Aslida qanaqa?
Mulohaza
Yaqinda bir maqolani tahrir qilayotib, unda ulug‘ tobein Vahb ibn Munabbihning ismi “Vahb ibn Munabbah” deb yozilganiga guvoh bo‘ldim. Shunda ikkilanib, haqiqatan shundaymikin, deya an’anaviy va elektron manbalarni ko‘zdan kechirdim.
Imom Shamsiddin Zahabiyning “Siyarul a’lom an-nubalo” kitobida Abu Abdulloh Vahb ibn Munabbih ibn Komil ibn Sij ibn Ziy Kibor Abnoviy Yamaniy Zimoriy San’oniy deb yozilgan ekan. Shuningdek, vikipediyaning arab, turk, ingliz va rus tillaridagi havolalarida ham allomaning ismi shunday berilgan. Lekin o‘zbek tilidagi ayrim internet saytlarida “Vahb ibn Munabbah” deb yozilgan. Hatto ona tilimizda chop etilayotgan ba’zi kitoblarda ham shunday.
Aslida buyuk tobeinning asl ism-sharifi Vahb ibn Munabbihdir.
Alloma hijriy 34 yili Yamanda tavallud topgan. U oldingi payg‘ambarlar, olimlar haqida kitoblar yozgan, “Anbiyolar qissasi”, “Axyor (yaxshi inson)lar qissasi” kabi kitoblar muallifi.
Buyuk tobein hijriy 110 yili Yamanning San’o shahrida vafot etgan. Alloma haqida Imom Ibn Kasir “al-Bidoya van-nihoya” kitobida ma’lumotlar keltirgan.
* * *
Ayrim zamondosh ulamolarning ismlari ham har xil yozilgan. Masalan, 96 yoshli misrlik ulamo, Dunyo musulmon olimlari uyushmasi sobiq rahbari ismi ba’zi kitoblarda, internet saytlarida “Yusuf Qarzoviy” deb berilgan bo‘lsa, ayrimlarida “Yusuf Qarazoviy” shaklida yozilgan. Arab, turk va ingliz tillaridagi vikipediyalar (https://ar.wikipedia.org/wiki, https://en.wikipedia.org/wiki, https://tr.wikipedia.org/wiki)da Yusuf Abdulloh Qarazoviy deb berilgan. Aslida ham shunday bo‘lishi kerak.
* * *
O‘zbek kitobxonlariga go‘zal asarlari bilan yaxshi tanish bo‘lgan zamondosh ulamolardan biri Muhammad Rotib Nobulsiyning ism-sharifi ba’zan “Noblusiy”, “Noblisiy” kabi har xil yoziladi. Suriyalik 88 yoshli olimning asl ism-sharifi Muhammad Rotib Nobulsiydir.
Ko‘pchilik Imom Doroniy bilan Imom Dorimiyni almashtirib qo‘yadi. Aslida ikkalasi boshqa-boshqa olimlar bo‘lib, biri Damashq yaqinidagi Doron qishlog‘ida tug‘ilgan tasavvuf olimi, biri esa Samarqandda tug‘ilgan muhaddis allomadir.
Imom Doroniyning to‘liq ismi Abu Sulaymon Abdurahmon ibn Ahmad ibn Atiyya Insiy Doroniy bo‘lib, u hijriy 140 yilda Damashq yaqinidagi Doron qishlog‘ida tug‘ilgan va hijriy 215 yilda vafot etgan tasavvuf ulamolaridan bo‘lgan. Hazrat Alisher Navoiy alloma haqida “Nasoyimul muhabbat” asarida ma’lumot keltirgan.
Imom Dorimiyning to‘liq ismi Hofizul kabir Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Fazl ibn Bahrom ibn Abdusamad Tamimiy Samarqandiy Dorimiy bo‘lib, u hijriy 182 yilda Samarqand shahrida dunyoga kelgan.
Imom Dorimiyning eng mashhur kitobi “Sunani Dorimiy”dir. Alloma hadis ilmi bilan chegaralanib qolgani yo‘q, balki tafsir, fiqh kabi ilmlarda ham yetuk olimlardan edi. U zot “Bisavmi mustahoza val mutahayyira” deb nomlangan fiqh kitobi muallifidir. Qur’oni karimning ba’zi juzlariga tafsir ham yozgan. Lekin tafsir bizgacha yetib kelmagan.
* * *
“Ismlar ham atamalar kabi grammatik qurilishda til qonunlariga bo‘ysunadi” degan qoidaga ko‘ra, arabcha bo‘lgan “Oisha” va “Xadiyja” kabi ismlar o‘zbek tilida “Oysha”, “Xadicha” deb til me’yorlariga rioya qilingan holda yozilishi tavsiya etiladi.
Xulosa shuki, o‘zbek o‘quvchilarga qulaylik yaratish hamda bosma va elektron nashrlarda, ommaviy axborot vositalarida diniy atamalarning har xil yozilishi oldini olish maqsadida tarixiy manbalarda kelgan ismlar, joylar, asarlar nomlarining alohida imlo lug‘ati tuzilsa, ayni muddao bo‘lardi.
Tolibjon NIZOM
O‘zbekiston va Indoneziya ziyorat turizmi sohasida hamkorlikni kengaytirmoqda
Turizm qo‘mitasi raisi Abdulaziz Aqqulov Indoneziya Respublikasi Haj va Umra vaziri Muhammad Irfan Yusuf bilan uchrashdi.
Uchrashuvda turistik almashinuvni kengaytirish, ziyorat turizmini rivojlantirish, to‘g‘ridan to‘g‘ri aviaqatnovlarni yo‘lga qo‘yish va turoperatorlar hamkorligini kuchaytirish masalalari muhokama qilindi.
Turistik oqimni oshirish maqsadida Toshkent–Jakarta, shuningdek, tarixiy shaharlarni to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘lovchi aviaqatnovlarni yo‘lga qo‘yish masalasi muhokama qilindi.
Muloqot davomida Davlat rahbari tomonidan ilgari surilgan yangi aviaqatnovlarni subsidiyalash bo‘yicha mexanizmlarni qo‘llash mumkinligi qayd etildi. Shuningdek, Indoneziyadan sayyoh jalb qilgan mahalliy turoperatorlarga har bir sayyoh uchun 100 AQSH dollari miqdorida subsidiya ajratilishi ham ta’kidlandi.
Indoneziyada har yili 2 milliondan ortiq fuqaro Haj va Umra ziyoratiga yo‘l oladi. O‘zbekistondagi 1 200 dan ziyod ziyorat maskani, jumladan, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy va Bahouddin Naqshband merosi Indoneziya bozori uchun muhim turistik salohiyat hisoblanadi.
Indoneziya Haj va Umra vazirining tashrifi doirasida Samarqand va Buxorodagi ziyorat maskanlari bilan tanishuv tashkil etildi. Buxoro va Samarqandni Indoneziya bozorida ziyorat turizmi yo‘nalishlari sifatida targ‘ib qilish, maxsus turlar ishlab chiqish, Haj va Umra operatorlari bilan B2B uchrashuvlar o‘tkazish bo‘yicha kelishuvlarga erishildi.
Imom Buxoriy majmuasi hududida indoneziyalik investorlar ishtirokida “Hadith Hotel” besh yulduzli mehmonxonasining ishga tushirilishi ham ikki mamlakat turizm sohasidagi hamkorlikning amaliy natijalaridan biri bo‘ldi.
To‘g‘ridan to‘g‘ri aviaqatnovlar, “Umra plyus” dasturi, turoperatorlar o‘rtasidagi hamkorlik va ziyorat turizmi infratuzilmasini rivojlantirish O‘zbekistonning Indoneziya bozoridagi mavqeini mustahkamlash hamda turistik oqimni oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
- «
- »