Bizga muborak Ramazon oyi ro‘zasini farz qilgan Alloh taologa hamdu sanolar, Ramazon oyi kechalarini qoim qilishni sunnat qilgan Payg‘ambarimiz Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallamga salavotu salomlar bo‘lsin.
Biz oddiy oylardan biri emas, balki juda ulug‘, fazilatlarga to‘la oyning oxirgi uchinchi dahasi – jahannam otashidan asraguvchi dahasidamiz. Ushbu muborak oy jannat eshiklari ochiladigan, do‘zax eshiklari yopiladigan oydir. Har kecha bir nido qiluvchi nido qiladi: “Ey yaxshilikni istovchi, kelgin! Ey yomonlikni istovchi, to‘xtatgin!”.
Bu muborak oy – Ramazon oyida insonlarga mehr bilan bunday deyiladi: Tavba qiling, o‘zingizni sarhisob qiling va umringizdan qolgan fursatni g‘animat biling. Chunki shunday bir kun keladiki, inson dunyoga qaytishni orzu qiladi, ammo uning orzusi qabul qilinmaydi va unga muhlat berilmaydi
Doktor Zag‘lul Najjor ushbu holatning dahshatidan yig‘lab bunday deydi:
“Alloh taolo Qur’oni karimda bunday marhamat qiladi: “Agar sen ularni do‘zax oldida to‘xtatilganlarida ko‘rsang edi! Ular: «Do‘zax uzra to‘xtatib qo‘yilganda, «Oh, koshki edi (dunyoga) qaytarilsak, Rabbimiz oyatlarini yolg‘onga chiqarmaydigan mo‘minlardan bo‘lsak», deyishlarini ko‘rganingizda edi!” (An’om surasi, 27-oyat).
Ushbu ulug‘ qissa Qur’on karimda qiyomat kunining eng dahshatli manzaralaridan birini tasvirlaydi. Bu shunday manzaraki, uni tasavvur qilganda tanimiz jimirlab ketadi, qalblar qo‘rquvdan titraydi. Ular dunyoda Allohning oyatlarini inkor qilgan, payg‘ambarlarini masxara qilgan va Allohdan boshqasiga ibodat etgan kimsalar edi.
Qiyomat kuni esa ular jahannam yoqasida turib, o‘z ko‘zlari bilan o‘sha olovni ko‘radilar. Uning dahshatli ovozini eshitadilar, zanjirlar va kishanlarning shohidi bo‘lishadi, aql tasavvur qila olmaydigan azoblarni ko‘radilar.
Shunda qo‘rquv shunchalik kuchayadiki, qalblar halqumga kelib qoladi, nafaslar tiqilib ketadi. Ana o‘sha paytda bu gunohkorlar shunday bir orzu qiladilarki, agar ularga dunyoda shu orzu berilganida edi, Allohga hech qachon osiy bo‘lmas edilar: “Oh, koshki edi (dunyoga) qaytarilsak, Robbimiz oyatlarini yolg‘onga chiqarmaydigan mo‘minlardan bo‘lsak”. Lekin bu orzu qabul qilinadimi? Bu kechikkan pushaymon foyda beradimi?
Javob keyingi oyatda keladi: “Yo‘q! Ularning oldindan yashirib yurgan (sir)lari ularga fosh bo‘lib qoldi. Bordi-yu, (dunyoga) qaytarilsalar ham, (yana o‘sha) taqiqlangan narsalarga qaytgan bo‘lur edilar. Ular, haqiqatan, yolg‘onchilardir!” (An’om surasi, 28-oyat).
Alloh taolo ularning haqiqiy holatini ochib beradi. Agar ular dunyoga qaytarilsa ham, yana avvalgi gunoh va inkorga qaytadilar. Chunki ularning bu yerdagi pushaymoni haqiqiy iymon emas, balki azobdan qo‘rqishdir.
Ushbu Qur’oniy qissa bizga katta ibrat beradi:
– Pushaymon kech bo‘lsa, foyda bermaydi.
– Tavba eshigi faqat dunyoda ochiq. O‘lim kelganda yoki qiyomat qo‘zg‘alganda tavba qabul qilinmaydi.
– Iymon faqat og‘izdagi so‘z emas. U qalbdagi ishonch, til bilan iqror va amal bilan isbotdir.
– Alloh muhlat beradi, ammo bee’tibor qoldirmaydi.
Bu yerda biz uchun muborak Ramazon oyidagi buyuk ibrat bor.
Ramazon – pushaymondan oldingi imkoniyat oyidir.
Ramazon – tavba eshigi yopilishidan oldingi fursatdir.
Bu oyda ko‘plab insonlar do‘zaxdan ozod qilinadi.
Savol shu: “Biz ozod qilinganlardan bo‘lamizmi yoki keyin pushaymon bo‘luvchilardanmi?”.
Ramazon faqat yeb-ichishdan tiyilish emas. U gunohlardan tiyilish, Allohga chin qalb bilan qaytish oyidir. Ramazondagi har bir kun – yangi sahifa sanaladi. Har bir kecha – ko‘z yoshi bilan yillar davomidagi kamchiliklarni yuvish imkoniyatidir
Shuning uchun, ey bu so‘zlarni o‘qiyotgan aziz insonlar:
Pushaymon foyda bermaydigan kunni kutmangiz.
Ayniqsa ushbu muborak oyda tavbaga shoshilingiz.
Ko‘proq istig‘for ayting. Namozingizni to‘g‘rilang. Qur’oni karim bilan munosabatingizni mustahkamlang. Kim bilsin, balki bu Sizning hayotingizdagi oxirgi Ramazon bo‘lishi mumkin.
Allohdan so‘raymizki, Bizni Ramazon oyini g‘animat bilib, O‘ziga yaqin bo‘ladigan hamda Ramazon oyi tugaganida jahannamdan ozod bo‘ladigan bandalari qatorida qilsin! Omiyn. Ya Robbal ’aalamiyn!. …” (Doktor Zag‘lul Najjor xotiralaridan).
I.Ahmedov tarjimasi
Samarqand shahrida Imom Buxoriy ilmiy-ma’naviy merosini chuqur o‘rganish, uning islom ilmlari rivojidagi beqiyos o‘rnini xalqaro miqyosda keng yoritishga bag‘ishlangan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi o‘z ishini davom ettirmoqda.
Anjumanning ochilish marosimi Qur’on tilovati bilan boshlandi. So‘ng O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar, O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi Diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha departamenti boshlig‘i Muzaffar Komilov, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov hamda bir qator nufuzli xalqaro tashkilotlar va diniy idoralar vakillari tabrik so‘zlari bilan ishtirok etdilar.
Shuningdek, Makka shahridagi “Masjid al-Harom” masjidi Bosh imomi Shayx Solih bin Abdulloh bin Humayd, ICESCO Bosh direktori Salim al-Malik, Islom olami uyushmasi Bosh kotibi o‘rinbosari, Islom fiqhi akademiyasi Bosh kotibi Abdurahmon ibn Abdulloh Zayd, Kavkaz musulmonlari idorasi raisi Shayxulislom Olloshukur Poshshozoda ham anjuman ishtirokchilarini qutladilar. Marokash Qirolligi Vaqf va islom ishlari vaziri Ahmad Tavfiq esa ishtirokchilarga videomurojaat yo‘lladi.
Forum doirasida “Imom Buxoriy kamolotiga ta’sir ko‘rsatgan geografik, ijtimoiy va oilaviy muhit” mavzusida ilmiy ma’ruzalar tinglandi. Unda Saudiya Arabistoni, Hindiston, Turkiya, Liviya va Jazoirdan tashrif buyurgan olim va tadqiqotchilar Imom Buxoriy shaxsiyatining shakllanishida Buxoro va Samarqand ilmiy muhiti, oilaviy tarbiya, ustoz-shogird an’analari, hadis ilmining rivojlanish jarayoni hamda IX asr Movarounnahr ma’naviy-ma’rifiy hayotining ahamiyati haqida ma’ruzalar qildilar.
Ma’ruzalarda Imom Buxoriy merosining nafaqat islom ilmlari taraqqiyotidagi o‘rni, balki bugungi kunda ilm-ma’rifat, bag‘rikenglik va ma’naviy yuksalishni targ‘ib etishdagi ahamiyati ham keng tahlil etildi.
Samarqandda davom etayotgan ushbu nufuzli anjuman Imom Buxoriy merosini xalqaro ilmiy maydonda yanada keng targ‘ib etish, islom ilmlari bo‘yicha tadqiqotlarni rivojlantirish, xorijiy ilmiy markazlar bilan hamkorlikni mustahkamlash hamda yosh tadqiqotchilar uchun yangi ilmiy muloqot maydonlarini yaratishga xizmat qilmoqda.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati