Sayt test holatida ishlamoqda!
19 Noyabr, 2026   |   9 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:53
Quyosh
07:11
Peshin
12:14
Asr
15:19
Shom
17:04
Xufton
18:19
Bismillah
19 Noyabr, 2026, 9 Jumadul soni, 1448

“Ziynatli” ko‘ringan dunyo…

11.02.2025   11924   8 min.
“Ziynatli” ko‘ringan dunyo…

“Dunyo” so‘zi lug‘atda “boylik”, “davlat” degan ma’nolarni anglatadi. Biz dunyoga kelganimizdan to voyaga yetgunimizcha uning go‘zalligini ko‘ramiz katta bo‘lgan sari dunyoning tashvishlarga, adolatsizlikariga, g‘am-tashvishlariga guvoh bo‘lamiz va asta-sekin bunga ko‘nikamiz. Yaqinlarimiz va do‘stlarimiz bilan muloqot qilamiz, o‘z yumushlarimiz bilan band bo‘lamiz, oila-a’zolarimiz bilan shodu-hurramlikda vaqt o‘tkazamiz.

Kundalik rejalar va maqsadlar bilan kunimiz qanday o‘tkanini ham sezmay qolamiz. Dunyoga, uning ziynatlariga shunchalik berilb ketganimizdan bir-birimizning o‘rtmizdagi mehr-oqibatni, ota-onaga yaxshilik qilishni, qarindoshlik rishtalarini unutganmiz, hatto, namozimizdagi hushuni ham yoqotib qo‘yganmiz.

Bunga sabab nima? Alloh taolo huzurida har bir soniyamiz uchun javob berishimizni o‘ylamaymizmi? Bu dunyoni Alloh taolo nima uchun go‘zal va undagi narsalarni ziynatli qilib yaratdi? Bunga Alloh taoloning O‘zi “Kahf” surasining 7 oyatida bunday marhamat qiladi: “Biz yer yuzidagi narsalarni, ularning qaysilari go‘zalroq amal qilishini sinash uchun, zebu ziynat qilib qo‘yganmiz”.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Dunyo osmon bilan Yer o‘rtasida qamalgan bo‘lib, Alloh taolo yaratgandan beri unga qaramaydi. Dunyo qiyomat kuni kelganda: “Yo Robbim, bugun meni eng past maqomdagi do‘stlaringga bo‘lsa ham nasiba qilib bergin”, deb iltijo qiladi. Alloh taolo unga: “Ey haqir va tuban narsa, jim bo‘l, men seni ularga dunyoda ravo ko‘rmagan bo‘lsam, qanday qilib endi ravo ko‘rayin?” deydi. Mana, ko‘rinib turibdiki, “dunyo”ni va undagi zeb-ziynatlarni sinov uchun, qay birimiz bu sinovdan o‘tolsak,uning go‘zalligiga aldanmasak, Alloh taoloning O‘zi go‘zal ajru-mukofot bilan mukofotlaydi.

Dunyoni yaxshi ko‘rish uzun orzu-havaslar qilish bilan yanada mustahkamlanadi. Agar Xoliq Zot dunyo haqida xabar berib, misolini keltirmaganda, albatta, dunyo uxlaganni uyg‘otib, g‘ofilni hushyor qilardi.Alloh taolo nazdida dunyoning misqolcha qadri yo‘q. Pashsha qanoticha kamaytirilmay dunyo xazinalari kalitlari bilan Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ko‘rstatilganda, uni olishdan bosh tortdilar.

Alloh taolo sinov-imtihon uchun solih bandalaridan dunyoni pinhon tutdi, aldash uchun dushmanlariga dunyoni keng va bemalol qilib qo‘ydi.

A’lo ibn Ziyod: “Tushimda dunyoni o‘ziga oro berib, aft-basharasi burishgan kampir qiyofasida ko‘rdim. Odamlar unga topinib, har tomondan hayratlanib qarardi. Kampir oldiga borib, unga bunchalik ajablanib qarayotganlaridan hayron bo‘ldim. Shunda kampirga: “Sen kimsan?”, dedim. U: “Meni tanimayapsanmi?”, dedi. Men: “Yo‘q”, dedim. “Sen kimsan?”, deb so‘radim. “Men dunyoman”, dedi. “Allohdan sening yomonligingdan panoh so‘rayman”, dedim. U: “Agar yomonligimdan panoh topishni istasang, dirhamni yomon ko‘r!”, dedi.

Iso alayhissalom: “Dunyo-ko‘prik, unda mashg‘ul bo‘lmasdan o‘tinglar”, dedilar. Haqiqatan, bu dunyo hayoti oxiratga olib borishga ochiq va yorqin misoldir. Beshik shu ko‘prik boshidagi dastlabki masofa bo‘lsa, lahad-oxirgi masofadir. Shu ikkovi orasida qisqa bir masofa mavjud. Odamlardan qanchasi shu ko‘prikning yarmiga yetib borsa, qanchasi uchdan birini va qanchasi uchdan birining birini bosib o‘tadilar. Qanchasiga bir qadamdan ortiq yurish nasib qilmadi. Har qanaqasiga ko‘prikdan o‘tilishi shart. Ammo shu ko‘prikdan o‘tib olish haqida o‘ylamay, uning ustida imorat qurib, turli ziynatlarga chalg‘ib yashash g‘oyat johillik va yutqizishdir.

Ali karramallohu vajhahu bunday dedilar: “Bilinglarki, sizlar o‘liksizlar, o‘lgandan so‘ng tirilasizlar. Amallaringiz oldida turg‘izilib, u tufayli jazo(mukofot)lanasizlar. Sizlarni dunyo hayoti aldab qo‘ymasin. Albatta, u balo-ofatlar bilan o‘rab qo‘yilgan, foniyligi bilan tanilgan va aldamchilgi bilan vasf qilingan. Dunyodagi har bir narsani zavol tutadi. Dunyo o‘z ahli o‘rtasida goh buyoq, goh buyoqqa aylanadi. Dunyo hech qachon bir xil turgan emas, uning yomonligidan nizo, kurash to‘xtagan emas. Dunyo ahli surur va lazzatdan sarhush bo‘lib turganida, to‘satdan balo va aldovga yo‘liqadi”.

Har bir narsaning o‘rtasi, ya’ni me’yori yaxshidir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Sizlarning eng yaxshilaringiz, dunyoni deb oxiratni, oxiratni deb dunyoni tashlab qo‘ymaganingizdir”, deganlaridan ko‘rinib turibdiki, bu dunyoda Alloh taolo berayotgan ne’matlarga shukr qilib, oxiratimiz uchun ajru-savoblar olish, yaxshiliklar qilib olish uchun bu dunyo ayni muddaodir.

Barchamizga ma’lumki, dunyo rohati abadiy emas, u ajal sari yetaklaydi. Allohning huzuridagi narsa esa boqiydir. Bizni bu dunyo tashvishlari, to‘playotgan molimiz, farzandlarimiz Allohning zikridan, ibodatidan jalg‘itib qo‘ymasligi zarur. Bu haqda Alloh taolo “Munofiqun” surasi, 9-oyatida: “Ey iymon keltirganlar. Mollaringiz va bolalaringiz sizni Allohning zikridan chalg‘itmasin. Kim shunday qilsa, bas, ana o‘shalar yutqazuvchilardir”.

Bu hayotda ozgina bahramand bo‘lib, yo‘qlik olamiga ko‘chib o‘tishda besh kunlik dunyoda o‘ynab-kulib ajalni kutib olib, oxiratiga hech qanday zahira tayyorlamasdan o‘zlariga yerni makon tutgan insonlar qancha? Ularga endi ortga yo‘l yo‘qdir. Bunga dalil esa Muminun surasi, 100-oyatida: “Shoyadki tark qilgan narsamda solih amal qilsam, der. Yo‘q! Albatta, bu (quruq) so‘z bo‘lib, u aytguvchi, xolos. Ularning ortida qayta tiriladigan kunlarigacha to‘siq bordir”.

Agar amallarimiz guvohlik bersa, qalbimizdagi narsalar chiqarilsa, dillardagi barcha sir-asrorlar oshkor qilinsa, Malik va Jabbor bo‘lgan Zot huzuriga olib borishimiz uchun turg‘izilsa, qalblar oldingi gunohlariga rahm-shavqat so‘rab, qo‘rqib titrasa, pardalar ko‘tarilib, ayb va sirlarimiz ochilsa, ana shu vaqtda har bir jon o‘zi qilib o‘tgan amaliga yarasha jazo oladi.

Alloh taolo “Najm” surasi, 31-oyatida: “Osmonlaru yerdagi barcha narsalar Allohnikidir. U yomonlik qilganlarni amaliga yarasha jazolar va yaxshilik qilganlarni go‘zal (mukofot) ila mukofotlar” deb marhamat qilgan.

Agar bizga har bir kun shaylangan amallar oshkor qilinsa, oldinda kelayotgan kunimizdan yuz burib qochardik, boy bergan vaqtimizni o‘ylab, g‘am-qayg‘uga botardik. Lekin Alloh taolo ajoyib tadbir qo‘llab, ularni ko‘rishdan mahrum qildi. Tasalli va taskin bo‘lishi uchun dunyoning balo-ofatlari qatiga lazzat va zavqni joylab, ana shu ta’mga mashg‘ul-ovora qilib qo‘ydi. Dunyoni va oxiratni hech qachon bir-biriga tenglashtirib bo‘lmaydi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Dunyoning oxiratga nisbati birontangiz barmog‘ini dengizga tekkizishiga o‘xshaydi. Bundan o‘ziga nima qaytib kelishiga qarsin”, dedilar.

Ali karramallohu vajhahu aytadilar: “Sizlarga Allohdan qo‘rqishni, garchand also hohlamasangiz ham, dunyo merosini tark etishni vasiyat qilaman. Tanangiz qarib-qartayib borayotir, sizlar tetik va baquvvat bo‘lishni hohlaysizlar. Sizlar va dunyo misoli bir yo‘lda safarga chiqqan qavmga o‘xshaydi. Go‘yo ular shu yo‘lni bosib o‘tadigandek, safarga chiqadilar, go‘yoki, yetib boradigandek, yo‘l belgisiga qarab yuradilar. Oxiriga qadar yetib borish uchun yo‘l masofasi qancha deb o‘ylaysiz?

Dunyoda bir kun qolish ehtimolini qancha deb o‘ylaysiz? Dunyoning zarari va g‘am-qayg‘usi deb tashvish chekmang, baribir shu dunyoda intiho topadi. Dunyo matosi va ne’matlaridan ortiqcha hursand bo‘lmang, u baribir zavolga yuz tutadi. Dunyoni izlaguvchini o‘lim ta’qib eta turib, dunyoni izlashi va o‘lim har qadamda poylab yurganini bila turib, g‘ofil bo‘lganiga hayronman”.

Dunyoda oxirat uchun ozuqa yeg‘ib, musofirlar qarz narsadan foydalanganidek, dunyodan bahramand bo‘lsak, undan ajralgan vaqtda musibatlarimiz og‘ir bo‘lmasligi uchun qalblarimizni to‘liq bermasak, dunyoni muqim qoluvchilar uchun emas, undan o‘tguvchilarga berilgan ziyofat deb qarasak, dunyoyu-oxiratimiz obod bo‘ladi, insha Alloh.

Dunyoga va uning ziynatlariga chalg‘ib qolmasligimiz uchun, ibodatlarimizda bardavom bo‘lishimiz va bu dunyodagi musibatlarga sabr qilib, karam va hilm bilan go‘zal tarzda bizga yordam berishini mehribon Zot Alloh taolodan so‘rab qolamiz.

 

Nodirabegim FAHRUTDINOVA,
“Yangi asr” universiteti “Filologiya va tillarni o‘qitish (mumtoz tillar bo‘yicha)” fakulteti 1-kurs talabasi.

Boshqa maqolalar
Maqolalar

Zamonaviy ilmlardan to‘suvchi miflar

17.07.2026   43419   4 min.
Zamonaviy ilmlardan to‘suvchi miflar

Bugun, hayotda ham, ijtimoiy tarmoqlarda ham, tushunarsiz mantiqqa guvohi bo‘lasiz. Qo‘lida eng so‘nggi modeldagi smartfon hamda sputnik orqali video ulashayotgan “ekspert”, bizga zamonaviy ilmlar kerak emas, faqat nargi dunyomizga oid ilmini o‘rganing, qolgan hammasi vaqtni behuda sarflash, dushmanlarning o‘yini, deb bong uradi.

Eng achinarlisi, bunday chiqishlar ostida minglab “layk”lar va “to‘g‘ri aytdingiz, bolalarni boshqa ilmlarga beraylik” qabilidagi soddadil zamondoshlarimizning izohlari paydo bo‘ladi.

Xo‘sh, aslida-chi? Zamonaviy ilmlarni inkor etish, tibbiyot, IT, astronomiya yoki fizikani “begona ilm” deb bilish qadriyatlarga to‘g‘ri keladimi yoki bu mutaassiblikmi yoki axborot xurujining mahsulimi?

E’tibor bergan bo‘lsak, zehniyatimizga zamonaviy ilmlarni inkor qiluvchi miflar o‘rnashib qolgan.

1-mif: “Dunyoviy ilmlar dindan uzoqlashtiradi”. Bu da’vo – ilmsizlikning oliy ko‘rinishidir. Tarixga nazar solaylik, bugun dunyo tan olgan Ibn Sino, Al-Xorazmiy, Mirzo Ulug‘bek, Al-Beruniy kabi bobolarimiz diniy ilmlarni ham, zamonaviy fanlarni ham birdek mukammal egallashgan. Ular matematika va astronomiyani o‘rganib, dindan uzoqlashib ketmaganlar. Aksincha, koinot qonuniyatlarini matematik hisob-kitoblar orqali anglash ularning Yaratuvchining qudratiga bo‘lgan ishonchini yanada mustahkamlagan.

Bugun tibbiyotni inkor etib, “tabib”lik da’vo qilayotgan, farzandlarini ta’limdan uzib, faqat bir tomonlama o‘qitmoqchi bo‘layotganlar aslida jamiyatni zaiflashtirishga xizmat qilmoqda. Kuchsiz, qaram va nosog‘lom jamiyat esa har qanday tashqi kuchning oson o‘ljasiga aylanadi.

2-mif: “Zamonaviy texnologiyalar, IT va ijtimoiy tarmoqlar –buzg‘unchilik quroli”. Texnologiya bu, shunchaki vosita. Pichoq bilan non ham kesish mumkin, inson hayotiga suiqasd qilish ham. Muammo pichoqda emas, uni ushlagan qo‘lda.

Bugun sun’iy intellekt (AI), dasturlash va kosmik texnologiyalar asrida yashayapmiz. Agar biz o‘z yoshlarimizni ushbu sohalardan uzoqlashtirsak, ularni “zararli” deb e’lon qilsak, yaqin kelajakda o‘zgalarga qaram bo‘lib qolamiz. Ijtimoiy tarmoqlarda o‘tirib, “texnologiyadan uzoq bo‘ling” deyishning o‘zi ikkiyuzlamachilikdir. Asl ma’rifat zamonaviy vositalarni egallab, ularni jamiyat va insoniyat foydasiga ishlata olishdir.

Axborot xurujlarini tashkil etuvchi tashqi kuchlar va mutaassib oqimlarning bosh maqsadi bitta: jamiyatni fikrlashdan to‘xtatish. Savodsiz, tahlil qila olmaydigan, kimyo va fizika qonunlarini tushunmaydigan, tibbiyotga ishonmaydigan odamni boshqarish juda oson.

Zamonaviy ilmlardan mahrum odamda tanqidiy fikrlash shakllanmaydi. U har qanday soxta da’vatga, diniy tus berilgan yolg‘on axborotga osongina ishonadi.

Ilm-fan va texnologiyadan orqada qolgan millat hamisha qashshoqlikka va boshqalarga muhtojlikka mahkum. Bu esa mutaassiblik tuzog‘iga tushish uchun eng qulay sharoitdir.

Sog‘lom tafakkur ilmni “diniy” va “dunyoviy”ga ajratmaydi. Insoniyatga, jamiyatga nafi tegadigan har qandan foydali bilim – sharaflidir.

Kasallarni davolayotgan shifokorning mehnati, murakkab dasturlarni yaratib, odamlarning og‘irini yengil qilayotgan IT mutaxassisining ishi, yurtni zamonaviy texnikalar bilan obod qilayotgan muhandisning izlanishi – bularning barchasi savobli va daromadli yo‘nalishlardir.

Qur’oni karimda dunyo va oxiratdagi barcha yaxshiliklarni o‘zida jamlagan go‘zal duolardan biri bor.

Baqara surasi 201-oyatida: “Parvardigoro, bizga bu dunyoda ham, oxiratda ham yaxshilik bergin va bizni do‘zax azobidan asragin”.

Bu duo nafaqat oxiratni, balki bu dunyodagi sog‘liq, halol rizq, baxtli oila, foydali ilm va tinchlik-xotirjamlik kabi barcha yaxshiliklarni so‘rashni o‘z ichiga oladi.

Tarmoqlarda sizni zamonaviy ilmlardan, til o‘rganishdan va taraqqiyotdan to‘smoqchi bo‘lgan virtual “donishmand”larning gaplariga tanqidiy munosabatda bo‘ling. Zero, millatni yengish uchun uni qurol bilan vayron qilish shart emas, uni ilmdan, kitobdan va tafakkurdan ayirishning o‘zi kifoya.

Shermuhammad Boltayev,

Xorazm viloyati Shayx Qosim bobo

masjidi imom-xatibi

 

MAQOLA