Bismillahir Rohmanir Rohiym
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollollohu alayhi vasallam: “Aksa urish Alloh taolodan, esnash esa shaytondandir. Shuning uchun qachon birortangiz esnasa, qo‘lini og‘ziga qo‘ysin. Agar (esnagan paytda): “ooh, ooh” desa, shayton uning ichida kuladi. Alloh taolo aksa urishni yaxshi ko‘radi, esnashni yomon ko‘radi”, dedilar (Imom Termiziy rivoyati).
1. Aksirganda qo‘li yo kiyimini og‘ziga qo‘yish.
Abu Hurayra roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Rasululloh sllallohu alayhi vasallam aksirganlarida qo‘llarini yoki kiyimlarini og‘zilariga qo‘yardilar va u bilan ovozlarini pasaytirardilar” (Imom Abu Dovud, Imom Termiziy rivoyati).
Ushbu sunnatga amal qilish tufayli aksirgan paytda yonidagi kishilarga aziyat berishdan saqlangan bo‘ladi.
2. Aksirganda ovozini pasaytirish.
Aksirishda juda baland ovoz chiqarish odobsizlikdir. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Sizlardan biringiz aksirsa, ikki kaftini og‘ziga qo‘ysin va ovozini pasaytirsin”, dedilar (Imom Abu Dovud rivoyati).
3. Aksirgandan keyin Allohga hamd aytish.
Aksirgandan keyin Allohga hamd aytish. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Sizlardan biringiz aksirsa “alhamdulillah” (Allohga hamd bo‘lsin), deb aytsin. Uning birodari esa, unga “yarhamukalloh” (Alloh senga rahm qilsin), desin. Birodari unga “yarhamukalloh”, deb aytsa, u “yahdiykumullohu va yuslihu balakum (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ishlaringizni isloh qilsin), deb aytsin”, dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
4. Aksirib Allohga hamd aytgan kishiga “tashmit” aytish. Musulmon kishining haqlaridan biri aksirganda unga tashmit aytish hisolanadi. Aksirgandan so‘ng Allohga hamd aytgan kishiga “Yarhamukalloh”, deb aytishdir.Tashmit aytish uchun, aksirgan odam Allohga hamd aytishi kerak bo‘ladi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Sizlardan biringiz aksirsa “alhamdulillah” (Allohga hamd bo‘lsin), deb aytsin. Uning birodari esa, unga “yarhamukalloh” (Alloh senga rahm qilsin), desin. Birodari unga “yarhamukalloh”, deb aytsa, u “yahdiykumullohu va yuslihu balakum” (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ishlaringizni isloh qilsin), deb aytsin”, dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
Davron NURMUHAMMAD
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Kitoblarda Fir’avnning ko‘milmagani, odamlarga ibrat bo‘lishi uchun yer yuzida qoldirilgani aytiladi. Agar u qabrga ko‘milmagan bo‘lsa, uning qabrdagi so‘roq-savoli va azoblanishi qanday bo‘ladi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Inson vafot etganidan keyin uning bu dunyo bilan aloqasi uzilib, “Barzax olami” deb ataladigan boshqa bir olamga ko‘chadi. Uni oddiy qilib qabr hayoti deb ataladi. Qabr deganda faqat yerdan qazilgan chuqurlik nazarda tutilmaydi, balki inson vafot etganidan keyin uning jasadi qayerda bo‘lsa, o‘sha joy uning qabri hisoblanadi. Shu bois, odatda barzax olamidagi azob “qabr azobi” deb hisoblanadi.
Mayyit dafn qilinmagani uchun yer yuzida qoldirilgan bo‘lsa ham uni dunyo olamida emas, balki barzax olamida deyiladi. Alloh taolo O‘zining cheksiz hikmati bilan barzax olamidagi haqiqatlarni odamlardan yashirib qo‘ygan. Shu sababli mayyitning boshidan o‘tayotgan yaxshi yoki yomon holatlarni bu dunyodagilar ko‘ra olmaydi.
Fir’avnning jasadi yoki uning tana a’zolari qayerda va qaysi holatda bo‘lmasin, unga qilgan jinoyatlari va amallariga yarasha barzax azobi beriladi.
Mashhur yurtdoshlarimizdan So‘fi Ollohyor hazratlarining “Sabotul ojizin” kitobida mazkur masala quyidagicha tushuntirilgan:
“Agar chandi ki go‘rsiz o‘lsa inson, So‘rolur, albatta, beshakku nuqson.
Agar daryoda o‘lsun yo osilsun, Azob etsa, bani odam na bilsun.
Daranda odam o‘g‘lin qilsa xo‘rok, gumon yo‘qdur, so‘rar qornida, ey pok.
Agar banda muazzab bo‘lsa anda, qolur tuymay bu ishni ul daranda.
Nechuk qilsa erur Qodiru Nosir, Bu yerda bandasining aqli qosir”.
Demak, inson vafot etgandan keyin u uchun barzax olami boshlanadi va qay holatda bo‘lishidan qat’iy nazar uning so‘roq-savoli hamda azob yoki rohati muqarrar sodir bo‘ladi. Musulmon inson mana shunday e’tiqodda bo‘lishi zarurdir. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi