Sayt test holatida ishlamoqda!
09 Yanvar, 2026   |   20 Rajab, 1447

Toshkent shahri
Tong
06:24
Quyosh
07:49
Peshin
12:35
Asr
15:31
Shom
17:16
Xufton
18:34
Bismillah
09 Yanvar, 2026, 20 Rajab, 1447

Olam o‘lyapti!

03.05.2025   26448   3 min.
Olam o‘lyapti!

Hayotda ba’zi yo‘qotishlar bo‘ladi — vaqt o‘tib, o‘rni to‘lib ketadi. Ammo shunday yo‘qotishlar bor-ki, ularning o‘rnini hech narsa to‘ldira olmaydi. Ana shunday bebaho ne’matlardan biri — ulamolardir. Bugun ular bizning oramizda bor, ammo ertaga bo‘lmasligi mumkin. Ular bitta-bitta ketishmoqda. Biz yesa, afsuski, ko‘p hollarda bu haqiqatning anglab yetmayapmiz.


"موت العالم موت العالم"


— ya’ni “Olimning o‘limi – olamning o‘limidir” degan mashhur ibora bor.
Yana shu mazmunda Imom Bayhaqiyning rivoyati keltiriladi: 


"موت العالم مصيبة لا تُجبر، وثلمة لا تسد، ونجم طُمِس، موت قبيلة أيسر من موت عالم."


"Olimning o‘limi — tuzatib bo‘lmaydigan musibat, to‘ldirib bo‘lmaydigan bo‘shliq, so‘nib qolgan yulduzdir. Bir qabilaning yo‘q bo‘lishi, bir olimning o‘limidan yengilroqdir."

Chunki olimlarning o‘limi bilan faqat bir inson emas, butun bir jamiyat  ruhiy, ilmiy va axloqiy jihatdan zararga uchraydi, ma’nan qulab boradi. Aynan shuning uchun olimning o‘limi “olamning o‘limi”ga tenglashtirilgan.
Zero olimlar — faqat kitob o‘qib, dars beradigan odamlar emas. Ular — yo‘l ko‘rsatuvchi, haqqa chaqiruvchi, haqiqatni mudofaa qiluvchilardir.
Ular yillar davomida ilm o‘rganishdi, sabr bilan odamlarga yetkazishdi, o‘z hayotlarini ummatga bag‘ishlashdi. Endi esa, bitta-bitta o‘tib ketishyapti...

Kecha Abduqahhor domla Shoshiy (1969-1987 yillar – O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy boshqarmasi Xalqaro bo‘limi mudiri, 1969-1982 yillar – Buxorodagi Mir Arab madrasasi direktori, 1982-1987 yillar – Toshkent Islom instituti rektori) olamdan o‘tgan edilar.

Bugun esa yana katta musibat - yurtimizning zabardas ulamolaridan biri ustoz Ibrohimjon domla Qodirov vafot etdilar. Domla umrlarining oxirigacha masjidlarda imomlik qilib, din xizmatida bo‘lgan peshvolardan, yuzlab shogirdlarni tarbiya qilgan ustozlardan edilar. Ustozimiz Yorqinjon domla rahimahulloh ham aynan shu kishida tahsil olgan edilar.

Shunday ulamolar birma-bir o‘tib borishmoqda. Biz o‘tgan ulamolarimiz haqqiga duo qilib, hozirda hayot bo‘lib turganlarini qadrlariga yetishimiz kerak.
Ularning so‘zlariga quloq tutib ehtirom ko‘rsatish, aloqani mustahkamlab, imkon boricha ko‘proq foydalanib qolishimiz va farzandlarimizni ularga yaqinlashtirishimiz kerak.

Lekin biz ulamolarimizni tiriklik chog‘ida qadrlash o‘rniga, chetga chiqib olib, din, millat dushmanlari "tegirmoniga suv quyib" ulamolarni obro‘sizlantirayotganlar va bu orqali yurtimiz peshvolari bilan ommani bog‘lab turgan ipni uzib, musulmonlar birligini parchalayotganlar so‘ziga uchib qolyapmiz. Ularga ishonib, ulamolarimizning so‘zlariga quloq tutmay g‘iybat, tuhmat qilib, ranjitamiz. Vafot etganlaridan keyin esa tobutlarini talashib, yig‘lab-sixtab, pushaymon bo‘lib qolaveramiz.

