Bismillahir Rohmanir Rohiym
Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Ey Odam avlodi! Har bir masjid (namoz) oldidan ziynatlaringiz (pok kiyimlaringiz)ni (kiyib) olingiz! Shuningdek, yeb-ichingiz, (lekin) isrof qilmangiz! Zero, U isrof qiluvchilarni sevmagay (A’rof surasi, 31-oyat).
Shunday ekan musulmon kishi ovqat va ichimlik iste’molida isrofdan va haddan tashqari ko‘p yeyishdan saqlanishi lozim. Chunki Ramazon oyi sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va jismoniy tarbiya uchun katta imkoniyatdir.
Tabiblarning ta’kidlashicha, ro‘zador kishining hazm qilish tizimi dam oladi, tanasining to‘qimalari va hujayralari zararli moddalardan xalos bo‘ladi, ortiqcha yog‘ va qand miqdori kamayadi. Shuningdek, ro‘za tanani tozalaydi va Allohning izni bilan ko‘plab jismoniy va ruhiy kasalliklarga shifo bo‘ladi.
Ro‘za nafsni tarbiyalashda katta ahamiyatga ega bo‘lib, shahvat va orzu-istaklarni nazorat qilishga yordam beradi. Shu bilan birga, shaytoniy vasvasalarni quvib, hayvoniy istaklarni zaiflashtirishda muhim rol o‘ynaydi.
Bu jihatlar musulmon kishini tarbiyalaydi, uni ovqatda me’yorga rioya qilishga o‘rgatadi va turli taomlardan haddan tashqari iste’mol qilishdan qaytaradi. Shuningdek, ro‘za tutish taom va ichimliklar qabul qilish vaqtini tartibga solishni, taom ustiga taom yeyishning zararlarini anglashga o‘rgatadi.
Ramazon oyida me’yor va iqtisod
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Odam bolasi qornidan ko‘ra yomonroq idishni to‘ldirmagan. Odamga belini tutish uchun ozgina lukimalar kifoya qiladi. Agar shunga ham qodir bo‘lmasa, qornini uch qismga bo‘lsin: uchdan biri taom uchun, uchdan biri ichimlik uchun va uchdan biri nafas olish uchundir” (Imom Ahmad va Imom Termiziy rivoyat qilgan).
Bir donishmand bunday degan: “Dard-alamning ko‘pchiligi taom va ichimlik sababli yuzaga keladi.”
Shu sababli, biz o‘zimizni hamisha, xususan, Ramazon oyida oziq-ovqat va ichimlikda iqtisod va me’yorga rioya qilishga tarbiyalashimiz kerak. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam va sahobalar roziyallohu anhum Ramazon oyidan boshqa oylarda ham ko‘p vaqtda och qolishgan, kam taom iste’mol qilib, hayotlarini sodda o‘tkazganlar. Bir shoir dunyo hayoti haqida bunday degan: “Bu dunyoda payg‘ambarlar och qolgani uchun sharaf topdilar, ammo hayvonlarning qorni esa to‘q holda kuzatib qo‘yildi”.
Bu so‘zlar inson hayotida moddiy ne’matlardan ko‘ra ma’naviy qadriyatlar ustuvor bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. Payg‘ambarlar va solih insonlar qiyinchiliklarga sabr qilib, ochlikka duch kelgan bo‘lsalar-da, ularning maqsadi oliy bo‘lgan. Ular dunyo lazzatlariga berilmasdan, haqiqat va hidoyat yo‘lida yashaganlar. Shuningdek, bu satrlar odamlarni faqat moddiy boylikka emas, balki ruhiy poklik va taqvoga e’tibor berishga chaqirgan
Bas, shunday ekan Ramazon oyini faqat ko‘p yeyish-ichish mavsumiga aylantirmaslik kerak. Aksincha, uni tana sog‘lig‘ini tiklash, zararli moddalardan xalos bo‘lish va ichki poklikni oshirish imkoniyati sifatida qabul qilish lozim. Ramazon nafaqat jismoniy, balki ruhiy yuksalish, Allohga yaqinlashish va ko‘p savoblar yig‘ish oyidir.
Doktor Solih bin Ali Abu A’rrodning
“Ramazon maktublari” kitobidan
Ilyosxon Ahmedov tayyorladi.
Alloh taolo odamzodga aql, es-hushga qo‘shib did, farosat degan ulug‘ ne’matlarni berganki, ularni ishlatgan, ishlata olgan kishi har doim hamma joyda e’zoz va qadr topgan. Illo, ishlata olmagan kishining o‘zidan boshqalarni ayblashi ayni ahmoqlik, johillik va nodonlikdir.
Qur’oni karimni oyoqlari ostiga olib tepkilayotganini tasvirga tushirib, ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatgan kimsaning xatti-harakatlari yurtimiz mo‘min-musulmonlarining nafratini uyg‘otdi, g‘azabini keltirdi. Rost-da, aqlli, sog‘lom kishi shunday ishni qilishi u yoqda tursin, hatto xayoliga ham keltirishining o‘zi dahshatli-ku.
Islom shiorlari ulug‘lanadi, diniy masalalarga nafaqat har bir musulmon, ayni paytda barcha kishilar hurmat bilan munosabatda bo‘lishi ham odamiylik nuqtayi nazaridan, ham huquqiy jihatdan zarurdir.
Alloh taoloning shiorlarini oyoqosti qilish, ulardan birortasini masxaralash, kamsitish, behurmat qilish, xo‘rlash, mensimaslik, xor qilish mo‘min kishining dindan chiqishiga sabab bo‘ladi (Alloh asrasin!).
Islom ta’limotiga ko‘ra, “shior” so‘zi “nishon”, “belgi”, “alomat” ma’nolarini bildiradi. Alloh taoloning dinining ko‘zga ko‘ringan va shon-shavkati alomati bo‘lgan narsalar shior hisoblanadi. Mus'hafi sharif, oyati karimalar ko‘chirilgan varaqlar shularning eng old safida turadi.
Alloh taolo Islom shiorlarini qadrlashga targ‘ib etgan va ularni toptash, masxaralashdan qattiq qaytargan. Jumladan, Haq taolo Qur’oni karimda: “(Gap) shudir. Yana kimki Allohning shiorlari (qurbonliklar)ni ulug‘ deb bilsa, bas, albatta, (bu) dillarning taqvosidandir” (Haj surasi, 32 oyat), – deb xitob qilgan.
Savbon roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shariatning shiorini past sanaganlarni qattiq qoralab bunday deganlar: «“Aniq bilamanki, ummatim ichidagi ba’zi kimsalar Qiyomat kunida Tihoma tog‘i kabi ulkan hasanotlar bilan oppoq bo‘lib kelishadi, lekin Alloh taolo ularning amallarini to‘zigan chang kabi qilib qo‘yadi”. Shunda Cavbon roziyallohu anhu: “Yo Racululloh, bizga ularni cifatlab, ochiq bayon qilib bersangiz, bilmasdan o‘shalardan bo‘lib qolmaylik!” dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ular cizlarning birodarlaringiz, cizlarga o‘xshagan odamlardir. Ular ham ciz kabi tunlari ibodat qiladi. Lekin ular shunday odamlarki, yolg‘iz qolgan vaqtlarida shariatning shiorlarini toptaydilar”, – dedilar (Imom Ibn Moja rivoyati).
Qur’oni karimning darajasi shu qadar ulug‘ki, hatto Mus'hafni tahoratsiz ushlab bo‘lmaydi. Qur’onni ushlamoqchi bo‘lgan odam tahoratli bo‘lishi vojibdir. Alloh taolo: «Uni faqat poklanganlargina ushlaydir», degan (Voqea surasi, 79-oyat).
Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Qur’onni pok odamgina ushlaydi”, dedilar (Imom Tabaroniy rivoyati).
Shuningdek, Alloh taoloning Kitobini uning mavqeiga munosib, chiroyli g‘ilofda saqlash vojibligi, tozaligiga etibor qaratish, munosib joyga qo‘yish ham vojibdir.
Ulamolar: “Qur’oni karimni axlatga tashlagan odam kofir bo‘ladi”, deyishgan. Kalomullohning hurmatini joyiga qo‘ymaydigan odamga Mus'hafni sotish harom.
“Sahihi Buxoriy” va “Sahihi Muslim”da Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Mus'haf dushmanning qo‘liga tushib qolish xavfi bo‘lsa, Mus'haf bilan dushman yerlariga safar qilishdan qaytarganlari keltirilgan.
Ulamolarning fatvolarida bunday deyiladi: “Kim azonni masxara qilsa yoki Qur’oni karimni yengil sanab oyoqosti qilsa, shar’iy ilmlarni yoxud ulamolarni masxara qilsa, ibodatlarni yengil sanab bajarmasa, masjidni masxara qilsa, kofir bo‘ladi” (“G‘amzu uyunil basoir sharh ashboh van-nazoir” kitobi).
Biz Qur’oni karimni ulug‘lashni solih salaflardan o‘rganishimiz kerak. Imom Qatoda rahimahulloh: “Qur’oni karim o‘qiganimdan buyon piyoz yemadim”, degan bo‘lsa, Imom Mujohid rahimahulloh: “Qur’on o‘qiyotib sizni esnoq tutib qolsa, esnog‘ingiz ketgunicha o‘qimay turing”, degan.
Allohninrg oyatlarini oyoqosti qilayotgan kimsalar nahotki Imom Navaviy rahimahullohning: “Kimdir sizga Mus'haf bersa, uni tik turgan holda oling. Chunki ulamo va aziz kishilar kelganda turish mustahab sanaladi. Mus'haf (uchun turish) avloroqdir”, deganini anglamasa...
Qur’oni karimni xorlash, masxaralash, qadrini yerga urish kofir va munofiq kimsalarning ishidir. Bu haqda oyati karimada bunday deyiladi: “Kofir bo‘lganlarga bu dunyo ziynatli qilib qo‘yilgan. Ular imon keltirganlar ustidan kuladilar. Holbuki, qiyomat kuni taqvoli bo‘lganlar ulardan balanddirlar” (Baqara surasi, 212-oyat).
Islom shiorlarini, xususan, Qur’oni karimni masxara qilish mo‘minga ham, sog‘lom aql egasiga ham mutlaqo yarashmaydi. Ayniqsa, mamlakatimiz aholisining asosiy qismi Islom diniga e’tiqod qilar ekan, xalqimizning milliy va diniy qadriyatlarini hurmat qilish har bir O‘zbekiston fuqarosining burchidir.
Tolibjon NIZOM