Cavol: Ehromdagi erkakning oyoq kiyimi qanday bo‘lishi kerak?

Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Erkak kishi ehrom vaqtida ikki oyog‘iga “to‘piq”larini yopmaydigan, ulardan past bo‘lgan oyoq kiyimni kiyadi. Fiqhiy manbalarda tahoratga doir hukmlarda kelishicha to‘piq deganda oyoqning ikki yonidan bo‘rtib chiqqan suyak tushiniladi. Haj va umra masalasida esa, to‘piq deb oyoq yuzasidagi poyafzal ipi bog‘lanadigan joydagi bo‘g‘im tushuniladi. Bu bo‘g‘im fan tilida (beshta uzunchoq) oyoq kaft suyaklari va (ponasimon va kubsimon) kaft usti suyaklari birlashgan joydir. Shunday ekan ehromdagi kishi ana shu bo‘g‘im ochiq turadigan oyoq kiyimlarni kiyishi kerak.

Bu borada “Fatovoi Hindiya” kitobida shunday deyilgan:

وَلَا يَلْبَسُ مَخِيطًا قَمِيصًا أَوْ قَبَاءً أَوْ سَرَاوِيلَ أَوْ عِمَامَةً أَوْ قَلَنْسُوَةً أَوْ خُفًّا إلَّا أَنْ يَقْطَعَ الْخُفَّ أَسْفَلَ مِنْ الْكَعْبَيْنِ ، كَذَا فِي فَتَاوَى قَاضِي خَانْ وَالْكَعْبُ هُنَا الْمَفْصِلُ الَّذِي فِي وَسْطِ الْقَدَمِ عِنْدَ مَعْقِدِ الشِّرَاكِ كَذَا فِي التَّبْيِينِ.

“Ehromdagi erkak kishi ko‘ylak, chakmon, shim, salla, do‘ppi, maxsiga o‘xshash tikilgan kiyimlar kiymaydi. Ammo mahsi to‘piqni pastidan kesilgan bo‘lsa, uni kiyish joiz. “To‘piq” deb bu joyda (ya’ni ehrom masalasida) oyoqni ustki qismidagi ip bog‘laydigan joydagi bo‘g‘im nazarda tutiladi. “Tabyin” kitobda shunday kelgan”.

Ushbu masalada “Muhitul Burhoniy” kitobida bunday deyilgan:

وتعتبر الكعب هنا العظم المربع في وسط القدم عند معقد  الشراك

“To‘piq” bu yerda (ehrom masalasida) qadamni ustki qismidagi ip bog‘laydigan joydagi kubsimon suyak qismidir, deyilgan.

Muhaqqiq olim, alloma Muhammad Amin Ibn Obidin rahmatullohi alayh bu borada shunday deganlar:

وَإِذَا كَانَ وَجْهُهَا أَوْ وَجْهُ الْبَابُوجِ طَوِيلًا ، بِحَيْثُ يَسْتُرُ الْكَعْبَ الَّذِي فِي وَسَطِ الْقَدَمِ يَقْطَعُ الزَّائِدَ السَّاتِرَ أَوْ يَحْشُو فِي دَاخِلِهِ خِرْقَةً بِحَيْثُ تَمْنَعُ دُخُولَ الْقَدَمِ كُلِّهَا وَلَا يَصِلُ وَجْهُهُ إلَى الْكَعْبِ رد المحتار

ya’ni: “Agar ehromdagi kishining oyoq kiyimi yuzasi uzun bo‘lib, oyoq yuzasidagi to‘piqni (ip bog‘laydigan joydagi bo‘g‘imni) berkitib qo‘ysa, to‘piqni berkitib turgan qismini kesib olib tashlanadi yoki oyoq kiyimni ichiga biror narsa joylanadi. Shunda oyoq to‘liq kirmaydi va to‘piq ochiq qoladi" (“Raddul muhtor” kitobi).

Agar ehromdagi kishi tikilgan kiyim yoki to‘pig‘ini yopuvchi oyoq kiyimni kamida bir kunduz yoki bir kecha (ya’ni, 12 soat) to‘liq kiyib yursa, Haram chegarasida bitta qo‘y so‘yishi vojib bo‘ladi. U yerda mablag‘i bo‘lmagan kishi uyiga kelganidan keyin bo‘lsada bir qo‘yning qiymatini Haramga jonliq so‘yish uchun jo‘natadi. Agar bir kunduz yoki bir kechadan kam muddat tikilgan kiyim yoki to‘pig‘ini yopuvchi oyoq kiyimini kiysa, ikki kilogramm bug‘doy qiymaticha pul sadaqa qilishi vojib bo‘ladi.

Bu haqda “Javharotun-nayyiro” kitobida shunday deyiladi:

وَلَوْ لَبِسَ اللِّبَاسَ كُلَّهَا مِنْ قَمِيصٍ وَقَبَاءٍ وَسَرَاوِيلَ وَخُفَّيْنِ يَوْمًا كَامِلًا يَلْزَمُهُ دَمٌ وَاحِدٌ ؛ لِأَنَّهَا مِنْ جِنْسٍ وَاحِدٍ فَصَارَ كَجِنَايَةٍ وَاحِدَةٍ وَكَذَا لَوْ دَامَ أَيَّامًا لِمَا ذَكَرْنَا

“Agar hamma kiyimlarni: ko‘ylak, qubo (to‘n), shim yoki mahsini bir kunduz (yoki bir kecha) to‘liq kiyib yursa, bitta qo‘y so‘yishi vojib bo‘ladi. Chunki bu jinoyatlarning jinsi bitta, bitta jinoyat qilgandek bo‘ladi. Jinsi bittaligi sababli shu kiyimlarni bir necha kun kiyib yursa ham, bitta qo‘y so‘yadi”.

Hozirgi kunda ehromdagi hojilar kiyadigan aksariyat shippaklar yuqoridagi talablarga javob beradi. Lekin ehromdagilar gohida oyoq kaftining yuz qismini to‘liq yopadigan shippaklarni kiyishi ham uchrab turadi. Amallarimiz hanafiy ulamolarning fatvolariga muvofiq kelishi uchun esa mana shunday shippaklardan foydalanmaslik kerak bo‘ladi.

Shuni ham ta’kidlaymizki, hozirgacha yuqoridagi masalaga amal qila olmagan holda umra yoki hajni ado etgan kishilarga hech qanday gunohkorlik va jarimalar yuklanmaydi. Chunki ular o‘z davrlaridagi fatvolarga amal qilganlar. Qolaversa, mashhur shar’iy qoidaga ko‘ra, omma xalqning tutgan yo‘li ularga fatvo bergan ulamoning yo‘lidir. Vallohu a’lam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.