Yorqinjon domla rahimahulloh bir suhbatlarida aytgan edilar:
Ko‘rsangiz ko‘zingiz quvnaydigan, jannatning hidi kelib turadigan zabardas olimlar, ahli ilmlar bor. Tirikligida birov ikkita non olib xabar olmaydi. Olimlarni qadrlamaydi.... Vafotidan keyin esa aziz bo‘ladi. Tirikligida tekinga qilgan suhbatiga bir kilometr yurib bormagan odamlar, o‘lganidan keyin yuzlab kilometr masofalardan yo‘l bosib keladi. Ko‘tar-ko‘tar qiladi. Qadrlamabmiz, ko‘rishmabmiz, shu yerda shunday olim kishi bor ekan bilmabmiz, deb yuraveradi”.

Xullas, ulamolarni g‘animat bilaylik. Ular xalqimizga katta ne’mat, ne’matni qadrlamasak undan ajralish bilan sinalamiz. Keyingi pushaymon esa aslo foyda bermaydi.
 

Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘li

Boshqa maqolalar
Maqolalar

SUKUT saqlashning 702 ta eng muhim FOYDASI (2-qism)

07.01.2026   4901   18 min.
SUKUT saqlashning 702 ta eng muhim FOYDASI (2-qism)

Faqat ASOSIYLARIni sanab o‘tamiz. (Maqola 5 qismdan iborat)

ULUG‘  USTOZ  ULAMOLARIMIZ  bayon  qilib  berganlar:

DONO XALQIMIZ MAQOLLARI:

 

  • Tilni tiygan boy bo‘lar.

 

  • Katta tishlasang ham, katta gapirma!

 

  • So‘z ko‘rki — maqol.

 

  • Yetti o‘ylab, bir kes.

 

  • Oldin o‘yla, keyin so‘yla.

 

  • Dunyoni yel buzar,
    Odamni — so‘z.

 

  • Aytdim — tutildim,

Aytmadim — qutuldim.

 

  • Gapirganing — kumush,

Gapirmaganing — oltin.

 

  • Til suyaksiz bo‘lsa ham, suyakni yanchiy olar.

 

  • Yomon til yo jonga urar,
    Yo — imonga.

 

  • Sukut so‘zdan afzal.

 

  • Ko‘p gap — eshakka yuk.

 

  • Ariqni suv bezar,
    Odamni — so‘z.

 

  • Yomon so‘z egasiga qaytar.

 

  • Aytar so‘zni ayt,
    Aytmas so‘zdan qayt.

 

  • Aytilgan so‘z — otilgan o‘q.

 

  • Gapning ozi yaxshi,
    Qizning — nozi.

 

  • Gapning qisqasi — yaxshi,
    Qisqasidan hissasi — yaxshi.

 

  • Sukut — gul.

 

  • Anjom — uy ziynati,
    So‘z — inson ziynati.

 

  • Achchiq savol berib,
    Shirin javob kutma.

 

  • Yaxshi so‘z kuldirar,
    Yomon so‘z o‘ldirar.

 

  • Suydirgan ham til,
    Kuydirgan ham til.

 

  • Achchiq til — zahri ilon,
    Chuchuk tilga — jon qurbon.

 

  •  O‘ziga boqma, so‘ziga boq.

 

  • «Barakalla»ga quyi mehnat qilib o‘lar.

 

  • Bir tavakkal buzadi,
    Ming qayg‘uning qal’asin.

Bir shirin so‘z bitkazar,
Ming ko‘ngilning yarasin.

 

  • Bir yaxshi gap esdan chiqmas,
    Bir — yomon gap.

 

  • Birovning o‘zi g‘ar,
    Birovning so‘zi g‘ar.

 

  • Bug‘doy noning bo‘lmasin,
    Bug‘doy so‘zing bo‘lsin.

 

  • Gapda g‘iybat yomon,
    Dardda — quyonchiq.

 

  • Gapdan gap chiqar,
    Cho‘pdan — xas.

 

  • Gapi gapga o‘xshamas,
    Og‘zi gapdan bo‘shamas.

 

  • Gapi sassiqning o‘zi sassiq.

 

  • Gapi to‘mtoqning o‘zi to‘mtoq.

 

  • Gapi to‘ngning o‘zi to‘ng.

 

  • Gapning yomoni pichir.

 

  • Go‘sht-yog‘ berma, yaxshi til ber.

 

  • Donning achchig‘i yaxshi,
    So‘zning — shirini.

 

  • Duo bilan el ko‘karar,
    Yomg‘ir bilan yer ko‘karar.

 

  • Duo olgan ko‘karar,
    Tuhmat olgan oqarar.

 

  • Duo olgan omondir,
    Qarg‘ish olgan yomondir.

 

  • Yomon gap — bosh qozig‘i,
    Yaxshi gap — jon ozig‘i.

 

  • Yomon gap yer tagida uch yil yotar.

 

  • Yomon gap tarsakidan yomon.

 

  • Yomon gapning oyog‘i olti.

 

  • Yomon so‘z bo‘lmasa,
    Yaxshi so‘z bo‘lmaydi.

 

  • Yomon so‘zlab sovutma,
    Jon og‘ritib ovutma.

 

  • Yomon so‘zning qanoti bor.

 

  • Yomonning tili bor,
    Yaxshining — dili.

 

  • Yomonning yuzi qursin,
    Gapirgan so‘zi qursin.

 

  • Yomonning yaxshi so‘zidan,
    Yaxshining yomon so‘zi yaxshi.

 

  • Jig‘li qarg‘ish jig‘ini topar,
    Jig‘siz qarg‘ish — o‘zini.

 

  • Zahar til suyakni yorar.

 

  • Iliq so‘z — shakar,
    Sovuq so‘z — zahar.

 

  • Issiq kiyim tanni ilitar,
    Issiq so‘z jonni ilitar.

 

  • Kishining o‘zi yetmagan yerga so‘zi yetar.

 

  • Kuch egmaganni so‘z egar.

 

  • Ko‘zdan ko‘zing toysa,
    So‘zdan ko‘ngling toyar.

 

  • Ko‘ngilni qo‘l bilan ovlamasang,
    Til bilan ovla.

 

  • Ko‘ngilsiz gapning kechikkani yaxshi.

 

  • Mazali so‘zga quloq charchamas.

 

  • Ma’qul so‘zga qoruv yo‘q.

 

  • Ming chechanni bir ezma yengar.

 

  • Muzdan suv tomar,
    So‘zamoldan — bol.

 

  • Ovni — oziq bilan,
    Odamni — so‘z bilan.

 

  • Ovqatni tuz mazali qilar,
    Odamni — so‘z.

 

  • Odam gap bilan,
    Hayvon o‘t bilan.

 

  • Odam so‘zi bilan sinalar,
    Osh — tuzi bilan.

 

  • Odam — so‘zlashguncha,
    Yilqi — kishnashguncha.

 

  • Odam so‘zlashib tanishar,
    Hayvon — hidlashib.

 

  • Odam so‘zlashar,
    Hayvon yalashar.

 

  • Olim so‘zi oz,
    Oz bo‘lsa ham soz.

 

  • Orqadagi gap — og‘ildagi tezak.

 

  • Ochiq til osh yedirar,
    Achchiq til tosh yedirar.

 

  • Oq degani — olqish,
    Qora degani — qarg‘ish.

 

  • Og‘izga kelgan so‘z arzon,
    Ovulga kelgan bo‘z arzon.

 

  • Og‘izdan chiqqan so‘z qaytmas.

 

  • Og‘rigan joyga qo‘l yugurar,
    Og‘ritar so‘zga til yugurar.

 

  • Pichir-pichirdan o‘t chiqar.

 

  • Puling bo‘lmasa, bo‘lmasin,
    Shirin so‘zing bo‘lsin.

 

  • Sabr qilgan moy oshar,
    Olqish olgan ko‘p yashar.

 

  • Sen ham — bir og‘izdan,
    Siz — ham.

 

  • Sovuq gap yurakni muzlatar.

 

  • Suv o‘z yo‘lini topar,
    So‘z — o‘z egasini.

 

  • Suyaksiz til suyak sindirar.

 

  • So‘z — bir, sayqal — qirq.

 

  • So‘z kaltada,
    Un xaltada.

 

  • So‘z nayzadan o‘tkir.

 

  • So‘z oyoqdan ilgari borar.

 

  • So‘z ojizi bo‘lguncha,
    Ko‘z ojizi bo‘l.

 

  • So‘z suyakdan o‘tar,
    Tayoq — etdan.

 

  • So‘z chumchuq emas,
    Og‘izdan chiqsa, tutib bo‘lmas.

 

  • So‘z emgak bo‘lar,
    Bo‘z — ko‘ylak.

 

  • So‘zda qanquv yomon,
    Dardda — sanchuv.

 

  • So‘zdan so‘zning farqi bor,
    O‘ttiz ikki narxi bor.

 

  • So‘zdan so‘z chiqar,
    So‘zlamasang na chiqar.

 

  • So‘zi nodurustning o‘zi nodurust.

 

  • So‘zlagandan so‘zlamagan yaxshiroq,
    So‘zlab edim, boshimga tegdi tayoq.

 

  • So‘zni bir ezmadan so‘ra,
    Bir — kezmadan.

 

  • So‘zni so‘z ochar.

 

  • So‘zning boyligi — odamning chiroyligi.

 

  • So‘zning yomoni — sanchiq,
    Dardning yomoni — quyonchiq.

 

  • So‘zning onasi — quloq,
    Suvning onasi — buloq.

 

  • Tayog‘i yo‘g‘on birni urar,
    So‘zi yo‘g‘on mingni urar.

 

  • Tanballik — kulfat,
    Mahmadanalik — ofat.

 

  • Taom lazzati o‘zida.
    Odam lazzati — so‘zida.

 

  • Til — aql bezagi.

 

  • Til — aql tarozusi.

 

  • Til — aql o‘lchovi.

 

  • Til bor, bol keltirar,
    Til bor, balo keltirar.

 

  • Til — dil kaliti.

 

  • Til — dil tarjimoni.

 

  • Til — dil jarchisi.

 

  • Til tig‘i qilich tig‘idan o‘tkir.

 

  • Til yugurigi — boshga,
    Oyoq yugurigi — oshga.

 

  • Til yaxshisi bor etar,
    Til yomoni xor etar.

 

  • Til tig‘dan o‘tkir.

 

  • Tilga ixtiyorsiz — elga e’tiborsiz.

 

  • Tilga e’tibor — elga e’tibor.

 

  • Tilga ehtiyot — elga ehtiyot.

 

  • Tili nopok — o‘zi nopok.

 

  • Tili shirinning do‘sti ko‘p.

 

  • Tilni bog‘la dil bilan,
    Dilni bog‘la til bilan.

 

  • Tig‘ jarohati bitar,
    Til jarohati bitmas.

 

  • Toza suvni yer olar,
    Yaxshi so‘zni el olar.

 

  • Tuzsiz oshning epi oson,
    Tuzsiz gapning epi qiyin.

 

  • To‘qson og‘iz so‘zning to‘qsonta tuguni bor.

 

  • Uzun til — boshga to‘qmoq,
    Bo‘yinga — sirtmoq.

 

  • Uzun til — umr zavoli.

 

  • Uzun tilim — uzgin tilim,
    Qisqa tilim — tizgin tilim.

 

  • Fil ko‘tarmaganni til ko‘tarar.

 

  • Xabar — shamoldan tez.

 

  • Xotin so‘zini qondirar,
    Er urug‘idan tondirar.

 

  • Xushxabarning ming qanoti bor.

 

  • Chin so‘z — mo‘tabar,
    Yaxshi so‘z — muxtasar.

 

  • Shakar ham tilda,
    Zahar ham tilda.

 

  • Shirin so‘z shakardan shirin.

 

  • Shirin so‘z o‘likni ham tiriltirar.

 

  • Shirin so‘z — qaymoqli ayron,
    Achchiq so‘z — bo‘yniga arqon.

 

  • Shirin-shirin so‘zlasang,
    Ilon inidan chiqar.

Achchiq-achchiq so‘zlasang,
Musulmon dinidan chiqar.

 

  • Shirin yuzingdan shirin so‘zing a’lo.

 

  • Egasiz qarg‘ish egasini topar.

 

  • El bor yerda so‘z bor.

 

  • El qo‘shiq bilan tirik.

 

  • El g‘aznasi — eski so‘z.

 

  • Eldagi gap — dildagi gap.

 

  • Elli(k) gapdan belli gap yaxshi.

 

  • Elni sevsang, elcha gapir.

 

  • Er boyligi — yo‘lda,
    So‘z boyligi — tilda.

 

  • Er — lafzidan,
    Qo‘y — bo‘g‘zidan.

 

  • Er so‘zi — el so‘zi.

 

  • Etigi yomon to‘r bulg‘ar,
    Og‘zi yomon — el.

 

  • Yuz yuzdan shirin,
    So‘z so‘zdan shirin.

 

  • Yaxshi gap bilan ilon inidan chiqar,
    Yomon gap bilan pichoq qinidan chiqar.

 

  • Yaxshi gapga quloq sol,
    Yomon gapga uloq sol.

 

  • Yaxshi gapning ham qulog‘i bor,
    Yomon gapning — ham.

 

  • Yaxshi naql — tomiri aql.

 

  • Yaxshi osh berguncha, yaxshi so‘z ber.

 

  • Yaxshi og‘izga — osh,
    Yomon og‘izga — tosh.

 

  • Yaxshi so‘z boldan shirin.

 

  • Yaxshi so‘z bo‘ldiradi,
    Yomon so‘z kuydiradi.

 

  • Yaxshi so‘z iydirar,
    Yomon so‘z bezdirar.

 

  • Yaxshi so‘z — ko‘ngil podshosi.

 

  • Yaxshi so‘z suyuntirar,
    Yomon so‘z kuyuntirar.

 

  • Yaxshi so‘z — yurak yog‘i,
    Yomon so‘z — yurak dog‘i.

 

  • Yaxshi so‘z — yurakka malham,
    Yomon so‘z — yurakka g‘am.

 

  • Yaxshi so‘zga uchar qushlar el bo‘lar,
    Yomon so‘zga pashsha kuchi fil bo‘lar.

 

  • Yaxshi so‘zdan — vafo,
    Yomon so‘zdan — vabo.

 

  • Yaxshi so‘zdan moy eriydi,
    Yomon so‘zdan soy quriydi.

 

  • Yaxshi so‘zning mazasini bilmagan,
    Yomon so‘zning izzasini bilmas.

 

  • Yaxshining so‘zi — oltin,
    Yomonning so‘zi — bolta.

 

  • Yaxshining so‘zi toshni eritar,
    Yomonning so‘zi boshni chiritar.

 

  • Yaxshining so‘zi — qaymoq,
    Yomonning so‘zi — to‘qmoq.

 

  • Yaxshi-yaxshi desa,
    Kunda tariqday yaxshilik qo‘shilar emish.

Yomon-yomon desa,
Kunda tariqday yomonlik qo‘shilar emish.

 

  • O‘z aqling aqldir,
    Elning aqli naqldir.

 

  • O‘zi sovuqning — so‘zi sovuq.

 

  • O‘n og‘iz so‘z ming og‘iz bo‘lar.

 

  • O‘tarchining nashtari yeng ichida,
    Zahar xotin nashtari til uchida.

 

  • O‘ttiz tishdan chiqqan so‘z,
    O‘ttiz uruqqa tarqalar.

 

  • O‘q birni o‘ldirar,
    So‘z — mingni.

 

  • Qarg‘ishning ikki uchi bo‘lar.

 

  • Qattiq gap qarindoshga ham yoqmas.

 

  • Qizil tilim bo‘lmasa,
    Qishlar edim elimda.

Yashil tilim bo‘lmasa,
Yayrar edim elimda.

 

  • Qizil tilim tiyolmadim,
    Qizimnikiga borolmadim.

 

  • Quruq so‘z bosh og‘ritar,
    Yoriq qoshiq og‘iz yirtar.

 

  • Qo‘yning qimmati — yungida,
    Odamning qimmati — so‘zida.

 

  • Sevdirgan ham til,
    Bezdirgan ham til.

 

  • Sel ariqni buzar,
    Yomon so‘z — dilni.

 

  • Quloqdan kirgan sovuq so‘z
    Ko‘ngilga borib muz bo‘lar.

 

  • Qo‘tir qo‘ldan yuqar,
    Balo — tildan.

 

  • Do‘st orttiraman desang,
    Shirin suhbat qil!

Dushman orttiraman desang,
Chaqirtikan bo‘l!

 

  • Har kim o‘z tili bilan tirik.

 

  • Yaxshiga qilsang yaxshilik –

Ham aytadi, ham qaytadi.

Yomonga qilsang yaxshilik –

Na aytadi, na qaytadi.

 

  • Yaxshi so‘z to‘rga eltar,
    Yomon so‘z — go‘rga.

 

  • Har mevaning po‘chog‘i bor,
    Har so‘zning o‘lchovi bor.

 

  • Shirinso‘z shoh kosasida suv ichar.

 

  • Hikmat — bir hovuch oltin.

 

  • Oz gapir — soz gapir.

 

  • Yo‘l quvgan xazinaga yo‘liqar,
    So‘z quvgan — baloga.

 

  • Tuya ham muomalaga cho‘kar.

 

  • Tilingda bo‘lsa boling,
    Kulib turar iqboling.

 

  • Yaxshi so‘z qand yedirar,
    Yomon so‘z pand yedirar.

 

  • Yomon til boshga balo keltirar,
    Yaxshi til davlat, dunyo keltirar.

 

                   Ibrohimjon domla Inomov.

Maqolalar