Bir qo‘chqor va ikki kambag‘alning qissasi
Bir boy kishi hech kim bilmasligi uchun qurbonlik qilinadigan qo‘ylarni maxfiy ravishda sadaqa qilishni xohladi. U o‘z qo‘ylariga faqat o‘zi biladigan maxsus belgilar qo‘ygan edi. U xizmatkorlaridan biri orqali qo‘shni qishloqdagi eng muhtoj, ko‘p farzandli va kambag‘al oilalarga bittadan semiz qo‘chqorlarni yubordi. Bu boy kishining go‘zal odati shunday ediki, u ko‘p sadaqa qilardi-yu, lekin buni xizmatkorlaridan boshqa hech kim bilmasdi.
Bir kuni boy kishi bozorda yurib, to‘satdan kechagina qo‘shni qishloqqa sadaqa qilib yuborgan qo‘chqorlaridan birini kambag‘al kishining qo‘lida ko‘rib qoldi. Boy kishi juda hayron bo‘lib, ichida dedi: “Bu qo‘chqor mening sadaqalarimdan-ku! Xizmatkorim uni mana shu odamga bergan bo‘lsa, nega u buni sotyapti? Demak, bu odam muhtoj emas ekan, xizmatkorim manzilda adashibdi”.
Boy kishi kambag‘alga yaqinlashib so‘radi:
— Bu bahaybat qo‘chqorni o‘zing boqqanmisan yoki biror savdogardan sotib oldingmi?
Kambag‘al kishi tabassum bilan javob berdi:
— Allohga qasamki, na unisi va na bunisi. Buning ajoyib qissasi bor. Kecha eshigim taqilladi, qarasam, bir notanish kishi turibdi. U menga: «Bu qo‘chqorni sizga xojam hadya qildi», dedi-yu, xojasining ismini aytmay ketdi. Ko‘rib turganingizdek, bu qo‘chqor juda katta. Mening esa xuddi o‘zimdek o‘ta muhtoj, serfarzand bir qo‘shnim bor. U hayit uchun nafaqat qo‘y, balki go‘sht yoki tovuq sotib olishga ham qurbi yetmaydi. Shuning uchun bu qo‘chqorni sotib, puliga ikkita kichikroq qo‘y olmoqchiman: birini o‘zimga, ikkinchisini esa o‘sha muhtoj qo‘shnimga beraman.
Bu gaplarni eshitgan boy kishi yig‘lab yubordi va dedi:
— Baraka top, senga xushxabar bo‘lsin! Robbimiz: “Sizlar suygan narsalaringizdan infoq-ehson qilmaguningizcha, hargiz yaxshilikka (jannatga) erisha olmaysiz” (Oli Imron surasi) deb aytganida haq edi. Sen o‘zing shu go‘shtga juda muhtoj bo‘la turib, ehson qilyapsan.
Qo‘shnining holidan xabardor bo‘lish – mana shu haqiqiy Islomdir! Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Yonidagi qo‘shnisi och o‘tirib, o‘zi to‘q uxlagan kishi bizdan emas” deb aytganlar.
Boy kishi so‘zida davom etdi:
— Ey birodar, men bu katta qo‘chqorni sendan sotib olaman. Mana pulini ol-da, borib ikkita qo‘y sotib ol. Sen mendan va menga o‘xshagan boylardan ko‘ra saxiyroq ekansan. Chunki boylar boridan, kengchilikdan infoq qiladilar, sen esa yo‘qchilik va tanglik holida ehson qilyapsan.
Qani edi biz ham kambag‘allarning holidan xabar olsak... Agar har bir boy o‘z qo‘shnilaridan xabardor bo‘lganida edi, yurtimizda birorta ham kambag‘al qolmasdi. Agar har bir boy zakotini chiqarganida edi, yurtda birorta muhtoj qolmasdi.
Homidjon qori ISHMATBЕKOV
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
