Farzand xoh o‘g‘il, xoh qiz bo‘lsin, uni tarbiyalash, ta’lim berish, kasb tanlashiga ko‘maklashish va voyaga yetganida munosib yerga turmushga uzatish yoki uylantirish har bir ota-onaning orzu-umididir.

Buning uchun farzand o‘z oldidagi turmush tutish va baxtli hayot kechirish, zimmasidagi burch va qadriyatlarni qay tarzda ado etish ko‘nikmalarini yaxshi o‘zlashtirgan bo‘lishi kerak. Bu o‘rinda ikki yo‘lni mahkam tutish azaldan o‘z samarasini berib kelgan. Avvalgisi, farzandni yoshligidan egallagan tarbiya va ilmga yo‘naltirish. Ikkinchi yo‘l halol kasb-hunar bo‘lib, u ham yoshlikda egallangani afzal. Zero, yoshlikdagi ilm yoki hunar toshga o‘yib yozilgandek bolada muhrlanib qoladi.

Odamzod paydo bo‘libdiki, kasb-hunarga ehtiyoji bor. Chunki kasb-hunar jamiyatning aksar ijtimoiy zaruratlari yechimi hisoblanadi. Bu haqda risolalar ham yozilgan. Chunonchi, dehqonchilik, duradgorchilik, sartaroshlik, qassoblik, temirchilik, chilangarlik, kulolchilik, chorvachilik, tijorat va boshqa kasb-hunarlar bayoniga oid risolalarning qo‘lyozma nusxalari yurtimiz qo‘lyozma fondlarida ko‘plab uchraydi.

Binobarin, sog‘lom jamiyatlarda farzandlarni kasb-hunarli qilib tarbiyalashga e’tibor doim ustuvor bo‘lib kelgan Qur’oni karim, hadisi sharif va ulamolar merosida kasb-hunar egallashga kuchli targ‘ib qilinganini ko‘rishimiz mumkin. Binobarin, islom ta’limotlarida halol rizq-ro‘z topish, jamiyat manfaatlariga xizmat qilish, xayrli kasb-hunarni keyingi avlodlarga takomillashtirib yetkazish kayfiyatini insonlarda tarbiyalash muhim hisoblanadi. Inson hech bir kasb-hunarni egallamasa, umuman mehnat qilmay qo‘ysa, o‘ziga yuklatilgan burchni ado etmasa, Rabbining amriga itoat etmagan isyonchilardan bo‘lib qolishi mumkin.

«Anbiyo» surasining 80-oyati karimasida temirchilik borasida so‘z ketib, Alloh taolo Dovud (alayhissalom) haqida aytadi: «Unga (Dovudga) sizlarga ziyon yetishidan saqlaydigan sovut yasash san’atini ta’lim berdik. Bas, sizlar shukr qiluvchimisiz?!» 

Qur’oni karimda kasb-hunar bilan bog‘liq yoki unga yo‘naltirilgan yana ko‘plab oyatlar bor. Binobarin, Islomda sog‘lom bola tarbiyasi barcha payg‘ambarlar o‘z ummatlariga kasb-hunarda ibrat bo‘ldilar. Masalan, Odam (alayhissalom) dehqonchilik, Zakariyo (alayhissalom) duradgorlik, Nuh (alayhissalom) kemasozlik, Muhammad (alayhissalom) cho‘ponlik va tijorat bilan shug‘ullanganlari ma’lum. 

Payg‘ambarimiz Muhammad (alayhissalom): «Albatta, Alloh kasb-kor qiluvchi mo‘min bandani yaxshi ko‘radi», deb marhamat qilib, sahobai kiromlarni ham biron-bir kasb-hunar bilan halol rizq-ro‘z topishga undaganlar. Inson o‘z oilasi ta’minotini halol mehnat va foydali sa’y-harakati tufayli qondirar ekan, shubhasiz, bu yo‘lda chekkan zahmati savobli amallarga aylanadi.

Imom G‘azzoliy ham «Ihyo ulumid din» asarida kasb mavzusiga alohida bo‘lim ajratib, unda turli hikmatlar keltirib o‘tgan. Jumladan, Luqmoni hakim o‘z o‘g‘liga nasihat qilgan ekan: «O‘g‘lim, o‘zingni faqirlikdan saqlash uchun halol kasb qilgin. Bilginki, biror kishiga (harakatsizlik ortidan) faqirlik yetsa, unda uchta xislat paydo bo‘ladi: dinda yengiltaklik, aqlida zaiflik va muruvvatsizlik. Shu uchchalasidan ham og‘irrog‘i – uni odamlar mensimay qo‘yishidir».

Mazhabboshimiz Imomi A’zam (rahimahulloh) ham tijorat bilan shug‘ullangan. Bu kasbda halolligi tufayli ko‘p barakotlarga sazovor bo‘lganligi u zotning shogirdlari va zamondoshlari tomonidan yozib qoldirilgan. Binobarin, hadisi shariflarda ham halol kasb bilan shug‘ullangan insonlarga yuqori baho berilgan: «Rostgo‘y savdogar qiyomat kunida payg‘ambarlar, siddiqlar va shahidlar bilan birgadir». 

Shunday ekan, farzandlarimizga ham dunyosi, ham oxirati uchun foydali ilm hamda o‘z oilasi, qolaversa, yashayotgan jamiyati uchun nafi tegadigan halol tirikchilikdan yuzaga keladigan kasb-hunar kerak. Zero, hunar o‘z egasini doim halollik, poklik, sadoqat, mehr bilan o‘z ishini ado etishga undaydi.

Islom ta’limotlariga ko‘ra, jamiyat o‘z taraqqiyoti va ehtiyojlariga xizmat qiladigan turli kasblar bo‘yicha mutaxassislar tayyorlab borishi zarur. Jamiyatda tibbiyot, hisob-kitob, dehqonchilik, tikuvchilik va boshqa sohalarda mutaxassislar bo‘lishi farzi kifoya darajasida e’tiborga olinadi. Agar biror soha bo‘yicha ushbu jamiyatda mutaxassis topilmasa, bunday mutaxassisni ta’minlash butun jamiyat zimmasiga tushadi.

Davrimizga kelib ilmu hunar turlari ancha ortdi. Ba’zi kasblar atrofida yangidan-yangi yo‘nalishlar rivoj topib, tobora takomillashib bormoqda. Mana shunday sharoitda mamlakatimizda bolalarni kasb-hunarga yo‘naltirish borasida qator ijobiy ishlar amalga oshirib kelinmoqda.

Globallashuv sharoitida hozirgi zamon oilasiga yosh avlodni har tomonlama yetuk inson qilib tarbiyalash bilan bog‘liq yuksak va o‘z o‘rnida o‘ta mas’uliyatli vazifa yuklatiladi. Farzandlarni ilk yoshidan boshlab kuchi, didi, qobiliyati va qiziqishlariga mos tushadigan foydali mehnat va kasb-hunarlarga o‘rgatish ularning iqboli uchun muhim. Zero, har bir narsaning zeb-ziynati bor, yoshlikning bezagi, kelajak sarmoyasi esa kasb-hunar ortidan.

Kasb-hunarli farzand hayotda o‘z yo‘lini topishi barobarida har qanday mushkul vazifalarning ham uddasidan chiqa oladi. Hunarsiz kishi esa, turmushda qiyinchiliklarga duch kelishi tabiiy. Mana shu e’tibordan hunar egallash, egallaganda ham puxta egallash lozim.

“Islomda sog‘lom bola tarbiyasi” kitobi asosida

Buxoro shahar “Poyi Ostona” jome’ masjidi 

imom xatibi  Nodir Asadov tayyorladi.