Sayt test holatida ishlamoqda!
19 Noyabr, 2026   |   9 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:53
Quyosh
07:11
Peshin
12:14
Asr
15:19
Shom
17:04
Xufton
18:19
Bismillah
19 Noyabr, 2026, 9 Jumadul soni, 1448

“Ziynatli” ko‘ringan dunyo…

11.02.2025   11937   8 min.
“Ziynatli” ko‘ringan dunyo…

“Dunyo” so‘zi lug‘atda “boylik”, “davlat” degan ma’nolarni anglatadi. Biz dunyoga kelganimizdan to voyaga yetgunimizcha uning go‘zalligini ko‘ramiz katta bo‘lgan sari dunyoning tashvishlarga, adolatsizlikariga, g‘am-tashvishlariga guvoh bo‘lamiz va asta-sekin bunga ko‘nikamiz. Yaqinlarimiz va do‘stlarimiz bilan muloqot qilamiz, o‘z yumushlarimiz bilan band bo‘lamiz, oila-a’zolarimiz bilan shodu-hurramlikda vaqt o‘tkazamiz.

Kundalik rejalar va maqsadlar bilan kunimiz qanday o‘tkanini ham sezmay qolamiz. Dunyoga, uning ziynatlariga shunchalik berilb ketganimizdan bir-birimizning o‘rtmizdagi mehr-oqibatni, ota-onaga yaxshilik qilishni, qarindoshlik rishtalarini unutganmiz, hatto, namozimizdagi hushuni ham yoqotib qo‘yganmiz.

Bunga sabab nima? Alloh taolo huzurida har bir soniyamiz uchun javob berishimizni o‘ylamaymizmi? Bu dunyoni Alloh taolo nima uchun go‘zal va undagi narsalarni ziynatli qilib yaratdi? Bunga Alloh taoloning O‘zi “Kahf” surasining 7 oyatida bunday marhamat qiladi: “Biz yer yuzidagi narsalarni, ularning qaysilari go‘zalroq amal qilishini sinash uchun, zebu ziynat qilib qo‘yganmiz”.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Dunyo osmon bilan Yer o‘rtasida qamalgan bo‘lib, Alloh taolo yaratgandan beri unga qaramaydi. Dunyo qiyomat kuni kelganda: “Yo Robbim, bugun meni eng past maqomdagi do‘stlaringga bo‘lsa ham nasiba qilib bergin”, deb iltijo qiladi. Alloh taolo unga: “Ey haqir va tuban narsa, jim bo‘l, men seni ularga dunyoda ravo ko‘rmagan bo‘lsam, qanday qilib endi ravo ko‘rayin?” deydi. Mana, ko‘rinib turibdiki, “dunyo”ni va undagi zeb-ziynatlarni sinov uchun, qay birimiz bu sinovdan o‘tolsak,uning go‘zalligiga aldanmasak, Alloh taoloning O‘zi go‘zal ajru-mukofot bilan mukofotlaydi.

Dunyoni yaxshi ko‘rish uzun orzu-havaslar qilish bilan yanada mustahkamlanadi. Agar Xoliq Zot dunyo haqida xabar berib, misolini keltirmaganda, albatta, dunyo uxlaganni uyg‘otib, g‘ofilni hushyor qilardi.Alloh taolo nazdida dunyoning misqolcha qadri yo‘q. Pashsha qanoticha kamaytirilmay dunyo xazinalari kalitlari bilan Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ko‘rstatilganda, uni olishdan bosh tortdilar.

Alloh taolo sinov-imtihon uchun solih bandalaridan dunyoni pinhon tutdi, aldash uchun dushmanlariga dunyoni keng va bemalol qilib qo‘ydi.

A’lo ibn Ziyod: “Tushimda dunyoni o‘ziga oro berib, aft-basharasi burishgan kampir qiyofasida ko‘rdim. Odamlar unga topinib, har tomondan hayratlanib qarardi. Kampir oldiga borib, unga bunchalik ajablanib qarayotganlaridan hayron bo‘ldim. Shunda kampirga: “Sen kimsan?”, dedim. U: “Meni tanimayapsanmi?”, dedi. Men: “Yo‘q”, dedim. “Sen kimsan?”, deb so‘radim. “Men dunyoman”, dedi. “Allohdan sening yomonligingdan panoh so‘rayman”, dedim. U: “Agar yomonligimdan panoh topishni istasang, dirhamni yomon ko‘r!”, dedi.

Iso alayhissalom: “Dunyo-ko‘prik, unda mashg‘ul bo‘lmasdan o‘tinglar”, dedilar. Haqiqatan, bu dunyo hayoti oxiratga olib borishga ochiq va yorqin misoldir. Beshik shu ko‘prik boshidagi dastlabki masofa bo‘lsa, lahad-oxirgi masofadir. Shu ikkovi orasida qisqa bir masofa mavjud. Odamlardan qanchasi shu ko‘prikning yarmiga yetib borsa, qanchasi uchdan birini va qanchasi uchdan birining birini bosib o‘tadilar. Qanchasiga bir qadamdan ortiq yurish nasib qilmadi. Har qanaqasiga ko‘prikdan o‘tilishi shart. Ammo shu ko‘prikdan o‘tib olish haqida o‘ylamay, uning ustida imorat qurib, turli ziynatlarga chalg‘ib yashash g‘oyat johillik va yutqizishdir.

Ali karramallohu vajhahu bunday dedilar: “Bilinglarki, sizlar o‘liksizlar, o‘lgandan so‘ng tirilasizlar. Amallaringiz oldida turg‘izilib, u tufayli jazo(mukofot)lanasizlar. Sizlarni dunyo hayoti aldab qo‘ymasin. Albatta, u balo-ofatlar bilan o‘rab qo‘yilgan, foniyligi bilan tanilgan va aldamchilgi bilan vasf qilingan. Dunyodagi har bir narsani zavol tutadi. Dunyo o‘z ahli o‘rtasida goh buyoq, goh buyoqqa aylanadi. Dunyo hech qachon bir xil turgan emas, uning yomonligidan nizo, kurash to‘xtagan emas. Dunyo ahli surur va lazzatdan sarhush bo‘lib turganida, to‘satdan balo va aldovga yo‘liqadi”.

Har bir narsaning o‘rtasi, ya’ni me’yori yaxshidir. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Sizlarning eng yaxshilaringiz, dunyoni deb oxiratni, oxiratni deb dunyoni tashlab qo‘ymaganingizdir”, deganlaridan ko‘rinib turibdiki, bu dunyoda Alloh taolo berayotgan ne’matlarga shukr qilib, oxiratimiz uchun ajru-savoblar olish, yaxshiliklar qilib olish uchun bu dunyo ayni muddaodir.

Barchamizga ma’lumki, dunyo rohati abadiy emas, u ajal sari yetaklaydi. Allohning huzuridagi narsa esa boqiydir. Bizni bu dunyo tashvishlari, to‘playotgan molimiz, farzandlarimiz Allohning zikridan, ibodatidan jalg‘itib qo‘ymasligi zarur. Bu haqda Alloh taolo “Munofiqun” surasi, 9-oyatida: “Ey iymon keltirganlar. Mollaringiz va bolalaringiz sizni Allohning zikridan chalg‘itmasin. Kim shunday qilsa, bas, ana o‘shalar yutqazuvchilardir”.

Bu hayotda ozgina bahramand bo‘lib, yo‘qlik olamiga ko‘chib o‘tishda besh kunlik dunyoda o‘ynab-kulib ajalni kutib olib, oxiratiga hech qanday zahira tayyorlamasdan o‘zlariga yerni makon tutgan insonlar qancha? Ularga endi ortga yo‘l yo‘qdir. Bunga dalil esa Muminun surasi, 100-oyatida: “Shoyadki tark qilgan narsamda solih amal qilsam, der. Yo‘q! Albatta, bu (quruq) so‘z bo‘lib, u aytguvchi, xolos. Ularning ortida qayta tiriladigan kunlarigacha to‘siq bordir”.

Agar amallarimiz guvohlik bersa, qalbimizdagi narsalar chiqarilsa, dillardagi barcha sir-asrorlar oshkor qilinsa, Malik va Jabbor bo‘lgan Zot huzuriga olib borishimiz uchun turg‘izilsa, qalblar oldingi gunohlariga rahm-shavqat so‘rab, qo‘rqib titrasa, pardalar ko‘tarilib, ayb va sirlarimiz ochilsa, ana shu vaqtda har bir jon o‘zi qilib o‘tgan amaliga yarasha jazo oladi.

Alloh taolo “Najm” surasi, 31-oyatida: “Osmonlaru yerdagi barcha narsalar Allohnikidir. U yomonlik qilganlarni amaliga yarasha jazolar va yaxshilik qilganlarni go‘zal (mukofot) ila mukofotlar” deb marhamat qilgan.

Agar bizga har bir kun shaylangan amallar oshkor qilinsa, oldinda kelayotgan kunimizdan yuz burib qochardik, boy bergan vaqtimizni o‘ylab, g‘am-qayg‘uga botardik. Lekin Alloh taolo ajoyib tadbir qo‘llab, ularni ko‘rishdan mahrum qildi. Tasalli va taskin bo‘lishi uchun dunyoning balo-ofatlari qatiga lazzat va zavqni joylab, ana shu ta’mga mashg‘ul-ovora qilib qo‘ydi. Dunyoni va oxiratni hech qachon bir-biriga tenglashtirib bo‘lmaydi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Dunyoning oxiratga nisbati birontangiz barmog‘ini dengizga tekkizishiga o‘xshaydi. Bundan o‘ziga nima qaytib kelishiga qarsin”, dedilar.

Ali karramallohu vajhahu aytadilar: “Sizlarga Allohdan qo‘rqishni, garchand also hohlamasangiz ham, dunyo merosini tark etishni vasiyat qilaman. Tanangiz qarib-qartayib borayotir, sizlar tetik va baquvvat bo‘lishni hohlaysizlar. Sizlar va dunyo misoli bir yo‘lda safarga chiqqan qavmga o‘xshaydi. Go‘yo ular shu yo‘lni bosib o‘tadigandek, safarga chiqadilar, go‘yoki, yetib boradigandek, yo‘l belgisiga qarab yuradilar. Oxiriga qadar yetib borish uchun yo‘l masofasi qancha deb o‘ylaysiz?

Dunyoda bir kun qolish ehtimolini qancha deb o‘ylaysiz? Dunyoning zarari va g‘am-qayg‘usi deb tashvish chekmang, baribir shu dunyoda intiho topadi. Dunyo matosi va ne’matlaridan ortiqcha hursand bo‘lmang, u baribir zavolga yuz tutadi. Dunyoni izlaguvchini o‘lim ta’qib eta turib, dunyoni izlashi va o‘lim har qadamda poylab yurganini bila turib, g‘ofil bo‘lganiga hayronman”.

Dunyoda oxirat uchun ozuqa yeg‘ib, musofirlar qarz narsadan foydalanganidek, dunyodan bahramand bo‘lsak, undan ajralgan vaqtda musibatlarimiz og‘ir bo‘lmasligi uchun qalblarimizni to‘liq bermasak, dunyoni muqim qoluvchilar uchun emas, undan o‘tguvchilarga berilgan ziyofat deb qarasak, dunyoyu-oxiratimiz obod bo‘ladi, insha Alloh.

Dunyoga va uning ziynatlariga chalg‘ib qolmasligimiz uchun, ibodatlarimizda bardavom bo‘lishimiz va bu dunyodagi musibatlarga sabr qilib, karam va hilm bilan go‘zal tarzda bizga yordam berishini mehribon Zot Alloh taolodan so‘rab qolamiz.

 

Nodirabegim FAHRUTDINOVA,
“Yangi asr” universiteti “Filologiya va tillarni o‘qitish (mumtoz tillar bo‘yicha)” fakulteti 1-kurs talabasi.

Boshqa maqolalar
Maqolalar

Zamon va makondan yuksak Zot

16.07.2026   37735   10 min.
Zamon va makondan yuksak Zot

Quyosh botadi...
Gullar so‘ladi...
Bahorning oxiri kuz bilan tugaydi.
Sog‘liq xastalikka yuz tutadi.
Hayot o‘lim bilan nihoyalanadi.
Imperiyalar gullab-yashnaydi va zavol topadi.
Qit’alarni okean yutib yuboradi.
Yulduzlar koinot bag‘rida portlab, g‘oyib bo‘ladi.
Bizni o‘rab turgan bu hodisalar olami — aldamchi va makkor dunyodir. U yolg‘onlardek tuslanib, yo‘qlik va fano sari harakatlanadi... Go‘yoki suv ustiga chizilgan rasm yoki shamollar uchirib ketuvchi qumdagi naqsh kabidir.
Alloh esa bu olamdan emas... Balki U bu olamdan Mutaol (oliy va yuksak)dir... Allohning xastalanishi, qarishi yoki o‘lishi aslo mumkin emas. Uni boshqa narsalar kabi bir xomxayol yoki botil deb tasavvur qilish ham to‘g‘ri emas... U bularning barchasidan Yuksakdir.
Olam — botil (o‘tkinchi).
Alloh — Haq.
Olam — zavol topguvchi.
Alloh — Boqiy.
Olam — o‘zgaruvchan.
Alloh — Sobit (o‘zgarmas).
Olam — zamon va makon chegaralarining mahbusidir.
Alloh esa zamon va makondan Yuksakdir... U biror makonda joylashmaydi, zero Uning hajmi ham, makoniy xususiyatlari ham yo‘qdir. U haqda «tepada» yoki «pastda», «o‘ngda» yoki «chapda», «ichkarida» yoki «tashqarida» deb bo‘lmaydi.
Shu bois, U biror jismga kirmaydi, biror bo‘shliqni egallamaydi va biror surat yoki shaklda gavdalanmaydi.
U zamondan Yuksak bo‘lgani uchun ham Uning yoshi yo‘q, boshlanishi va nihoyasi yo‘q, Uning uchun o‘tmish, hozir va kelajak mavjud emas... Balki U — Mutlaq Hozirlikdir... Davomli lahza va abadiy davomiylikdir... G‘aybda ham, shohidlik olamida ham doimiy mavjuddir.
U haqda o‘syapti, rivojlanyapti, kattaryapti, kengayapti, kuchi ortyapti yoki mukammallashyapti deb bo‘lmaydi... Chunki U — azaldan va abadan Mukammaldir.
U zamon va makondan pok bo‘lgani uchun harakat qilmaydi va ko‘chmaydi... Balki U — mutlaq sukunatdadir... Samaddir... Uning atrofidagi barcha narsa esa iztirob va harakatdadir. «Samad» so‘zining ma’nosi ham mana shu — mutlaq sobit va barqaror demakdir. Shu sababli ham U — iztiroblar ummonidagi boshpana va omonlikdir. Kemalar o‘z langarlarini sokin dengiz tubiga tashlab, o‘z barqarorligini o‘sha tubning sobitligidan olgani kabi, qalb ham o‘z langarini Unga tashlaydi... U — huzuriga talpiniladigan, suyaniladigan Samaddir.
Biz — kishandamiz (zamon va makonda).
Alloh esa — mutlaqlikda (azal va abadda), Uning na boshlanishi, na oxiri va na chegarasi bor.
U — Latifdir, intihosiz lutf Sohibidir. Uning jismi, moddasi, massasi va vazni yo‘q. «Latif»ning ma’nosi ham shu — mutlaq maxfiylik (ko‘zga ko‘rinmaslik).
«Latif» — Uni cheklab yoki to‘sib qo‘yadigan hech qanday jism, vazn va zichlikka ega bo‘lmagan Zotdir... Shu bois U har bir narsaning ichiga kirib boradi, har bir narsa bilan har lahzada komil suratda, yashirin va sirli ravishda birga bo‘ladi: «Ko‘zlar Uni idrok etolmas, U esa ko‘zlarni idrok etar». U qayerda bo‘lsak ham biz bilan birgadir, bizga nihoyatda yaqindir, ammo biz Uni ko‘rmaymiz...
Xuddi inson o‘z ko‘zining qorachig‘ini (vositasiz) ko‘ra olmagani kabi. U bizga shoh tomirimizdan ham (vujudimizdagi qondan ham) yaqinroqdir.
Va U — Vohid (Yagona)dir.
Sizga foyda beruvchi ham Udir.
Sizga zarar beruvchi ham Udir.
Chayonga zaharni joylagan ham Udir.
Gulga iforni baxsh etgan ham ayni Uning O‘zidir.
Bu ishlarning barchasini qiluvchi Zot — birgina asil Bajaruvchidir.
U — Vohiddir...
U — Ahaddir...
«Ahad» va «Vohid» ma’no jihatidan farq qiladi.
«Vohid» deganda, ish-harakatlar ko‘p va turli-tuman bo‘lsa-da, ularni Bajaruvchi bitta ekanini tushunamiz... Uni bajaruvchisi doimo bittadir.
«Ahadlik» esa ana shu Yagona Zotning sifatidir.
U — Ahaddir.
Ya’ni, U bo‘linmaydi, parchalanmaydi, Uning bo‘lagi, qismi, ziddi yoki tengdoshi bo‘lishi aslo mumkin emas... Unda ko‘plik, qarama-qarshilik yoki ko‘payish sodir bo‘lmaydi.
U parchalanib ketmaydi, tarkib topmaydi, sochilib ketmaydi, birlashmaydi, qo‘shilmaydi va ajralmaydi.

U O‘z zotida Ahaddir, ya’ni O‘z-O‘ziga qarshi chiqmaydi, qarama-qarshilikka uchramaydi, ziddiyatga kirishmaydi... Balki Unda qarama-qarshiliklar (Jabbor va Rahim, Muiz va Muzill, Nofi’ va Zorr) mutlaq birlikda uchrashadiki, u yerda hech qanday ziddiyat, qarama-qarshilik va urush yo‘qdir... Mana shu bois Uning ismi Salomdir va mutlaq sokin, ichida qarama-qarshiliklar bo‘lsa-da, hech qanday iztirob bo‘lmagan, ichki urushlardan xoli bo‘lgan Samaddir...

Zero, U — Salomdir.
Va U — Hayy (Tirik)dir.
Ya’ni, Unga hayot baxsh etuvchi biror yaratuvchiga ehtiyoj sezmasdan, O‘z-O‘zidan Tirikdir. U boshqaga qaram bo‘lmagan mutlaq hayot Sohibidir. Bizning noqis hayotimiz esa, aksincha, faqatgina Uning madadi bilangina mavjuddir.
U — Qayyumdir, har bir narsani tirik tutib turuvchi va yo‘qlikka hayot baxsh etuvchi Zotdir.
Har bir narsa Alloh bilan mavjuddir.
Falaklaridagi yulduzlarni Allohning qonunlari tutib turadi, demak ular U bilan qoimdir. Daraxtlar o‘z qaddini Uning va U bergan nur, quyosh, suv hamda tuproq madadi bilan yuksaltiradi.
Biz ham har kuni U bilan va Uning madadi bilan oyoqqa turamiz.
Biz U bilan ko‘ramiz va U bilan eshitamiz... Bizga ato etgan qobiliyatlari orqali... Butun koinot o‘z mavjudligida Allohning Qayyumligiga qarzdordir... Zero, U har bir narsaning Qayyumidir...
Qiyomat kuni bizni o‘limdan qayta tiriltiruvchi ham Udir.
U bu dunyoda zarradan tortib to falaklargacha har bir narsani O‘z g‘amxo‘rligi bilan tutib turuvchidir, shuning uchun ham U — Qayyumdir.
U — Samiy’ (Eshituvchi)dir, hech qanday ruxsatsiz va vositalarsiz mutlaq eshituvchidir... U O‘z zoti ila Samiy’dir.
U — Basiyr (Ko‘ruvchi)dir, ko‘zsiz va ko‘ruv a’zolarisiz ko‘ruvchidir... U O‘z zoti ila Basiyrdir.
U — Mutakallim (So‘zlaguvchi)dir, harflarsiz, so‘zlarsiz, til va lablarsiz so‘zlaguvchidir... U O‘z zoti ila Mutakallimdir, bizga ma’nolarni yetkazadi va biz ularni O‘zi xohlagan tilda eshitamiz.
U — Avvaldir, zamon va olam yaratilishidan oldin, hech vaqo yo‘qligida ham mavjud bo‘lgan Zotdir.
U — Oxirdir, zamon tugab, olam barham topganidan va har bir narsa Unga qaytganidan keyin ham mavjud bo‘lguvchidir... Borliq foniy bo‘lgandan keyin ham U — Boqiydir... Undan oldin ham, Undan keyin ham hech narsa yo‘qdir...
U — af’ollari (ishlari) bilan Zohir (ayon)dir.
Zoti bilan esa Botin (yashirin)dir.
U O‘zi uchun emas, biz uchun o‘ch olguvchi — Muntaqimdir.
U zolimlarga nisbatan Jabbor, takabburlarni xor qilguvchi Muzill, mutakabbirlarga qarshi Mutakabbir, makr qiluvchilarga nisbatan Makr qilguvchidir. Kimning sifatlari mana shunday bo‘lsa, demak, kibriyo va buyuklik faqat Ungagina loyiqdir.
Kibriyolik faqat Uning haqqidir.
Osmonlaru yerdagi kibriyolik Unikidir.
Alloh taolo hadisi qudsiyda aytadi:
«Kibriyolik Mening ridomdir, buyuklik esa Meningizorimdir. Kim Mening bu ikki sifatimda Men bilan talashsa, Uni yakson qilaman».
Agar buyuklikning barcha sabablari Unda mukammal bo‘lsa, demak, U haqiqiy Azim (Buyuk) Zotdir.
Shunday bo‘lsa-da, U O‘z suyukli bandalariga doimo O‘zini sevdiruvchi, ularga O‘z muhabbati, karami, ne’matlari va mehrini yog‘diruvchidir, zero U — Hannon, Mannondir.
Uning azobi ham O‘z rahmati chashmasidandir... U — uyg‘otish, ogohlantirish va dars berish uchun azoblovchi Rahmondir... Va U — xohlagan paytida O‘z xolis rahmatini in’om etuvchi Rahimdir... Uning rahmati doimo g‘azabidan ustundir... U payg‘ambarlar, ogohlantiruvchilar, kitoblar yuboradi va har bir nazar soluvchi uchun osmonlaru yerda O‘z oyat-belgilarini ravshan namoyish etadi... Shundan keyingina hisob-kitob, ya’ni Jazo kuni — g‘azabga loyiq bo‘lganlarga g‘azab qilinadigan kun bo‘ladi... Zora, U — muhlat beruvchi, imkoniyat in’om etuvchi va ajalni uzaytiruvchi Saburdir... Va U — O‘ziga qaytgan, tavba qilgan har bir bandani kechiruvchi Tavvob, G‘affordir.
U — Vosi’ (Keng) Zotdir.
Ilmi keng.
Mag‘firati keng.
Rahmati keng.
U har bir narsada Cheksizlik va Mutlaqlikdir.
Farishtalar Unga shunday deydilar:
«Parvardigoro, O‘zing rahmat va ilm jihatidan barcha narsadan kengdirsan. Bas, tavba qilgan va Sening yo‘lingga ergashganlarni mag‘firat ayla» (G‘ofir surasi, 7-oyat).

Farishtalar faqat Uning vahyi, amri va kalomi bilangina gapiradilar... Zero, U — rahmat va mehr chashmasi, mag‘firat va tavbaga ilhom beruvchi Zotdir.
U Pokdir, Zul-jaloli val-ikrom (Ulug‘vorlik va karam Sohibi)dir.
Harflar va so‘zlar ojiz qoladi, jumlalar Uning Oliy maqomiga yetishdan uziladi — U shunday bir Maqomdaki, u yerda «qayerda» degan tushuncha yo‘qdir.
Shunday bir «huzur»daki, u yerda «huzurida» degan makon yo‘qdir.
U yerda aqllar hayratdan lol qoladi.
Tillar sokov bo‘ladi.
Qalamlar quriydi.
Va sahifalar ko‘tariladi.


Doktor Mustafo Mahmud -  «Islomda Alloh» maqolasidan.

Maqolalar