Ja’farning kimligini bilasizmi?! Unga Nabiyyimiz sollallohu alayhi vasallam: «Sen menga yaratilish jihatidan ham, xulqing jihatidan ham o‘xshaysan», deganlar.
Bu baho uning uchun ikki tomondan buyuklikdir. U chiroyli, xushbichim inson edi. Ja’far Habashistonga hijrat qilgan muhojirlarga bosh bo‘lgan fasohatli va aqlli inson. Ja’far Najoshiyning huzurida Qurayshning dohiysi (aqlli kishisi) va elchisi bo‘lmish Amr ibn Osni mot qilgan!
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uni nihoyatda yaxshi ko‘rar edilar. Uning Habashistondan qaytishi Xaybarning fath qilinishiga to‘g‘ri keldi. O‘shanda Nabiy alayhissalom: «Qay biriga xursand bo‘lay: Xaybarning fathigami yoki Ja’farning qaytishigami?!» degan edilar.
Ja’far buyuk va qo‘rqmas bahodir, Muta jangida Zayd ibn Horisa roziyallohu anhudan keyin musulmonlar qo‘shiniga qo‘mondon bo‘ldi. Unda uchta muhojirlik, sahobalik, shahidlik buyuklik jamlangan edi. Alloh taolo uning Muta jangida kesilgan ikki qo‘li o‘rniga jannatda parvoz qiladigan ikki qanot berdi!
Madinada esa Nabiy sollallohu alayhi vasallam vahiy orqali kishilarga Muta jangi tafsilotilarini aytib, shahid bo‘lgan as'hoblariga bir-bir marsiya o‘qiyotgan edilar. Nihoyat, Nabyimiz sollallohu alayhi vasallam Allohning yalang‘ochlangan qilichi tug‘ilgani, musulmonlarni bu qiyin vaziyatdan osonlik bilan sug‘urib olgani xabarini berdilar. Xolid ibn Valid roziyallohu anhuning harbiy taktikasi bugungi kungacha harbiy fakultetlarda dars sifatida o‘rgatiladi!
O‘sha kuni insonlar suyukli insonlarini yo‘qotganlari uchun yig‘lashdi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Ja’farning oilasiga taom qilib beringlar. Ularning boshiga mashg‘ul qiladigan narsa keldi», dedilar.
Qanday buyuk payg‘ambar!
Qanday buyuk din!
«Ja’farning oilasiga taom qilib beringlar».
Bu dunyo yo‘qotadigan dunyodir. Bugun kim bilandir vidolashsak, ertaga biz bilan vidolashishadi. Bugun birovlarning tobutini ko‘tarsak, ertaga bizning tobutimizni ko‘tarishadi.
Ammo bu din qiyinchilikda ham, kengchilikda ham rahmat dinidir.
Bu din yelkadosh bo‘ladigan, hamdard bo‘ladigan dindir. Insonlar yaqinlarini yo‘qotganida boshqalar ularning yonida turishi, bir-birlariga rahm qilishi jarohatlariga malham bo‘ladi!
Nabiy sollallohu alayhi vasallam mayyitning oilasiga taom qilib berishni bizga ta’lim beryaptilar. Chunki ularning boshiga tushgan musibat taom pishirish kabi eng zarur ishlardan ham chalg‘itib qo‘ydi.
Hayot qarz oldi-berdilaridan iborat! Kimlardir bizning boshimizga musibat tushganida taom qilib berishadi. Biz ham ularning boshiga musibat tushganida taom yetkazamiz. Aslida, ish oshqozonga ovqat tushirishdan oliyroqdir. Bu yaralangan qalbning yelkasini silashdir. Bu mahzun ko‘ngilning boshini silashdir!
Musibatzadalarning og‘irini yengil qiladigan barcha ishlar Nabiy sollallohu alayhi vasallamning «Ja’farning oilasiga taom qilib beringlar», degan so‘zlari ostiga kiradi!
Aza ahlining gohida marosim o‘tkazish uchun uyi torlik qilib qoladi. Qani endi ularga keng uyingizni bo‘shatib bersangiz!
Aza ahlining gohida ta’ziya marosimini o‘tkazish uchun mablag‘i bo‘lmay qoladi. Qani endi ularning yonida pulingiz bilan tura olsangiz!
Gohida azadorlar qarzdor bo‘ladi yoki dafn tufayli xarajatlari ko‘payib qoladi. Qani endi ularning yonida turib, tirikka ham, o‘likka ham yordam bersangiz!
«Nabaviy tarbiya» kitobi asosida tayyorlandi
Tadbirda diniy-ma’rifiy soha olimlari va ulamolar, ustozlar, bitiruvchilar, ularning ota-onalari hamda ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.
Marosimda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Kamilov, O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi raisi Sodiq Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti rektori, taniqli olim Uyg‘un domla G‘afurov hamda boshqalar yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli ma’naviy-ma’rifiy islohotlar xalqaro hamjamiyat tomonidan yuksak baholanayotganini ta’kidladi.

Tantanali tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan mamlakatimizda diniy ta’lim tizimi yangi bosqichga ko‘tarilgani, keyingi yillarda mazkur sohada misli ko‘rilmagan natijalarga erishilgani alohida e’tirof etildi.
Xususan, so‘nggi yillarda uchta oliy va bitta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi tashkil etildi. 500 yillik tarixga ega Mir Arab oliy madrasasining tarixiy maqomi tiklandi. Samarqand shahrida Hadis ilmi maktabi, Surxondaryo viloyatida Imom Termiziy nomidagi islom instituti hamda shu nomdagi o‘rta maxsus ta’lim muassasasi o‘z faoliyatini boshladi. Shuningdek, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Bahouddin Naqshband nomidagi to‘rtta xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etildi.

Ta’kidlanganidek, Toshkent islom institutining 55 yillik tarixida ilk bor 2024 yildan magistratura bosqichi yo‘lga qo‘yildi. Ayni paytda institutda «Teologiya (Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti)» hamda «Teologiya (Hadis ilmlari)» mutaxassisliklari bo‘yicha magistrantlar tahsil olmoqda. Kelgusida esa doktorantura bosqichini ham tashkil etish rejalashtirilgan.
Institutning ilk 10 nafar magistranti o‘qish davomida ilmiy faoliyatda faol qatnashib, dissertatsiya mavzulari doirasida jami 52 ta ilmiy maqola va tezis nashr ettirdi. Ular aqida, tafsir, fiqh va hadis ilmlariga oid nufuzli manbalardan 53 ta ijozaga sazovor bo‘lishdi.

Shuningdek, magistrantlar mahalliy va xalqaro ilmiy anjumanlarda faol ishtirok etib, mamlakatimizda diniy ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning mazmun-mohiyatini keng targ‘ib qilishdi.
Ular O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazida ilmiy amaliyot o‘tab, tadqiqot metodologiyasi, manbashunoslik va noyob qo‘lyozmalar bilan ishlash bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarini yanada mustahkamladi.

Marosimda bitiruvchilarning zamonaviy fanlar sohasida ham salmoqli yutuqlarga erishgani qayd etildi. Jumladan, bir nafar magistr Bahrayndagi Islom moliya muassasalari uchun buxgalteriya hisobi va audit tashkilotining (AAOIFI) xalqaro malaka sertifikati (CPSS) sohibi bo‘lgan bo‘lsa, yana bir bitiruvchi 3D modellashtirish va animatsiya sohasida malakali mutaxassis sifatida e’tirof etildi.
Shuningdek, bitiruvchi magistrlarning turli ma’rifiy muassasalar, ta’lim dargohlari va ilmiy-tadqiqot markazlariga ishga qabul qilingani ham ma’lum qilindi.

Qayd etilganidek, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida ilk magistrlarning yetishib chiqishi mamlakatimiz diniy ta’lim tizimi taraqqiyotidagi muhim tarixiy voqea bo‘lib, kelgusida soha uchun yuqori malakali, zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlashga xizmat qiladi.
Tadbir davomida institut tarixida ilk magistr sifatida nom qoldirgan bitiruvchilarga diplom va esdalik sovg‘alari topshirildi.

Bitiruvchilar mamlakat rahbariyati tomonidan bildirilgan yuksak ishonch va g‘amxo‘rlikka munosib javob qaytarishga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy kabi buyuk ajdodlarimizga munosib voris bo‘lishga hamda islom ma’rifatini keng targ‘ib etishga bor kuch-g‘ayratlarini safarbar etishlarini ta’kidladilar.
— Mamlakatimizda diniy-ma’rifiy ta’lim tobora takomillashib bormoqda, — dedi Toshkent islom instituti magistranti Gulchehra Siddiqova. — Magistraturada olgan bilimlarimiz va ilmiy izlanishlarimiz samarasini Vatanimiz, xalqimiz va jamiyatimiz ravnaqi yo‘lida safarbar etishga astoydil harakat qilamiz.

Diniy ta’lim tizimida magistratura ochilishi va ilk magistrlarning bitirishi mamlakatimizda Uchinchi Renessans poydevorini mustahkamlash, sohada zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lgan salohiyatli ilmiy-pedagog kadrlar safini kengaytirishga xizmat qiladi.
Soha mutaxassislarining fikriga ko‘ra, mazkur tarixiy voqelik yurtimizda ma’rifiy Islom g‘oyalarini keng targ‘ib etish va boy ilmiy merosimizni jahon miqyosida o‘rganish yo‘lidagi yana bir muhim qadam bo‘ldi.
Nazokat Usmonova,
O‘zA muxbiri