O`zbekiston musulmonlari idorasi

Maqolalar

TAOMLANISH SIRLARI (4-qism)

17.02.2025 16759 12 min.

TAOMLANISH SIRLARI (7 qismdan iborat)ni

ULUG‘ USTOZ ULAMOLARIMIZ bayon qilib berganlar:

(4-qism)

XALQ MAQOLLARI:

Chaqirilgan yerga bor,

Chaqirilmagan yerda senga nima bor?

Nafsini tiygan kishi sulton bo‘lur,

Nafsini tiymagan kishi ulton bo‘lur.

Nafsini tiygan – valiy.

Nokasning o‘zi to‘ysa ham, ko‘zi to‘ymas.

Non ham – non, ushog‘i ham – non.

Non bolasi – nonushoq.

Olg‘irlik ofat keltirar,

Badnafslik – halokat.

Kam-kam yesang – doim yersan,

Ko‘p-ko‘p yesang – neni yersan?

Otangga ne qilsang,

Oldingga shu kelar.

Nonga hurmat – elga hurmat.

Non ham – non, uvog‘i ham – non.

Nonning uch kunligini, go‘shtning bir kunligini yegin.

Non hidida hayot bor, har mag‘zida mamot bor.

Non bo‘lsa – bas, o‘zgasi – havas.

Nonsiz yashab bo‘lmas, gapni oshab bo‘lmas.

Qirib yesang, qirq kunga yetar,

O‘yib yesang – o‘n kunga.

Har kuni yema palovni,

Har kuni yoqqin olovni.

Hisobini bilgan – bir yil yetim,

Hisobini bilmagan – o‘lguncha yetim.

Hamyonini qadrlagan

Hisobini puxta qilar.

Tovuqni yesang – bir yeysan,

Tuxumini yesang – ming yeysan.

Tejab yegan – darmonda,

Tejamagan – armonda.

Erta turgan yigitning bir rizqi ortiq,

Erta turgan ayolning bir ishi ortiq.

Qanoat to‘rga eltar,

Ochko‘zlik – go‘rga.

TIBBIYOT OLIMLARINING TADQIQOT NATIJALARI:

Inson ko‘p yeganda:

yurak qisilib, tiniq ishlamaydi;

miya faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi;

oshqozon zo‘riqib ishlaydi;

odamning tanballigi ortadi;

kamhafsala va seruyqu bo‘lib qoladi.

Ko‘p ovqat yeyish – inson tabiatiga yot narsa:

shifokorlar hamisha ko‘p taom yeyishdan qaytarishgan,

kam taomlanishning ko‘plab foydalarini aytib o‘tishgan.

Qirq kundan ziyod umuman go‘sht yemaslikning zarari bor.
Muntazam ravishda ko‘p go‘sht iste’mol qilish sog‘liqqa zararlidir.
Sut yoki sutli taom bilan baliq, tuxum va nordon narsani, qovurilgan go‘sht bilan qaynatilganini, eski go‘sht bilan yangisini, mijozi turlicha bo‘lgan ovqatlarni bir-biriga aralashtirib yeyish, hidlangan taomni iste’mol qilish yaramaydi.
Ovqatlarni bir-biriga aralashtirib yeb bo‘lmaydi;

masalan, qatiqdan so‘ng g‘o‘r uzumni,

barcha turdagi ovqatlardan keyin o‘rik va shaftoli yeb bo‘lmaydi;

g‘o‘r uzum bilan baliqni, sirka bilan sarimsoqni, piyoz bilan sarimsoq piyozni ham aralashtirib iste’mol qilish yaramaydi.

Asal bilan qovunni, tovuq go‘shti bilan baliqni, sarimsoq, boqila, ayron va qatiqni ham aralashtirib bo‘lmaydi.
Ovqatlanishda tez va shitob bilan yeyish sog‘liqqa zarar qiladi.
Zamonaviy tibbiyot ham tik turgan holda shoshilib ovqatlanish taomning yaxshi hazm bo‘lmasligi va semirib ketish sabablaridan ekanini aniqladi.
Zamonaviy fan barmoqlar uchlarida ishtaha qo‘zg‘ashga va ovqat hazmiga yordamlashadigan nuqtalar borligini kashf etdi.
Kishi och qolganda ovqatga qo‘l uzatsa, juda ham to‘yib ketmasdan oldin yeyishni to‘xtatsa, hech qachon betob bo‘lmaydi.
Suvni terlab turganda ichish yaxshi emas.
Uyqudan uyg‘onar-uyg‘onmas darhol suv ichish to‘g‘ri emas.
Qishda quvvatliroq, yozda esa yengil hazm bo‘ladigan taom va meva-sabzavotlarni tanovul qilish.
Dasturxondan asal, uzum, xurmo, zaytunni uzmaslik.
Charchaganda shirinlik yeyish.
Bir oyda bir kun bo‘lsa ham ro‘za tutib, tanaga dam berish.
Ovqat tez yeyilmaydi.
Ovqat shoshilmasdan, yaxshi chaynab yeyiladi.
Taomni yaxshilab chaynamay yutmaslik.
Taom bilan ichimlik o‘tirib tanovul qilinadi.
Olingan luqmalar yaxshilab chaynab, so‘ng yutiladi.
Iloji boricha o‘ng tarafda chaynagan ma’qul.
Ovqatlanish me’yorida bo‘lgani ma’qul.
Taom issiq yoki juda sovuq holda yeyilmaydi.
Sarxil ovqatlar, muntazam quyuq ziyofatlarni yaxshi ko‘rish odamni yalqov qilib qo‘yadi, sog‘ligiga putur yetkazadi, toatdan chalg‘itadi.
Go‘shtli taomlar muntazam yeyilmaydi, tark ham qilinmaydi.
Nonning qotgani yoki eskirganini iste’mol qilish zararli emasligi, hatto ayrim kishilarning salomatligi uchun foydali ekanligi turli yo‘llar bilan isbotlangan.
Taomlanish paytida kitob-gazeta o‘qish, televizor ko‘rish, telefon va boshqa mashg‘ulotlar bilan band bo‘lish salomatlik uchun zararli.
Qorin to‘yguncha yeyish ham durust emas.
Taomdan keyin aslo sovuq suv ichmaslik.
Zamonaviy fan ham tik turib suv ichish zararligini isbotlagan.
Tishlarni ovqatlangandan so‘ng tozalab, yuvib yurishga odatlangan odam aslo tish og‘rig‘iga uchramaydi. Bunday kishining milklari sog‘lom bo‘lur.
Buyuk Britaniyaning Aston davlat ilmiy-tadqiqot universiteti olib borgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, yerga tushib ketgan yegulikni besh soniya ichida yerdan olib iste’mol qilish sog‘liq uchun xavfsiz ekan. Chunki bu vaqt ichida hech qanday mikroorganizm yegulikka tegishga yoki uni zararlashga ulgurmas ekan.
Oilaviy kechki ovqat foydali. Birgalikda ovqatlanish an’anasi nafaqat oilaviy munosabatlarni mustahkamlaydi, balki sog‘lom ovqatlanish odatlarining shakllanishiga ham hissa qo‘shadi.

Bu ayniqsa bolalar uchun juda muhimdir – bolalarda yolg‘iz ovqatlanish kelajakda ovqatlanish qoidalarini buzilishi xavfini oshiradi. Shunday qilib, kuniga kamida ikki marta ota-onasidan alohida ovqatlanadigan bolalarda semirish xavfi 40 % yuqori.

Oilasi bilan haftasiga 5 martadan ko‘proq ovqatlanadigan bolalarda ovqatlanish buzilishi xavfi past bo‘ladi, sog‘lom ovqat iste’mol qiladi va yaxshi o‘qiydi. Oilaviy kechki ovqat qancha ko‘p bo‘lsa, odamlar shunchalik ko‘p sabzavot iste’mol qiladilar.

Insondagi ichak va miya bog‘langan. Oziq-ovqat yordamida biz kayfiyatimizni ko‘tarib, energiya darajasini oshirishimiz mumkin.

Mazali taom va idishlarning chiroyli taqdimoti hazm qilish jarayonini rag‘batlantiradi; ammo bunda xavf ham bor – biz ularga berilib, psixologik muammolarni muvaffaqiyatsiz "yutishimiz" mumkin.

Osh tuzi – salomatlik va nozik qomatning dushmani.
Yog‘lardan saqlanish – sog‘liq uchun zararli.
Fan barmoq uchlarida ishtaha qo‘zg‘ashga va ovqatning yaxshi hazm etilishiga yordamlashadigan nuqtalar borligini aniqladi.
Baland musiqa sizni ko‘proq va tez-tez ichishga majbur qiladi. Yeyishga ham.
Taomni kayfiyatsiz holda tanovul qilmagan ma’qul.
Ovqatlanayotgan paytda yaxshi kayfiyatda bo‘ling!
Insonning barcha sezgi organlari bosh miya nazorati ostida. Miya oshqozondan uning bo‘shligi haqida signal olishi bilanoq, odam ochlikni his qiladi va aksincha. To‘yganlik hissi paydo bo‘lishi uchun o‘rtacha 20 daqiqa kerak bo‘ladi. Demak, shoshqaloqlik bilan ko‘p yeb qo‘ymaslik uchun, har bir taomlanishga kamida 20 daqiqa ajratish kerak. Shu bilan birga yaxshilab chaynab, kichik bo‘laklarga bo‘lib ovqatlanish darkor. Taomni tez yoyish ortiqcha iste’mol qilishga olib keladi. Natijada tanada ortiqcha vazn paydo bo‘ladi.

ZAMONAVIY FAN TADQIQOTLARI va AJOYIB MA’LUMOTLAR:

Bashariyat mavjudligi tarixi davomida odamlar har doim 3 narsani qilishgan – turmush qurishgan, vafot etishgan va ovqatlanishgan...

Bu vaqt ichida oziq-ovqat haqida juda ham ko‘p qiziqarli faktlar mavjud. Mana ulardan ba’zilari:

Ovqat pishirishga ayollar erkaklardan ikki baravar ko‘p vaqt sarflashadi.
2015 yildan beri Sietl (Avstraliya)da ovqatni tashlash taqiqlangan. Qoldiqlarni uysizlarga, hayvonlarga tarqatish yoki o‘g‘itga aylantirish kerak. Qonunni buzgan korxonalar 50 dollar va jismoniy shaxslar – 1 dollardan jarimaga tortiladi.
Oziq-ovqatlar ichida asal – buzilmaydigan yagona mahsulotdir.
Kosmik non 1 tishlash uchun yetarli bo‘lgan paketlarga qadoqlangan. Bunday qadoqlash kosmonavtlarni nafas olish yo‘llariga tushishi mumkin bo‘lgan nol tortishish kuchida uchadigan ushoqlar bilan bog‘liq baxtsiz hodisalardan himoya qilishga imkon beradi.
O‘rtacha odam hayoti davomida taxminan besh yilni oziq-ovqatga sarflar ekan.
Ovqatning ta’mi odam ovqatlanadigan balandlikka ham bog‘liq.
London (Buyuk Britaniya)dagi hind restoranlari soni Hindistonning Dehli yoki Mumbaydagi hind taomlarini taklif qiladigan restoranlar sonidan ko‘p.
Dunyoga mashhur Chitos chiplari 1976 yilda farrosh Richard Montanez tomonidan ixtiro qilingan.
McDonald's har yili 2,5 milliard burger sotadi. Ya’ni har soniyada 75 ta, har kuni 6,5 million burger sotiladi.
Meksika va Janubiy Amerika sivilizatsiyalari shokoladni valyuta sifatida ishlatgan.
Guruch – dunyo aholisining yarmidan ko‘pining asosiy oziq-ovqatidir.
Napoleon Bonapart kechki ovqatga 12, tushlikka 8 daqiqa sarflagan ekan.
Inson hayotining 5 foizini ovqatlanish bilan o‘tkazadi.
Bir taomlanish 20 daqiqa atrofida davom etadi.
Odatda odam kuniga 3 marta ovqatlanadi.
Inson hayotida ovqat tayyorlashga taxminan 1064 kun yoki 2,9 yil sarflanadi.
Tayyorlangan oziq-ovqatni yeyish uchun bizga 3,66 yil kerak bo‘ladi, bu har kuni taxminan 67 daqiqaga teng.
Biz butun hayotimiz davomida taxminan o‘rtacha 35 tonna oziq-ovqat iste’mol qilamiz.

BMT (Birlashgan Millatlar Tashkiloti) MA’LUMOTI:

BMT Bosh Assambleyasi har yilning 15 oktyabr sanasini “Xalqaro qo‘l yuvish kuni” deb e’lon qilgan.

(4-qism tugadi. Davomi bor...).

Ibratli hikoyalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

Maqolalar

Payg‘ambarlik vahiy bilan namoyon bo‘ladi

10.08.2026 15284 15 min.

Rabbining elchisi ekanini tasdiqlash uchun har payg‘ambarga ham xos kitob nozil bo‘lishi shart emas

Olimlar payg‘ambarni bunday ta’riflagan: «Payg‘ambar – shariat vahiy qilingan inson». Demak, payg‘ambarlik Alloh taoloning O‘zi bandalari orasidan tanlab olgan zotga vahiy nozil qilishi orqali yuzaga chiqadi. Alohida kitob tushishi payg‘ambarlik shartlariga kirmaydi. Bunga quyidagi dalillar dalolat bo‘ladi.

1. Payg‘ambarlik xabari vahiy orqali yetkaziladi. Alloh taolo biror bandasini payg‘ambarlik yo elchilikka tanlar ekan, unga saylanganini bildirib qo‘yadi. Bu bildirish nubuvvat va risolatning asosi bo‘lgan vahiyning bir turidir. Undan keyin Alloh taolo o‘sha payg‘ambarga kitob nozil qilishi ham, qilmasligi ham mumkin.

Nubuvvat xabari ba’zan kitob tushishi bilan boshlanadi. Masalan, Muhammad sollallohu alayhi vasallamga ilk vahiy bo‘lib Alaq surasining «Yaratgan Zot bo‘lmish Parvardigoringiz nomi bilan o‘qing!» oyati nozil qilingan. Biroq payg‘ambarlik ko‘pincha kitob tushishidan boshqa yo‘llar bilan boshlangan va aksar payg‘ambarlarda shunday bo‘lgan.

2. Nubuvvatning tasdig‘i payg‘ambarning so‘zlari va u keltiradigan mo‘jizalarga bog‘liq. Alloh taolo tanlagan bandasiga payg‘ambarlik berganidan keyin odamlar orasida bu nubuvvat va risolatning haqiqiyligi faqat ikki hodisa bilan sobit bo‘ladi:

Birinchisi: Payg‘ambar o‘z ummatiga: «Alloh taolo meni sizlarga payg‘ambar va elchi qilib yubordi», deb e’lon qiladi.

Ikkinchisi: Alloh taolo ushbu da’voni tasdiqlash uchun o‘sha zot orqali mo‘jiza ko‘rsatadi.

Payg‘ambarning «Men Allohning elchisiman, Alloh meni sizlarga nabiy qilib yubordi» degan so‘zlari tilovat qilinmaydigan vahiy (ya’ni, muqaddas kitobning bir qismi) bo‘lib, payg‘ambarlikning, elchilikning, shariat va dinga oid barcha hukmlarning haqligini e’tirof etish mana shu so‘zning tasdig‘iga tayanadi.

3. Kitobning ilohiyligi g‘ayri matluv (tilovat qilinmaydigan) vahiy bilan tasdiqlanadi: Alloh taolo biror elchisiga kitob nozil qilganida, u payg‘ambarga tushishi hamono «Allohning huzuridan tushgan kitob» bo‘lib qolmaydi, ya’ni odamlar buni birdan bila qolmaydi. Bu kalom Alloh taoloning huzuridan tushganini sobit qilish elchining «Bu kitob Alloh taoloning huzuridan nozil qilingandir» degan so‘zlari orqali amalga oshadi.

Demak, rasullarning bu guvohligi Alloh taolo ularga bildirgan tilovat qilinmaydigan vahiydir. Kitob ko‘rinishidagi tilovat qilinadigan vahiyning haqligi mana shu tilovat qilinmaydigan vahiy ustiga bino bo‘ladi.

4. Agar payg‘ambarlik faqat kitob tushishi bilan amalga oshadi, deb hisoblansa, unda o‘ziga kitob nozil qilinmagan barcha haq payg‘ambarlarning nubuvvati botil bo‘lib qolgan bo‘lardi. Shuningdek, bunday payg‘ambar minglab mo‘jizalar ko‘rsatib, rostgo‘yligiga minglab dalillar keltirsa ham, hech kim unga imon keltirishga majbur bo‘lmas va bu gunoh sanalmas edi.

Vaholanki, Alloh taolo alohida kitob tushirmasdan minglab payg‘ambarlar yuborgani barchaga ma’lum va ijmo’ qilingan (barcha ulamolar bir ovozdan tasdiqlagan, haq deb ittifoq qilgan) haqiqatdir. Alloh u zotlarga yo tilovat qilinmaydigan vahiy orqali bildirilgan hukmlarga amal qilishni, yo o‘zidan oldingi payg‘ambarlarning kitobiga muvofiq ish tutishni buyurgan. Masalan, Muso alayhissalomdan keyin Bani Isroilga yuborilgan payg‘ambarlar Tavrotga amal qilinishiga mas’ul edi. Alloh taolo Iso alayhissalom haqida bunday deydi: «Iso ibn Maryam: «Ey Bani Isroil, albatta, men o‘zimdan oldin kelgan Tavrotni tasdiqlovchi va mendan keyin keluvchi Ahmad ismli Rasulning bashoratini beruvchi, Alloh sizlarga yuborgan Payg‘ambarman», deganini eslang. (Ahmad) ularga haq bilan kelgan vaqtda esa, “bu ochiq-oydin sehrdir” dedilar» [Sof surasi, 6-oyat].

Iso alayhissalomga ham Bani Isroilning boshqa payg‘ambarlari kabi Tavrot hukmlariga amal qilish buyurilgan edi. Payg‘ambarlarga kitob tushmagan bo‘lsa-da, ularni yolg‘onchiga chiqargan qavmlarni Alloh taolo turli azoblarga mubtalo qildi va bu jazolarning bir qismini Qur’oni karimda bayon etib ham o‘tdi.

5. Kitoblar va sahifalar faqatgina ba’zi payg‘ambarlar va nabiylarga nozil qilingani, ularning aksariyatiga esa hech qanday kitob ham, sahifa ham tushmagani ijmo’ qilingan haqiqatdir. Ularga faqat vahiyning o‘zi – kitobsiz, sahifasiz – nozil qilingan. Shu bilan payg‘ambarligi mukammal, nubuvvati sobit bo‘lgach, ular yuborilgan qavmlar uchun hujjat-dalil tayyor holatga kelgan va endi odamlar imon keltirish va ergashishga majbur bo‘lgan.

6. Mana Bu qissa Shuaro, Naml, Qasas, Toha va Noziot suralarida bayon qilingan bo‘lib, voqealar Muso alayhissalomga Tavrot nozil qilinishidan oldin yuz bergan. Alloh taolo ushbu qissada Musoning bir qibtiyni (qibtiylar – qadimgi Mirs xalqi) o‘ldirib qo‘ygani sababli Fir’avn va uning qavmidan qochib, Misrdan chiqib ketganini, Madyan tomon yo‘l olganini va u yerdagi solih kishining qiziga uylanganini zikr qiladi. Keyin u ahli ayoli bilan Misrga qaytayotganda Tur tog‘i tomonida bir olovni ko‘rib qoladi. Alloh taolo aytadi: «Bas, u(olov)ga kelganida, nido qilindi: «Ey Muso! Albatta, Men O‘zim sening Rabbingdirman. Kavushlaringni yech. Chunki sen muqaddas Tuvo vodiysidasan. Men seni ixtiyor qilib oldim. Vahiy qilinadigan narsaga quloq os. Albatta, Men, O‘zim, Allohdirman. Mendan o‘zga iloh yo‘q. Bas, Menga ibodat qil va meni zikr etish uchun namozni to‘kis ado et» [Toha surasi, 11-14-oyatlar].

Alloh azza va jalla unga payg‘ambar ekanini xabar qildi va unga vahiy qilinayotgan narsaga quloq tutishni, ibodat qilish va namozni ado etishni buyurdi. So‘ng Haq taolo ikki mo‘jiza bo‘lishi uchun unga qo‘lidagi asoni tashlashni, keyin esa qo‘lini qo‘yniga qo‘yishni buyurdi. Shundan keyin buyuk Zot unga Fir’avn huzuriga borishni amr etdi: «Biz senga buyuk mo‘jizalarimizni ko‘rsatish uchun (shunday qildik). Fir’avnga bor, albatta u tug‘yonga ketdi», dedi». [Toha surasi, 23-24-oyatlar].

So‘ngra Alloh taolo Muso alayhissalom bilan Fir’avn o‘rtasida nimalar bo‘lganini zikr qiladi.

Demak, Fir’avnga Muso alayhissalomning da’vati yetib borishi va bu da’vatga ulkan mo‘jizalar hamroh bo‘lishi bilan hukmdor uchun hujjat qoyim bo‘lgan edi. Vaholanki, u paytda Muso alayhissalomga hali Tavrot nozil qilinmagandi. Chunki, Tavrot u zot Bani Isroil bilan birga Misrdan chiqib ketgani va Fir’avn g‘arq qilinganidan keyin nozil bo‘lgan. Bu Qasas surasidagi oyatlarda bayon etilgan.

Shunday qilib, hujjat vahiy nozil bo‘lganidan keyin da’vatning yetib borishi va unga mo‘jizalar hamrohlik qilishi bilan qoyim bo‘ladi. Faqat kitob bilangina qoyim bo‘lganida edi, Fir’avn uchun hujjat kuchga kirmagan va Alloh taolo tomonidan unga va qavmiga dalilsiz azob berilgan bo‘lar edi. bu esa, Al-Adl bo‘lgan Allohning sifatiga umuman to‘g‘ri kelmaydi.

Yuqorida zikr qilganlardan kelib chiqib aytish mumkinki, vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emas, balki ba’zida kitobsiz va sahifasiz ham bo‘lishi mumkin. Payg‘ambarlikning yuzaga chiqishi va sobit bo‘lishida asosiy mezon – vahiyning nozil bo‘lishi. Kitob esa Alloh taolo elchilari orasidan saralab olgan zotlarga xoslab berilgan vahiydir.

7. Payg‘ambarlik kitob tushishi bilan emas, balki vahiy nozil bo‘lishi bilan amalga oshishiga va vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emasligiga dalolat bo‘ladigan jihatlardan yana biri – Alloh taoloning biror kitobi borligi ma’lum bo‘lmagan va Alloh taolo kitob ato etmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashganidir. Biz bu so‘zlashuvlarni Haq taolo so‘nggi Kitobida zikr qilgani tufayli bilganmiz. Quyida Qur’oni Karimda Alloh taoloning kitob nozil qilinmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashgani haqida hikoya qilingan voqealardan namunalar keltiramiz.

1. Odam alayhissalom bilan. Alloh taolo aytadi: “Va: “Ey Odam, sen o‘z jufting ila jannatda maskan top. Unda nimani xohlasalaringiz, yenglar, osh bo‘lsin, faqat mana bu daraxtga yaqin kelmanglar, bas, u holda zolimlardan bo‘lasizlar”, dedik” [Baqara surasi, 35-oyat].

Haq taolo dedi: “Rabbi ularga nido qilib: «Sizlarni ana o‘sha daraxtdan qaytargan emasmidim va, albatta, shayton ikkovingizga ochiq-oydin dushmandir, demaganmidim?!» dedi» [A’rof surasi, 22-oyat].

Bu voqealar ular Yerga tushirilishidan oldin, jannatda bo‘lganida yuz bergan.

Ular Yerga tushirilganidan keyin Alloh taolo bunday degan: “Odam o‘z Rabbidan so‘zlarni qabul qilib oldi, keyin U Zot uning tavbasini qabul qildi. Albatta, U tavbani qabul qiluvchi va rahmli Zotdir” [Baqara surasi, 37-oyat].

Bu ham Odam alayhissalomga biror kitob nozil qilinmasdan oldin bo‘lgan ishlar sirasidandir.

2. Nuh alayhissalom bilan. Haq taolo Nuh alayhissalom bilan uning qavmi o‘rtasida kechgan voqealarni zikr qilganidan keyin bunday deydi: “Va Nuhga: «Qavming orasidan avval imon keltirganlardan boshqa hech kim imon keltirmas va ularning qilmishlaridan qayg‘uga tushmagin. Bizning rioyatimiz va vahiyimiz ila kema yasagin hamda zulm qilganlar to‘g‘risida Menga gap ochmagin, albatta, ular g‘arq bo‘lguvchilardir», deb vahiy qilindi. U kema yasamoqda. O‘z qavmidan bo‘lgan zodagonlar qachon oldidan o‘tsalar, uni masxara qildilar. U: «Agar bizni masxara qilsangiz, biz ham xuddi siz bizni masxara qilganingizdek sizlarni masxara qilamiz. Bas, yaqinda kimga sharmanda qiluvchi azob kelishini va kimning ustiga muqim azob tushishini bilib olursiz», dedi. Toki Bizning amrimiz kelib, tannur favvora otganda: «U (kema)ga har narsadan bir juftdan va ahlingdan avval so‘z ketmaganini va imon keltirganlarni ol», dedik. U bilan birga imon keltirganlar juda oz edi. U: «Kemaga mininglar, uning yurishi ham, turishi ham Allohning ismi ila bo‘lur. Albatta, Rabbim mag‘firatli va rahmlidir», dedi. U (kema) ularni tog‘lardek to‘lqinda olib ketayotganida, Nuh bir chetda turgan o‘g‘liga: «Ey o‘g‘lim, biz bilan birga (kemaga) mingin, kofirlar bilan birga bo‘lmagin», dedi. U (o‘g‘il): «Toqqa joylashib olsam, meni suvdan saqlaydi», dedi. U esa: «Bugun Allohning amridan saqlovchi yo‘qdir. Kimga rahm qilsagina (saqlar)», dedi. Shunda ular orasini to‘lqin to‘sdi va u (o‘g‘il) g‘arq bo‘lganlardan bo‘ldi. «Ey Yer, suvingni yutgin, ey osmon, o‘zingni tutgin», deyildi. Suv quridi. Farmon bajarildi va (kema) Judiy (tog‘i)ga joylashdi. «Zolim qavmlar yo‘qolsin!» deyildi. Nuh Rabbiga nido qilib: «Rabbim, albatta, o‘g‘lim ahlimdandir, albatta, va’dang haqdir va Sen hukm qilguvchilarning eng hikmatlisisan», dedi. U Zot: «Ey Nuh, albatta u (o‘g‘il) ahlingdan emas. Albatta, u yaxshi amal emasdir. O‘zing bilmagan narsani zinhor so‘ramagin. Men senga johillardan bo‘lmasligingni nasihat qilaman», dedi. U: «Rabbim, men o‘zim bilmagan narsani Sendan so‘ramoqdan panoh tilayman. Agar meni mag‘firat qilmasang va menga rahm ko‘rsatmasang, ziyon ko‘rguvchilardan bo‘laman», dedi. «Ey Nuh, Bizdan senga va sen bilan birga bo‘lgan ummatlarga tinchlik va barakotlar ila (kemadan) tushgin. Yana bir ummatlar bo‘lur, ularni biroz huzurlantirurmiz, so‘ngra ularni bizdan bo‘ladigan alamli azob tutar», deyildi” [Hud surasi, 36-48-oyatlar].

So‘ng Alloh taolo Payg‘ambari Muhammad sollallohu alayhi vasallamga dedi: “Ana shu g‘ayb xabarlarini sizga vahiy qilmoqdamiz. Bundan oldin ularni siz ham bilmas edingiz va qavmingiz ham. Bas, sabr qiling, albatta, oqibat taqvodorlarnikidir” [Hud surasi, 49-oyat].

Xo‘sh, Alloh taoloning Nuh alahissalomga bu vahiysi va unga qaratilgan xitobi biror kitobda kelganmidi?! Yoki bu Alloh taolo unga to‘g‘ridan to‘g‘ri so‘zlagan xitob bo‘lib, u yerda o‘qiladigan hech qanday kitob bo‘lmaganmidi?!

Ushbu oyatlarning uslubi va undagi nidoning yo‘sini Alloh taoloning Nuh alayhissalomga to‘g‘ridan to‘g‘ri xitob qilganini, o‘qiydigan biror kitobni nozil etish orqali amr etmaganini ko‘rsatadi.

3. Yusuf alayhissalom bilan. U quduq tubida yotganda Alloh taolo vahiy qilib, hali akalariga ularning qilmishlari haqida xabar berajagini aytdi: “Bas, uni olib ketishgach va uni quduqning qa’riga tashlashga kelishib olishgach (uni amalga oshirdilar), (Biz) unga: «Bu ishlari to‘g‘risida ularga (kezi kelganda), albatta, xabar berursan, vaholanki, ular (Yusuf ekaningni) sezmaydilar», deb vahiy qildik.” [Yusuf surasi, 15-oyat]. Keyinchalik u Misr azizi (Bosh vaziri) bo‘lganidan keyin ularga bu haqda xabar berdi.

Xo‘sh, u quduqda bo‘lganida kelgan bu vahiy haqiqiy vahiy bo‘la turib, tilovat qilinadigan vahiymidi (muqaddas kitobning bir qismi edimi)? Yo‘q, u g‘ayri matluv vahiy edi.

Alloh taolo payg‘ambarlariga xitobni tilovat qilinadigan vahiy ko‘rinishida (kitob holida) tushirmagani borasidagi oyatlar bular bilan cheklanmaydi. Qur’oni karimda bunday oyatlar juda ko‘p bo‘lib, eslatib o‘tish maqsadida ozginasini keltirish bilan kifoyalandik, xolos.

Demak, payg‘ambarlikning asosi alohida bir kitob nozil bo‘lishiga emas, balki bevosita Alloh taoloning tanlangan bandasiga vahiy yuborishiga bog‘liqdir. Qur’oniy qissalar va tarixiy dalillar ko‘rsatganidek, vahiylar faqatgina kitob shaklidagi (tilovat qilinadigan) matnlardan iborat bo‘lmay, ko‘p hollarda payg‘ambarlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri bildirilgan (tilovat qilinmaydigan) ilohiy xitoblar ko‘rinishida kelgan. Shu sababli insoniyatga haqiqatni yetkazish va ularga qarshi ilohiy hujjatni qoyim qilish uchun faqatgina vahiyning o‘zi yetarli bo‘lgan, kitob esa Alloh taolo O‘zi xohlagan elchilarigagina ato etgan maxsus vahiydir.

Nurmuhammad Matkarimov,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi

Hadis ilmi maktabi o‘qituvchisi,

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy tadqiqot

markazi ilmiy xodimi

Mazkur maqolaga

.Din ishlari bo‘yicha qo‘mitaning 2026 yil 7 iyuldagi 02/2 -sonli xulosasi olingan

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati