‘izilsa, qalblar oldingi gunohlariga rahm-shavqat so‘rab, qo‘rqib titrasa, pardalar ko‘tarilib, ayb va sirlarimiz ochilsa, ana shu vaqtda har bir jon o‘zi qilib o‘tgan amaliga yarasha jazo oladi.

Alloh taolo “Najm” surasi, 31-oyatida: “Osmonlaru yerdagi barcha narsalar Allohnikidir. U yomonlik qilganlarni amaliga yarasha jazolar va yaxshilik qilganlarni go‘zal (mukofot) ila mukofotlar” deb marhamat qilgan.

Agar bizga har bir kun shaylangan amallar oshkor qilinsa, oldinda kelayotgan kunimizdan yuz burib qochardik, boy bergan vaqtimizni o‘ylab, g‘am-qayg‘uga botardik. Lekin Alloh taolo ajoyib tadbir qo‘llab, ularni ko‘rishdan mahrum qildi. Tasalli va taskin bo‘lishi uchun dunyoning balo-ofatlari qatiga lazzat va zavqni joylab, ana shu ta’mga mashg‘ul-ovora qilib qo‘ydi. Dunyoni va oxiratni hech qachon bir-biriga tenglashtirib bo‘lmaydi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Dunyoning oxiratga nisbati birontangiz barmog‘ini dengizga tekkizishiga o‘xshaydi. Bundan o‘ziga nima qaytib kelishiga qarsin”, dedilar.

Ali karramallohu vajhahu aytadilar: “Sizlarga Allohdan qo‘rqishni, garchand also hohlamasangiz ham, dunyo merosini tark etishni vasiyat qilaman. Tanangiz qarib-qartayib borayotir, sizlar tetik va baquvvat bo‘lishni hohlaysizlar. Sizlar va dunyo misoli bir yo‘lda safarga chiqqan qavmga o‘xshaydi. Go‘yo ular shu yo‘lni bosib o‘tadigandek, safarga chiqadilar, go‘yoki, yetib boradigandek, yo‘l belgisiga qarab yuradilar. Oxiriga qadar yetib borish uchun yo‘l masofasi qancha deb o‘ylaysiz?

Dunyoda bir kun qolish ehtimolini qancha deb o‘ylaysiz? Dunyoning zarari va g‘am-qayg‘usi deb tashvish chekmang, baribir shu dunyoda intiho topadi. Dunyo matosi va ne’matlaridan ortiqcha hursand bo‘lmang, u baribir zavolga yuz tutadi. Dunyoni izlaguvchini o‘lim ta’qib eta turib, dunyoni izlashi va o‘lim har qadamda poylab yurganini bila turib, g‘ofil bo‘lganiga hayronman”.

Dunyoda oxirat uchun ozuqa yeg‘ib, musofirlar qarz narsadan foydalanganidek, dunyodan bahramand bo‘lsak, undan ajralgan vaqtda musibatlarimiz og‘ir bo‘lmasligi uchun qalblarimizni to‘liq bermasak, dunyoni muqim qoluvchilar uchun emas, undan o‘tguvchilarga berilgan ziyofat deb qarasak, dunyoyu-oxiratimiz obod bo‘ladi, insha Alloh.

Dunyoga va uning ziynatlariga chalg‘ib qolmasligimiz uchun, ibodatlarimizda bardavom bo‘lishimiz va bu dunyodagi musibatlarga sabr qilib, karam va hilm bilan go‘zal tarzda bizga yordam berishini mehribon Zot Alloh taolodan so‘rab qolamiz.

Nodirabegim FAHRUTDINOVA,
“Yangi asr” universiteti “Filologiya va tillarni o‘qitish (mumtoz tillar bo‘yicha)” fakulteti 1-kurs talabasi.

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

HIJRATNI TANLAGANLAR HAQ YO‘LDAMI?

09.10.2026 61322 8 min.

4-QISM

Raddiya: Hozirgi kunda yurtimizdan “hijrat” qilish farz ham emas, vojib ham emas. Shuningdek, “hijrat” qilmagan kishi gunohkor yoki kofir ham bo‘lmaydi. Chunki, yurtimizda din ahkomlari va shiorlarini ado qilib turilibdi.

Shu sababli yurtimiz Islom diyori sanaladi va Makka fathidan keyin Islom diyorlaridan hijrat qilish yo‘q. Nafaqat bizning yurtimiz, g‘ayridin yurtlarida ham musulmonlar ibodatlarini ado etishlariga imkon bo‘lsa, unday yurtlardan ham hijrat qilish vojib bo‘lmaydi. Aslida hijrat kishi o‘z dini va jonini saqlash uchun ko‘chishdir. Yurtimiz kabi Islom diyorlarini tashlab, fitna o‘choqlariga borish dinini ham, jonini ham xavfga qo‘yishdir va bu hijratning mohiyatiga mutlaqo ziddir.

Tarixdan ma’lumki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam barcha sahobalari bilan birga Makka shahridan ko‘chib ketishlari, ya’ni hijrat qilishlari farz qilingan edi. Shundan so‘ng qariyb sakkiz yil davomida musulmonlar Madinada yashadilar va nihoyat ona yurtlari Makka shahrini fath qildilar. Makka fath qilingandan so‘ng hijrat hukmi bekor qilindi. Chunki Makkada din arkonlariga amal qilish uchun hamma imkoniyatlar paydo bo‘lgan, u Islom diyoriga aylangan edi. Shuning uchun ham Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam:

لا هجرة بعد الفتح

“Makka fathidan keyin hijrat yo‘q!” deganlar.

Tobeinlardan biri Mujohid rahimahulloh taniqli sahoba Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhuga: “Men Shomga hijrat qilmoqchiman!” deganlar. Ibn Umar roziyallohu anhu unga: “Bugun hijrat yo‘q! Ortingga qayt!” deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).

Hazrati Ali roziyallohu anhu xalifaligi davrida zalolatga ketgan toifalardan biri – xavorijlar firqasi paydo bo‘ldi va Basradan chiqib ketib, o‘zlariga alohida joy qilib, o‘sha yerga o‘rnashdi. Aholini “Hijrat farz, biz bilan hijrat qilinglar!” deb hijratga da’vat qila boshladi.

Odamlar buyuk sahoba Anas ibn Molik roziyallohu anhuning oldiga kelib, ular o‘zlarini muhojirlar deyishayotganini aytishgan. Shunda Anas ibn Molik roziyallohu anhu: “Ular shaytonga hijrat qilganlar. Axir, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Makka fathidan keyin hijrat yo‘q!” deganlar-ku!”, deganlar (Imom Abdurrazzoq rivoyati).

Demak, hozirgi kunda musulmon kishi ibodatlarini emin-erkin bajarib turgan yurtdan boshqa joyga hijrat qilishi farz ham, vojib ham, hatto mustahab ham emas. Bunday botil da’volarni qilganlarning so‘zlari e’tiborsizdir.

Ulamolarning so‘zlariga ko‘ra hijrat tang holat yuzaga kelganida, ya’ni asosiy farz amallarni bajarish imkoni qolmagandagina amalga oshiriladi. Bunga Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning jonlariga suiqasd qilinganda Madinaga hijrat qilishlari va musulmonlarning Habashiston va Madinaga hijrat qilib jon saqlaganlari misol bo‘ladi.

Hatto Rasululloh sollallohu alayhi vasallam chiqib ketayotganlarida, Qurayshning zulmi bo‘lmasa, Makkani tark etmasliklarini aytadilar. Makka fath etilgandan keyin esa, Madina ahli bilan Madinada qolish bo‘yicha kelishuvlari borligi uchun, Madinaga qaytadilar.

Imom Buxoriy Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda bunday deyiladi: “(Komil) musulmon – uning tilidan va qo‘lidan musulmonlar omonda bo‘lgan kishi, (haqiqiy) muhojir – Alloh qaytargan narsalarni tark qilgan kishidir”.

Ya’ni hijrat shartlari to‘liq topilib hijrat qilganda ham gunohlardan saqlanmasa komil muhojir bo‘lmas ekan.

Ulamolar: “Islom arkonlari va shiorlari bajarilib turgan yurtlarni “dorul harb” ya’ni urush diyori deyilmaydi va u yerdan hijrat qilinmaydi”, deyishgan. Fitnachilar esa bunday yurtlarni “Dorul harb”, “Dorul kufr” deb e’lon qilib, “biz tomonga hijrat qilib kelmasang, kofir bo‘lasan” deb, g‘o‘r kishilarni domiga ilintirmoqda.

Yuqorida zikr qilingani kabi hijrat joni va dinini saqlash uchun tinch-xotirjam bir joyga ko‘chishdir. Hozir yesa, asosan ijtimoiy tarmoqlardan turib musulmonlarni hijratga da’vat qilayotganlar yurtimiz kabi tinch-omon joydan na dini, na joni omonda bo‘lmaydigan, kim kimning bayrog‘i ostida jang qilayotgani ma’lum bo‘lmagan, urush maydonlariga kelishni targ‘ib qilmoqdalar.

Bu hijratning mazmun-mohiyatiga mutlaqo teskari. Buning ustiga qo‘yni puch yong‘oqlarga to‘ldirilgan “muhojirlar” u yerga borgandan keyin vaziyat butunlay boshqacha ekanini anglaydilar. Borgan joylarida musulmon musulmonni qonini to‘kishdan, zo‘ravonlik va o‘lja to‘plashdan boshqa ish yo‘qligini o‘z ko‘zi bilan ko‘radi. Lekin kech bo‘lgan, orqaga qaytmoqchi bo‘lishsa, jonlari xavf ostida qoladi, ikki o‘t orasida qoladilar. Agar ular ilm olganlarida, din-diyonatni puxta biladigan ustozlarni, olimlarni so‘zlariga quloq tutganlarida o‘zlariga yaxshi bo‘lardi.

Musulmonlarni qonini to‘kmas, balki ularga biror foydasi tegadigan ish bilan shug‘ullanishardi. Bir musulmonni hech sababsiz o‘ldirgan kishi Qiyomatda Alloh taologa qanday hisob beradi, vaholanki, hech bir asossiz odam o‘ldirish yeng katta gunohlardan biridir.

Fitnachilar da’vo qilganidek, Suriya yoki Afg‘oniston kabi mamlakatlarga musulmon davlatining chegaralarini buzib kirib, musulmonlarni o‘ldirish jihod emas, balki katta gunohdir. Bazi qora kuchlarning geosiyosiy maqsadlari tufayli tashkil qilingan urush o‘choqlariga borib jang qilish, hech qanday jihod emas, balki dunyo hamjamiyati oldida Islomni vahshiy va johil qilib ko‘rsatishdir. O‘sha g‘arazli uchinchi tomonning ishini rivojlantirish, yordam berishdir.

Vaholanki, Alloh taolo odamzotni yerni vayron qilish uchun emas, obod qilish uchun yaratgan, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni insoniyatga azob qilib emas, rahmat qilib yuborgan.

Alloh taolo Anbiyo surasi 107-oyatida bunday marhamat qiladi:

﴿وَمَآ أَرْسَلْنَـٰكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَـٰلَمِينَ﴾

“Biz seni olamlarga faqat rahmat qilib yubordik”.

U zot keltirgan Qur’on va Sunnat butun koinotga; jonli va jonsiz mavjudodlarga ham rahm-shafqat o‘laroq yuborilgan. Insoniyatni jaholatdan, zalolatdan ma’rifat va hidoyatga chiqarish uchun yuborilgan. Islomning asl mohiyatini buzib ko‘rsatishga hech kimning haqqi yo‘q.

Jihod so‘zi faqat qurolli urush ma’nosida kelmaydi, balki ma’naviy kurashni ham ifodalaydi. Imom Termiziy Fazola ibn Abiddan rivoyat qilgan hadisda bunday deyiladi: “Mujohid – o‘z nafsu-havosiga qarshi kurashgan kishidir”.

Inson o‘z nafsini yengib yo‘lga solmasdan oldin, qanday qilib boshqalarni yo‘lga sola oladi.

Shahidlik – Allohning roziligi yo‘lida jonini fido qilgan, iymon-e’tiqodi va nomusini saqlash yo‘lida zolim dushman qo‘lida qatl qilingan kishilarga Alloh tomonidan beriladigan darajadir.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hadislarida vabodan, ichki kasalliklardan, fojiali falokatdan vafot etganlarni ham shahidlik darajasini topishligi xabar berilgan. Bugungi kunda ba’zi buzg‘unchilar o‘zini portlatib, o‘zini ham, tinch aholini ham o‘ldirgan kishilarni shahid deb atashmoqda.

Misol tarzida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam davrlaridagi g‘azotlardagi holatlarni keltirishadi. Ammo ushbu rivoyatlarda dushman bilan yuzma-yuz turgan paytda jangga kirgandan keyin halok bo‘lishni rivoyatlarning zohiri ko‘rsatib turibdi.

Bu rivoyatlarning birortasi tinch aholi ustiga portlovchi modda bilan kirib borishga qiyosiy dalil bo‘lolmaydi. Hatto sahobalar biror yurtga jang uchun borgan bo‘lsalar ham, bir kishi azon aytganini eshitib qolsalar jangsiz ortlariga qaytishgan.

G‘azotlarda qurolsiz kishilar, qariyalar, bolalar, ayollar va ibodatxonalardagi rohiblarga umuman tegishmagan. Tinch aholi orasiga kirib o‘zini portlatgan shaxs, ham o‘z joniga va ham o‘zgalar joniga tajovuz qilgan bo‘ladi. Bu holatda unga shahidlik emas, balki gunohkorlik maqomi beriladi.

Alloh taolo Moida surasi 32-oyatida:

﴿مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا﴾

“Kim bir jonni nohaqdan yoki yer yuzida fasod qilmasa ham o‘ldirsa, xuddi hamma odamlarni o‘ldirgan bo‘ladi”, deb ogohlantirgan.

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi