Aqidaning buzilishi — fitnalar manbai
Bugungi davrda dunyoning turli hududlarida yuz berayotgan tartibsizliklar, urushlar, begunoh insonlarning mol-mulki va joniga tajovuzlar, obod maskanlarning vayron qilinishi hamda jamiyatda fitna va fasodning keng yoyilishi bevosita aqidaning zaiflashuvi bilan bog‘liqdir. Gunoh va jinoyatlarning ortib borayotgani ham aynan e’tiqoddagi buzilish natijasidir. Shu sababli avvalo “aqida” va “adashish” tushunchalariga to‘xtalib o‘tish muhimdir.
“Aqida” so‘zi lug‘aviy jihatdan “bir narsani mahkam bog‘lash, tugun qilish” ma’nosini anglatadi. Istilohda esa, qalbda ishonilishi lozim bo‘lgan haqiqatlarni qat’iy va mustahkam holda joylashtirish demakdir. Ya’ni, mo‘min inson e’tiqod masalalarini shubhasiz va sobit holatda qalbiga joylab olishi kerak.
“Aqida masalasida adashish” arab tilida “zalolat” deb yuritiladi. “Zalolat” esa yo‘ldan chiqish, to‘g‘ri yo‘lni yo‘qotish deganidir. Aqidada adashgan kishi nafaqat dunyo, balki oxirat saodatiga eltuvchi yo‘ldan ham uzilgan bo‘ladi. Bu esa nihoyatda xavfli holatdir. Oddiy hayotda yo‘lini yo‘qotgan odamni kimdir to‘g‘ri yo‘lga boshlashi mumkin. Ammo e’tiqodda adashgan kishini, hatto butun insoniyat jam bo‘lsa ham, to‘g‘ri yo‘lga qaytarish juda mushkuldir.
Shu bois banda Alloh taolodan doimo hidoyat so‘rab yashashi lozim. Bu borada ham biz uchun eng go‘zal o‘rnak — Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallamdir. U zot Allohdan hidoyat tilab doimiy duo qilganlar va bu duoni sahobalarga ham o‘rgatganlar. Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda quyidagi duo zikr etiladi:
اللَّهُمَّ اهْدِنَا فِيمَنْ هَدَيْتَ
Mazkur duoning ma’nosi: “Allohim, hidoyat qilgan bandalaring qatorida bizni ham hidoyat qilgin.”
Hidoyat ustida sobit turish ulug‘ ne’mat va buyuk amal hisoblanadi. Shuning uchun mo‘min banda bu masalada Alloh taolodan yordam so‘rashdan aslo to‘xtamasligi kerak. Fiqh ulamolari namozda Fotiha surasini o‘qish vojib ekanini ta’kidlaydilar. Buning hikmatlaridan biri shuki, Fotiha surasida: “Bizni to‘g‘ri yo‘lga hidoyat qilgin” mazmunidagi iltijo mavjud.
Shariat hukmlari zamon va makonga qarab o‘zgarishi mumkin. Ammo aqida hech qachon o‘zgarmaydi. Odam alayhissalomdan tortib qiyomatga qadar barcha mo‘minlar bir xil aqida asosida yashashlari shart. Chunki barcha amallar e’tiqod poydevori ustiga quriladi. Agar aqida buzilsa, qilingan amallar ham behuda ketadi. E’tiqodsiz yoki e’tiqodi buzuq inson shaytonning do‘sti va yaqiniga aylanadi. Bunday kishining amallari sarob singari yo‘q bo‘lib ketadi.
Bugungi globallashgan dunyoda internet va axborot tarmoqlari orqali turli yot g‘oyalar, noto‘g‘ri e’tiqodlar keng targ‘ib qilinmoqda. Bu holat esa jamiyatda katta fitna va xatarlarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘lmoqda. Shu bois zamonimiz ulamolari bu buzuq oqimlarning zararini ochiq bayon qilib, insonlarni, ayniqsa yosh avlodni bunday fitnalardan ogoh bo‘lishga chaqirmoqdalar.
Xoja Buxoriy o‘rta maxsus islom
ta’lim muassasasi o‘qituvchisi
Muhammad Mirmaxamatov
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati