Ruhiy tarbiya ustozi
Xotira
Buyuk vatandoshimiz Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarini nafaqat Markaziy Osiyo davlatlari musulmonlari, ayni paytda butun Islom olami yuksak ehtirom bilan tilga oladi. Misrlik olim, Qur’on hofizi “al-Azhar” universiteti mudarrisi Shayx Abdulloh Husayn Sha’lon marhum Shayx hazrat haqida maqola yozib, nashr ettirdi.
Bugun – 15 aprel Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahullohning ham tavallud topgan, ham boqiy duyonga rihlat qilgan kunlari. Shu munosabat bilan Shayx Abdulloh Husayn Sha’lon yozgan maqolani tarjima qilib, siz azizlarga ham ilindik.
***
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari umrini ilm o‘rganish va o‘rgatishga bag‘ishlagan mujtahid ulamolardan. U kishi ilm va taqvoda yuksak martabaga erishdi. Ilmni amal bilan, fikrni suluk bilan uyg‘unlashtirdi.
Fazilatli Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining shaxsiyatiga oid muhim xususiyatlardan biriga men u zotning tarjimayi hol va faoliyatini o‘rganish asnosida amin bo‘ldim. Hazrat ruhiy tarbiyaga va nafsni poklashga juda katta ahamiyat bergan. Bu ustozning darslari, ma’ruzalari va kitoblarida yaqqol namoyon bo‘lgan. Zero, inson ruhiy tarbiyasiz, nafsni yengmasdan turib to‘g‘ri yo‘lda bo‘lolmaydi, ulug‘ daraja hosil qilolmaydi.
Chunonchi, ruhiy tarbiya ruhni poklaydi, nafsni tozalaydi. Shu bois Islom muntazam ravishda ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘lishga buyurgan. Alloh taolo Shams surasida bunday marhamat qiladi: «(Mazkurlar bilan qasamyod etamanki) haqiqatan, uni (nafsni) poklagan kishi najot topur va u (nafs)ni (gunohlar bilan) ko‘mib, xorlagan kimsa esa (Allohning rahmatidan) noumid bo‘lur!» (9–10-oyatlar).
Islomda ruhiy tarbiya – nafsni poklashdan maqsad sargardon ruhdan Alloh taoloni tanuvchi, U Zotga bandalikni bekamu ko‘st ado etuvchi ruhga aylanishdir. Shundan kelib chiqib, ruhiy tarbiya har bir shaxs kundalik amaliga aylanishi zarur.
Fazilatli Shayx Muhammad Sodiq bu yo‘lda tinimsiz harakat qilib, xalqni, yurtdoshlarini ruhiy tarbiyaga da’vat qildi. U kishi Movarounnahrning har bir o‘lkasida shu ishni amalga oshirdi. Ko‘p yillar har jabhada – diniy, axloqiy, madaniy va mafkuraviy jihatdan – kommunistlar ta’siri ostida bo‘lgan, hozir istiqlol nashidasini surayotgan xalq uchun ruhiy tarbiya juda kerak bo‘lgan bir paytda yashab, dinga xizmat qilib o‘tdi.
Shayx hazratlari ruhiy tarbiya faqat ilm, so‘ngra amal bilan ro‘yobga chiqishini chuqur anglagan. U kishi jiddu jahd qilib, muborak da’vatlari asnosida Alloh taolo ato etgan ilm, hikmat va basirat bilan ilmni keng yoydi. Bu jarayon “diniy savodxonlikni oshirish” deb bildi. Chunki yaratilish (fitrat)ning go‘zalligi kamolotni, salohiyatni taqozo etadi. Uning yo‘llari najotga eltadi. Hazrat shu zahmatli yo‘lda tinim bilmadi.
Darslarida ham, ma’ruzalarida ham shariat ilmi va ruhiy tarbiya omuxtaligi uzilmay kelgan. Da’vati ta’sirli, yurish-turishi, xulq-atvori barchaga o‘rnak, mohir murabbiy, hassos mutafakkir, insonlar qalbidan joy olgan ulug‘ alloma edi.
Shayx rahimahulloh muallifligida bitilgan kitoblarga kelsak, u kishi uch jilddan iborat “Ruhiy tarbiya”, “Tasavvuf haqida tasavvur”, “Zuhd va hayo”, besh jilddan iborat “Xislatli hikmatlar sharhi”, “Islom ma’naviy jinoyatlarga qarshi”, “Islom va poklik” kabi asarlarni ta’lif etgan. Boshqa asarlari ham ruhiy tarbiyadan xoli bo‘lmagan holda shariat ishlari muolajasiga bag‘ishlangan.
Shayx hazrat bu xizmatlari bilan Markaziy Osiyo mintaqasidagi musulmonlarning ruhiy-ma’naviy jihatdan yuksalishiga juda katta hissa qo‘shdi. Alloh taolodan u zotni buyuk mukofot bilan siylashini so‘raymiz. Omin!
Shayx Abdulloh Husayn SHA’LON,
“Al-Azhar” universitetining Qur’on,
qiroatlar va Qur’on ilmlari ustozi.
O‘zbek tiliga Tolibjon NIZOM o‘girdi.
Quvaytlik ekspert: O‘zbekiston va Quvaytni boy tarixiy meros va umumiy manfaatlar birlashtiradi
Quvaytning nufuzli “Al-Seyassah”, “Alwakt News” va “The Times Kuwait” nashrlarida quvaytlik ekspert va jamoat arbobi, Ko‘rfaz arab davlatlari hamkorlik kengashi Tijorat arbitraj markazining sobiq bosh kotibi Tariq Yusuf ash-Shumaymiriyning “Samarqanddan Faylakagacha: zamin sivilizatsiya tilida so‘zlaganda nomli maqolasi chop etildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Muallif joriy yilning avgust oyida yurtimizga amalga oshirgan tashrifi davomida Toshkent va Samarqand shaharlarida bo‘lgani, boy tarixiy-madaniy meros, me’moriy obidalar, qadimiy bozorlar hamda xalqimizning mehmondo‘stlik an’analari unda katta taassurot qoldirgani haqida yozadi.
Maqolada ta’kidlanishicha, Markaziy Osiyoning qadimiy shahri Samarqand hamda Fors ko‘rfazidagi tarixiy Faylaka oroli xalqlar va madaniyatlarni birlashtiruvchi o‘ziga xos sivilizatsion ko‘prik vazifasini bajargan. Samarqand Sharq va G‘arbni bog‘lagan quruqlikdagi karvon yo‘llari chorrahasi bo‘lgan bo‘lsa, Faylaka dengiz savdo yo‘llarida muhim strategik makon hisoblangan. Yurtimizdagi ilm-ma’rifatga bo‘lgan yuksak ehtirom va jamoatchilik an’analari Quvayt jamiyatidagi qadriyatlar bilan muayyan mushtaraklikka ega ekani alohida e’tirof etiladi.
Nashrda O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025 yil 17–18 fevral kunlari Quvayt Davlatiga amalga oshirgan davlat tashrifi ikki tomonlama munosabatlarni keng qamrovli sheriklik darajasiga ko‘targani ta’kidlanadi. Tashrif yakunlari bo‘yicha sanoat, aviatsiya, “aqlli shaharlar”, sog‘liqni saqlash, turizm, madaniyat va san’at kabi sohalarda umumiy qiymati qariyb 4,9 milliard dollarlik kelishuvlar va investitsiya loyihalari paketi shakllantirildi.
Shuningdek, Quvayt Arab iqtisodiy taraqqiyot jamg‘armasining yurtimizdagi infratuzilma va sog‘liqni saqlash loyihalaridagi ishtiroki amaliy hamkorlikning muhim yo‘nalishi sifatida ko‘rsatib o‘tiladi.
Maqola yakunida ta’kidlanganidek, Samarqand va Faylaka o‘rtasidagi tarixiy mushtaraklik hamda bugungi to‘g‘ridan to‘g‘ri aviaqatnovlar, faol investitsiyalar va madaniy almashinuvlar ikki xalq o‘rtasidagi o‘zaro anglashuv va hamkorlikni yanada mustahkamlashga xizmat qilmoqda.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati