Mus’ab ibn Umayr roziyallohu anhu, Qurayshning eng chiroyli yoshlaridan biri edi.

Mus’ab ibn Umayrga Alloh go‘zallik va zehn ato etgan edi. U Quraysh yoshlari orasida ajralib turardi. Rasululloh ﷺ u haqida bunday deganlar: “Makkada Mus’ab ibn Umayrdan ko‘ra sochi chiroyli, ne’matda yashagan insonni ko‘rmadim. U eng yaxshi kiyimlarni kiyar, eng xushbo‘y atirlarni separ edi. Shu bois u Makkaning eng xushbo‘y va eng go‘zal kishisi sifatida tanilgan edi”.

Uning onasi Xannos bint Molik deb atalgan, Qurayshning eng boy ayollaridan edi. O‘g‘liga juda qattiq e’tibor berar, eng qimmat kiyimlar bilan bezar edi. Odamlar Mus’abni shunday onasi borligi uchun hasad qilar edilar. Ammo bu mehr va g‘amxo‘rlik bir kunda zulm va shafqatsizlikka aylandi.

Mus’ab ibn Umayr Rasululloh ﷺning Arqam ibn Abi Arqam uyida Islomga da’vat qilayotganlarini eshitib, u zotning oldilariga kirdi va Islomni qabul qildi. Onasini va qavmining g‘azabidan qo‘rqib, Islomini yashirdi. Uch yil davomida yashirincha Rasulullohning ﷺ huzurlariga kelib yurdi.

Bir kuni onasiga yaqin kishilardan biri uning Rasululloh ﷺ bilan uchrashib yurganini ko‘rib, onasiga xabar qildi. Ana shunda mehr g‘azabga aylandi. Uni uylaridagi eng tor xonaga qamashdi, faqat tirik qolishi uchun yetarli ovqat berishar, har kuni uni dindan qaytarishga urinishar edi. Ammo Mus’ab rozi bo‘lmadi.

Keyin azob yanada kuchaydi: uni deyarli har kuni qattiq kaltaklashar, onasi xizmatkorlariga uni urib qonga belashni buyurar, so‘ng tuzalishiga qo‘yib, yana kaltaklatar edi. Shunga qaramay, Mus’ab imonda sobit qoldi.

Onasi uning sabrini sindirish uchun odamlar oldida xorlashga qaror qildi. Uni bozorlarga olib chiqib, qo‘yni sudragandek sudrab yurishni, ko‘z o‘ngida qamchilashni buyurdi. Bu holat uch yil davom etdi. Shu bois onasi Qurayshda eng qattiqqo‘l ona sifatida tanildi.

Nihoyat, bir kuni Mus’ab qochishga muvaffaq bo‘ldi va Rasululloh ﷺning huzurlariga bordi. Ana shu paytda sahobalarga Habashistonga hijrat qilish amri berilgan edi. Mus’ab birinchi hijrat qilganlar orasida bo‘ldi.

Keyin Makkaga qaytdi, onasi bilan uchrashmaslikka harakat qildi. So‘ng yana Habashistonga ikkinchi bor hijrat qildi.

Rasululloh ﷺ Ansorlar bilan bay’at qilganlarini eshitgach, Makkaga qaytdi. Bu safar onasi uni to‘sib chiqdi. Ammo Mus’ab unga: “Allohga qasam, agar yana shunday qilsangiz, meni qamashga urinayotgan har kimni o‘ldiraman”, dedi.

Onasi uning qat’iyatini ko‘rib, qo‘yib yubordi va: “Bor, endi men sening onang emasman”, dedi.

Mus’ab ketishidan oldin onasining qo‘llarini o‘pib: «Onajon, men sizga mehribonman va maslahatchingizman. Iltimos, “Laa ilaha illalloh, Muhammadun Rasululloh” deb guvohlik bering», — dedi.

Onasi esa kibr bilan: “Yulduzlarga qasam, sening diningga kirmayman”, dedi.

Mus’ab onasidan ayrildi, qalbi parchalangan holda ketdi.

Ansorlar Rasululloh ﷺga yozib, Islom Madinada yoyilayotganini, ularga ta’lim beruvchi bir zot yuborishni so‘rashdi. Rasululloh ﷺ Mus’ab ibn Umayrni tanladilar. U Islomning birinchi elchisi bo‘ldi.

Uning qo‘li bilan Sa’d ibn Muoz, Sa’d ibn Uboda, As’ad ibn Zurora kabi ulug‘ sahobalar Islomni qabul qildi. Minglab insonlar uning da’vati bilan musulmon bo‘ldi.

Zuhriy rahimahulloh aytadi: “Ansorlar orasida Mus’ab ibn Umayrning qo‘lida shunchalik ko‘p inson Islomga kirdiki, deyarli butun Madina uning da’vati bilan musulmon bo‘ldi”.

U Madinada jamoat bilan birinchi juma namozini o‘qigan zot edi.

Mus’ab ibn Umayr roziyallohu anhu Uhud jangida shahid bo‘ldi. U bayroqdor edi. O‘ng qo‘li kesildi — chap qo‘li bilan bayroqni ushladi. Chap qo‘li ham kesildi — bayroqni ko‘kragiga bosib turdi. Nihoyat, ko‘kragidan nayza bilan yaralanib shahid bo‘ldi.

Rasululloh ﷺ uni ko‘rib qattiq yig‘ladilar va juda qattiq g‘am chekdilar.

Alloh undan rozi bo‘lsin.

Homidjon ISHMATBЕKOV