Doktor Mustafo Mahmudning «Shubhadan imon sari sayohatim» kitobidagi «Masih Dajjol» (المسيح الدجال) bobi an’aniy diniy qarashlardan farqli o‘laroq, ushbu tushunchaga ramziy va falsafiy ma’no yuklaydi. Muallif Dajjolni shunchaki bir shaxs emas, balki ma’lum bir dunyoqarash va davr ruhi sifatida tahlil qiladi.
Masih Dajjol
Biz Dajjol haqida gapirganda, ko‘z oldimizga afsonaviy bir mahluq keladi. Biroq, agar biz uning sifatlariga teranroq nazar solsak, Dajjol bu - "Material dunyoning ilohiylashtirilishi" ekanini anglaymiz.
Dajjolning bir ko‘zi ko‘r, deb tasvirlanadi. Bu juda ramziy ma’noga ega: u borliqqa faqat bir ko‘z bilan — moddiyat ko‘zi bilan qaraydi. U faqat ko‘rinadigan, ushlanadigan va o‘lchanadigan narsalarga ishonadi. Uning ruhiy dunyoni ko‘radigan "ikkinchi ko‘zi" ko‘rdir.
Dajjol bu - moddiyat fitnasi
Dajjol zamonida u odamlarga jannat va do‘zaxni taklif qiladi, deyiladi. Uning "jannati" — bu cheksiz iste’mol, moddiy rohatlar va shahvatlardir. Uning "do‘zaxi" esa — moddiy mahrumiyat va qashshoqlikdir. Bugungi kunning reklama va iste’mol madaniyati xuddi shu ishni qilayotgan yo‘qmi? Insonni faqat moddiy yetishmovchilik bilan qo‘rqitib, uni ma’naviyatdan uzib qo‘yish — Dajjolning asosiy qurolidir.
Fan va sehr
Dajjol o‘liklarni tiriltiradi, yerdan xazinalarni chiqaradi va bulutlarga buyruq beradi, deb aytilgan. Agar bugungi ilmiy taraqqiyotga nazar solsak, fan xuddi shu "mo‘jizalarni" ko‘rsatmoqda. Lekin bu fan agar imonsiz va axloqsiz bo‘lsa, u Dajjolga xizmat qiladigan sehrga aylanadi. U insonni Yer yuzining "xudosi" deb e’lon qiladi va uni Oxiratdan chalg‘itadi.
Dajjolning peshonasidagi yozuv
Rivoyatlarda uning peshonasiga "Kofir" deb yozilgan bo‘lishi va uni faqat mo‘minlar o‘qiy olishi aytiladi. Bu degani, Dajjol o‘zini juda jozibali, madaniyatli va ilg‘or qilib ko‘rsatadi. Uni til bilan emas, balki qalb bilan tanish kerak. Kimning qalbida imon nuri bo‘lsa, u material dunyoning bu aldamchi yaltiroqligi ortidagi ma’naviy halokatni ko‘ra oladi.
Dajjolga qarshi najot
Dajjol fitnasidan najot topish — bu borliqqa ikki ko‘z bilan qarashdir. Ham ilm (moddiyat), ham imon (ruhiyat) ko‘zi bilan. Faqat moddiyatga berilish insonni "bir ko‘zli" Dajjolga aylantiradi. Haqiqiy mo‘min esa dunyoni isloh qiladi, lekin unga qalbini bermaydi.
Xulosa
Mustafo Mahmud uchun Dajjol — bu ruhiyatdan mosuvo bo‘lgan, faqat yerga, qoringa va nafsga bog‘langan "Material Sivilizatsiya"ning timsolidir. Unga qarshi kurash — qurol bilan emas, balki qalbni imon va ma’rifat bilan to‘ldirish orqali bo‘ladi.
Homidjon qori ISHMATBЕKOV
Xalqaro media maydonida yo‘lga qo‘yilayotgan yangi hamkorliklar va ilmiy-madaniy loyihalar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro faoliyatini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Yaqinda o‘tkazilgan “Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar” xalqaro mediaforumi doirasida boshlangan hamkorliklarning keyingi bosqichi sifatida Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma o‘tkazish rejalashtirilgan. Mazkur loyihalarning natijalari va ularga tayyorgarlik jarayoni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishida muhokama qilindi.
Yig‘ilishda Ilmiy kengash a’zolari, olim va tadqiqotchilar hamda tegishli yo‘nalishlar uchun mas’ul xodimlar ishtirok etdi.
Unda dastlab xalqaro mediaforumning natijalari tahlil qilindi. Qayd etilganidek, mazkur forum Markazning xalqaro axborot va ilmiy maydondagi faoliyatini kengroq namoyish etish, xorijiy jurnalistlar, media ekspertlar, olim va tadqiqotchilar bilan yangi professional aloqalarni yo‘lga qo‘yish uchun muhim muloqot maydoni bo‘ldi.
Forum davomida Markazning ilmiy-tadqiqot salohiyati, O‘zbekiston hududida shakllangan islomiy ilm-fan va madaniyat merosi, shuningdek, ushbu merosni zamonaviy media vositalari orqali xalqaro auditoriyaga yetkazish imkoniyatlari yuzasidan fikr almashildi. Xorijiy OAV vakillarining Markaz faoliyatiga bildirgan qiziqishi hamda o‘zaro muloqotlar kelgusidagi hamkorliklar uchun yangi imkoniyatlarni shakllantirgani ta’kidlandi.
Shu munosabat bilan forum doirasida yo‘lga qo‘yilgan aloqalarni izchil davom ettirish, xalqaro va mahalliy ommaviy axborot vositalari bilan tizimli hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, Markazning ilmiy loyihalari va tadqiqotlarini xalqaro auditoriyaga kengroq yetkazish bo‘yicha kelgusidagi vazifalar belgilab olindi.
Ilmiy kengash yig‘ilishida Markazning xalqaro ilmiy-madaniy hamkorligini yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan istiqbolli loyihalardan biri — Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilayotgan maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma loyihasiga tayyorgarlik masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Mazkur tadbirlar orqali Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ilmiy-tadqiqot faoliyati, mamlakat hududida shakllangan ilm-fan, ma’rifat, madaniyat va tarixiy merosning jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotidagi o‘rnini xalqaro ilmiy jamoatchilikka kengroq tanitish maqsad qilingan.
Ayni paytda loyiha doirasida xalqaro olim va tadqiqotchilarni tadbirlarga jalb etish, ilmiy muassasalar, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, taqdimot va konferensiya dasturini shakllantirish, shuningdek, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini ilmiy va mazmun jihatdan tayyorlash bo‘yicha ishlar olib borilmoqda.
Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuhammedov Parijdagi tadbirlarga tayyorgarlik jarayoni haqida ma’lumot berdi:
“Fransiyadan 50 ga yaqin olim va tadqiqotchiga taklifnomalar yuborilgan. Shuningdek, boshqa xalqaro tashkilotlar va ilmiy muassasalar vakillarini jalb etish bo‘yicha ham tegishli ishlar amalga oshirilmoqda.
Tadbirning yana bir muhim qismi — YUNЕSKO Bosh qarorgohida tashkil etiladigan ko‘rgazma loyihasi. Besh ekspozitsiyadan iborat ko‘rgazma orqali O‘zbekiston hududida shakllangan ilm-fan, madaniyat va tarixiy merosning muhim jihatlarini xalqaro jamoatchilikka namoyish etish rejalashtirilgan. Ko‘rgazma uchun 35 ta muhim artefakt va 200 ga yaqin qadimiy kitob, shuningdek, tarixiy obidalar maketlarini taqdim etish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda”.
Ilmiy kengash a’zolari tomonidan mazkur loyihalarning mazmun-mohiyati, ilmiy asoslanganligi va ularni xalqaro auditoriyaga taqdim etish usullari yuzasidan ham fikr almashildi.
Xususan, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini shakllantirishda tarixiy manbalarning ilmiy qiymati, artefaktlarning tarixiy ahamiyati va ularning O‘zbekiston hududidagi islom sivilizatsiyasi taraqqiyoti bilan bog‘liq jihatlarini aniq va ishonchli ma’lumotlar asosida yoritish muhimligi qayd etildi.
Shuningdek, xalqaro auditoriyaga taqdim etiladigan materiallarda O‘zbekiston zaminida yuzaga kelgan ilmiy maktablar, buyuk allomalarning jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga qo‘shgan hissasi hamda bugungi kunda ushbu ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish va ommalashtirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar keng qamrab olinishi zarurligi ta’kidlandi.
Yig‘ilish yakunida xalqaro mediaforumda erishilgan natijalarni amaliy loyihalar bilan davom ettirish, xorijiy OAV va ilmiy muassasalar bilan hamkorlikni yanada kengaytirish, Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilgan tadbirlarga tayyorgarlik ishlarini yuqori saviyada tashkil etish hamda Markazning ilmiy-tadqiqot faoliyati va O‘zbekistonning boy islomiy ilmiy-madaniy merosini xalqaro miqyosda keng targ‘ib qilish bo‘yicha tegishli vazifalar belgilab olindi.
iccu.uz