Ibratli hikoyalar
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakatuhu
Hikoyamiz maktabda o‘qituvchi bo‘lib ishlaydigan ayol haqida. Uning turmush o‘rtog‘i fabrikada ishlaydigan juda band inson edi. Uning kunduzi ham, kechasi ham deyarli bo‘sh vaqti bo‘lmasdi.
Kunlarning birida o‘qituvchi o‘quvchilariga o‘z orzulari haqida insho yozish vazifasini berdi. Bolalar insho yozishga kirishdilar. Dars tugagach, ustoz barcha insholarni yig‘ib olib, baholash uchun uyiga olib ketdi.
O‘qituvchi insholarni birin-ketin o‘qib chiqar ekan, to‘satdan bir inshoga ko‘zi tushib, qattiq yig‘lab yubordi. Shu payt eri xonaga shoshilib kirib:
— Nima bo‘ldi? — deb so‘radi.
Ayol:
— Mana shu inshoni o‘qiganim uchun yig‘layapman, — dedi.
— Nega? Insho nima haqida ekan? Qani, bir ko‘raychi.
— Sizga o‘qib beraymi?
— Mayli, o‘qing.
— Bir bolaning orzusi telefon bo‘lish ekan.
— Nima?!
— Ha, u shunday deb yozibdi: «Telefon bo‘lishni xohlayman».
Ayol inshoni o‘qishda davom etdi:
«Allohim, meni telefonga aylantirib qo‘y. Shunda butun oilam — ota-onam, aka-ukalarim va opa-singillarim menga e’tibor berishadi.
Allohim, meni telefonga aylantir. Chunki otam ishdan uyga kelganda menga qaramaydilar, ammo telefondan boshlarini ko‘tarmaydilar. Soatlab videolar tomosha qiladilar.
Allohim, meni telefonga aylantir. Shunda onam uyga kelganlarida menga baqirmaydilar. Axir telefon bilan kulib, mamnun bo‘lib vaqt o‘tkazadilar-ku!
Allohim, meni telefonga aylantir. Toki telefonning o‘rnini men egallay.
Allohim, men ko‘p narsa so‘ramayman. Faqat oilam atrofimda to‘planishi uchun telefon bo‘lishni xohlayman, xolos».
Ota ayolining yig‘layotganini ko‘rib:
— Qanday bechora bola ekan! Uning ota-onasi juda ham beparvo ko‘rinadi, — dedi.
Bu gapni eshitgan ayol yanada qattiqroq yig‘lay boshladi.
Eri hayron bo‘lib:
— Nega yana yig‘layapsiz? — deb so‘radi.
Ayol ko‘z yoshlari ichida javob berdi:
— O‘g‘limiz mening sinfimda o‘qishini va men uning o‘qituvchisi ekanimni unutdingizmi? Bu inshoni sizning o‘g‘lingiz yozgan...
Hurmatli ota-onalar!
Iltimos, farzandlaringizga vaqt ajrating. Hech qachon ularni his-tuyg‘ulardan mahrum deb o‘ylamang. Bolalar juda ta’sirchan bo‘ladilar. Ular hatto eng kichik narsalarga ham e’tibor beradilar.
Farzandingizning yuzidagi umid va quvonch tabassumini ko‘rishni xohlaysizmi? Bu siz ularga qancha pul berganingizda yoki qanday o‘yinchoq, velosiped olib berganingizda emas. Balki ularga ko‘rsatadigan mehringiz, e’tiboringiz va ajratadigan vaqtingizdadir.
Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Har biringiz mutasaddidir va har biringiz qo‘l ostidagilari uchun mas’uldir”, deganlar.
Davron NURMUHAMMAD
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
عن جابر بن عبد الله رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:
« المجالس بالأمانة إلا ثلاثة مجالس: سفك دم حرام، أو فرج حرام، أو اقتطاع مال بغير حق »
Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Majlislar omonatdir. Faqat uch majlis bundan mustasno: nohaq qon to‘kish, harom shahvoniy aloqa (zino) va nohaq molni tortib olish haqidagi majlislar” (Imom Abu Dovud rivoyati).
“Majlislar omonatdir”, ya’ni odamlar yig‘ilgan har qanday majlisda aytiladigan gaplar omonat hisoblanadi. Agar suhbatdoshlar ma’lum bir gapning sir saqlanishini istasalar yoki vaziyat shuni taqozo etsa, u holda u gapni boshqalarga tarqatish joiz emas.
Bunga quyidagilar kiradi: shaxsiy sirlar; oilaviy maslahatlar; ishxona yoki tashkilot yig‘ilishlari; davlat ishlariga oid maxfiy suhbatlar; faqat ishtirokchilarga tegishli bo‘lgan ma’lumotlar.
“Omonat” degani faqat mol-mulkni saqlash emas, balki sirni, ma’lumotlarni va eshitilgan gapni ham saqlashni o‘z ichiga oladi.
Nima uchun majlis omonat deb atalgan? Chunki odamlar bir-biriga ishonib, erkin maslahatlashishi va dardini aytishi uchun ularning gaplari tashqariga chiqmasligi zarur. Agar majlisda yoki biror yig‘inda qatnashgan kishi eshitganlarini boshqalarga tarqataversa, odamlar bir-biriga ishonmay qo‘yadi, g‘iybat va chaqimchilik ko‘payadi, munosabatlar buziladi, jamiyatda o‘zaro ishonch yo‘qoladi. Shu bois solih salaflar majlis sirini oshkor qilishni omonatga xiyonat deb hisoblashgan.
“Faqat uch majlis bundan mustasno...” ya’ni ba’zi hollarda sir saqlash mumkin emas. Agar bir kishi: “Men falonchini o‘ldirmoqchiman yoki unga zarar yetkazmoqchiman” desa va uning bu ishi jiddiy ekani ma’lum bo‘lsa, uni yashirish joiz emas. Balki qotillikning oldini olish uchun tegishli mas’ullarni yoki huquqni muzofaza qiluvchi tashkilotlar vakillarini ogohlantirish shart.
“Harom shahvoniy aloqa (zino)”. Agar bir kishi zino qilish yoki birovning nomusiga tajovuz qilish niyati borligini bildirsa, bu haqda ham sukut qilish mumkin emas. Bunday holda jabrlanuvchini yoki buning oldini oladigan mas’ul shaxslarni ogohlantirish lozim bo‘ladi.
“Nohaq molni tortib olish”. Agar kimdir o‘g‘rilik, firibgarlik qilishni, birovning haqini tortib olishni rejalashtirayotganini aytsa, bu sirni ham saqlab turish joiz emas. Chunki bu boshqalarning haqiga tajovuzdir.
Xo‘sh, shunday vaziyatga duch kelgan kishi qanday yo‘l tutishi lozim?
Avvalo, o‘sha odamga nasihat qilinadi va Allohdan qo‘rqishi eslatiladi. Agar u fikridan qaytmasa va xavf haqiqiy bo‘lsa, zararning oldini olish uchun tegishli shaxslarga xabar beriladi. Bu xabar berish faqat jinoyatni to‘xtatish bo‘lishi kerak, odamni sharmanda qilish yoki obro‘sini to‘kish emas.
Xulosa qilib aytganda, barcha hadislar kabi mazkur hadis ham mo‘min-musulmonlarga juda muhim axloqiy qoidani o‘rgatadi: majlisda eshitilgan gaplar omonat hisoblanadi va ularni egasining roziligisiz tarqatish aslo mumkin emas. Biroq agar bu sirni saqlash oqibatida insonning joniga, nomusiga yoki mol-mulkiga katta xavf tug‘ilsa, zararning oldini olish uchun shu haqda xabar berish ba’zi hollarda vojib bo‘ladi. Shu tariqa Islom ham omonatni saqlashni, ham odamlarning hayoti, nomusi va mol-mulkini muhofaza qilishni ta’minlaydi.
Manbalar asosida
T.NIZOM tayyorladi.